Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тарихқа дейінгі әйелдерді бейнелейтін мүсіндер
Prehistoric statuettes depicting women
Венера мүсіні – әдетте дөңгелек пішінде ойылған, әйел бейнеленген жоғарғы палеолит дәуірінің мүсіні. Көбісі Еуропадан табылған, ал қалғандары Сібірден және Еуразияның көп бөлігінен кездеседі. Көбінесе олардың жасалу мерзімі Гравиет кезеңімен (26 000–21 000 жыл бұрын) сәйкес келеді. Мүсіндердің көбі шағын, биіктігі шамамен 5-8 см аралығында болады. Бұл мүсіндер тарихқа дейінгі өнердің ең алғашқы туындыларының бірі деп есептеледі. Көбінесе олардың жамбасы кең, ал аяқтары төмен қарай тарылады. Көп жағдайда қолдары мен аяқтары жоқ, ал басы кішкентай және бетсіз болады. Мүсіндердің кейбіреулерінде іш, жамбас, кеуде, жамбас немесе жыныс мүшелері үлкейтілген, бірақ табылған көптеген мысалдар мұндай ерекшеліктерді көрсетпейді. Шаш үлгілері егжей-тегжейлі бейнеленген, сондай-ақ киім немесе татуировкалар да көрсетілуі мүмкін. Бұл артефакттардың бастапқы мәдени мағынасы мен мақсаты белгісіз. Олардың қандай да бір қасиетті немесе символдық функцияны атқарғаны жиі айтылады. Олардың қолданылуы мен мағынасы туралы түрлі болжамдар бар: олар діни тұлғалар, денсаулық пен құнарлылықтың белгісі, әжелердің қасиетті бейнесі немесе әйел суретшілердің өзін-өзі бейнелеуі ретінде қарастырылған.
A Venus figurine is any Upper Palaeolithic statue portraying a woman, usually carved in the round. Most have been unearthed in Europe, but others have been found as far away as Siberia and distributed across much of Eurasia. Most date from the Gravettian period (26,000–21,000 years ago). virtually all of modest size, between about in height. These figurines are recognised as some of the earliest works of prehistoric art. Most have wide hips and legs that taper to a point. Arms and feet are often absent, and the head is usually small and faceless. Various figurines exaggerate the abdomen, hips, breasts, thighs, or vulva, although many found examples do not reflect these typical characteristics. Depictions of hairstyles can be detailed, and clothing or tattoos may be indicated. The original cultural meaning and purpose of these artefacts is not known. It has frequently been suggested that they may have served a ritual or symbolic function. There are widely varying and speculative interpretations of their use or meaning: they have been seen as religious figures, an expression of health and fertility, grandmother goddesses, or as self depictions by female artists.
Ашу тарихы
Vénus impudique, бүкіл категорияға атын берген мүсін, қазіргі заманда табылған әйелдің алғашқы палеолиттік мүсін бейнесі болды. Оны 1864 жылы Везер аңғарындағы Лаужери-Басседе 8-ші маркиз де Вибрай Пол Хуро тапты. Бұл аңғар Францияның оңтүстік-батысындағы Дордоньдегі Лес-Эйзи-де-Таяк-Сиреуил коммунасының және оның айналасындағы маңызды тас дәуірінің көптеген орындарының бірі. Мүсіндер көбінесе қоныстанған жерлерде, ашық алаңдарда және үңгірлерде табылған. Төрт жылдан кейін Соломон Рейнах Балзи-Росси үңгірлерінен табылған самын тастан жасалған мүсіндер тобы туралы мақала жариялады. Вилендорфтың әйгілі Венерасы 1908 жылы Австриядағы Дунай аңғарындағы лесс шөгіндісінен қазылып алынды. Содан бері Пиреней тауларынан Сібір жазықтарына дейін осыған ұқсас жүздеген мүсіндер табылды. 2008 жылдың қыркүйек айында Тюбинген университетінің археологтары мамонттың тісінен жасалған мүсінді тауып алды. Бұл мүсін кейін Холе Фелс Венерасы деп аталды және кем дегенде 35 000 жыл бұрын жасалған деп саналады. Бұл осы типтегі ең ерте мүсін және бейнелі өнердің ең ерте туындысы.
The Vénus impudique, which was the figurine that gave the whole category its name, was the first Palaeolithic sculptural representation of a woman to be discovered in modern times. It was found in 1864 by Paul Hurault, 8th Marquis de Vibraye at Laugerie Basse in the Vézère valley. This valley is one of the many important Stone Age sites in and around the commune of Les Eyzies de Tayac Sireuil in Dordogne, southwestern France. The figurines were mostly discovered in settlement contexts, both in open air sites and caves. Four years later, Salomon Reinach published an article about a group of soapstone figurines from the caves of Balzi Rossi. The famous Venus of Willendorf was excavated in 1908 from a loess deposit in the Danube valley located in Austria. Since then, hundreds of similar figurines have been discovered from the Pyrenees Mountains to the plains of Siberia. In September 2008, archaeologists from the University of Tübingen discovered a figurine carved from a mammoth's tusk. This figurine was later called the Venus of Hohle Fels and can be dated to at least 35,000 years ago. It represents the earliest known sculpture of this type and the earliest known work of figurative art.
Атауы
Жоғарғы палеолитке жататын әйелдер мүсіндері әдемілік римдік құдайы Венераға сілтеме жасап, "Венера мүсіндері" деп аталады. Бұл атауды алғаш рет 19 ғасырдың ортасында Маркиз де Вибрай қолданған, ол піл сүйегінен жасалған мүсінді тауып, оны "Ла Венис импудике" немесе "Венис Импудика" ("ұятсыз Венера") деп атаған. Маркиз содан кейін бұл піл сүйегінен жасалған мүсінді Книдостың Афродитасына, Венераның екі қолымен жалаңаш денесін жабатын грек-рим мүсініне ұқсатып қараған. Антрополог Рэндалл Уайт сияқты мүсіндердің мақсатына қатысты әртүрлі пікір білдірген көптеген ғалымдар да "Венера" атауын қолдамайды. Бұл термин скульптуралардың алғашқы иелерінің сенімдерін емес, қазіргі батыс идеяларын көрсетеді деп сынға ұшырады, бірақ бастапқы атаулар да белгісіз болғандықтан "Венера" термині қолданылып келеді. Көптеген тарихи алдындағы артефактілер сияқты, бұл мүсіндердің нақты мәдени мағынасы ешқашан толыққанды білінуі мүмкін емес. Дегенмен, археологтар бұл мүсіндер қауіпсіздік пен сәттілік, құнарлылық немесе ана құдайды бейнелейтінін болжайды. Әйелдер мүсіндері Жоғарғы палеолит өнерінің бір бөлігі болып табылады, атап айтқанда, палеолит өнерінің "көшпелі өнер" деп аталатын санаты.
Upper Palaeolithic female figurines are collectively described as "Venus figurines" in reference to the Roman goddess of beauty Venus. The name was first used in the mid nineteenth century by the Marquis de Vibraye, who discovered an ivory figurine and named it La Vénus impudique or Venus Impudica ("immodest Venus"). The Marquis then contrasted the ivory figurine to the Aphrodite Of Knidos, a Greco Roman sculpture depicting Venus covering her naked body with both her hands. Most scholars that have differing opinions on the purpose of the figurines, such as anthropologist Randall White, also disapprove of the "Venus" name as a result. The term has been criticised for being a reflection of modern Western ideas rather than reflecting the beliefs of the sculptures' original owners, but the original names are unknown as well, so the term Venus has persisted. Like many prehistoric artefacts, the exact cultural meaning of these figures may never be known. Archaeologists speculate, however, that they may be symbolic of security and success, fertility, or a mother goddess. The female figures are a part of Upper Palaeolithic art, specifically the category of Palaeolithic art known as portable art.
Суреттің егжей-тегжейі
Венераның көпшілігі әйелдердің бейнесін көрсетеді және сол заманғы көркемдік қағидаларды ұстанады. Көптеген мүсіндердің дене пішіні бірдей, ең кең бөлігі қарнында, ал әйелдердің репродуктивті мүшелері үлкейтілген. Көбінесе бас және аяқ-қолдар сияқты басқа да егжей-тегжейлерге мән берілмейді немесе олар жоқ, бұл фигураны қарапайымдық деңгейіне дейін абстракциялауға алып келеді. Бастары көбінесе салыстырмалы түрде кішкентай және егжей-тегжейсіз болады. Кейбіреулері жүкті әйелдерді бейнелейді, ал басқалары жүктілік белгілерін көрсетпейді. Виллендорф Венерасы және Лаусел Венерасы (фигура емес, тасқа қашалған бейне) сыртынан қызыл охрамен жабылған. Бұл мағынасы белгісіз, бірақ дәстүрлі түрде діни немесе ритуалдық сипаттамаға ие деп есептеледі. Палеолит дәуірінен табылған кейбір адам денелері де осылай жабылған, сондықтан бұл түс олардың мәдениетінде маңызды рөл атқарғаны болжанады, бірақ оның мәні бізге белгісіз. Барлық қабылданған палеолиттік әйел мүсіндері Жоғарғы палеолитке жатады. Бұрын олар көбінесе Ауриньяк мәдениетінің бір бөлігі деп есептелгенмен, қазір олардың көпшілігі Граветт және Солютре мәдениеттерімен байланысты. Осы кезеңдерде дөңгелек пішінді мүсіндер басым. Магдален мәдениеттерінде пішіндерге көбірек егжей-тегжей қосылып, олардың стилі жақын байланыста болған аймақтарда ұқсас бола бастады.
The majority of Venus figurines are depictions of women, and follow artistic conventions of the times. Most of the figurines display the same body shape with the widest point at the abdomen and the female reproductive organs exaggerated. Oftentimes other details, such as the head and limbs, are neglected or absent which leads the figure to be abstracted to the point of simplicity. The heads are often of relatively small size and devoid of detail. Some may represent pregnant women, while others show no indication of pregnancy. The Venus of Willendorf and the Venus of Laussel (a rock relief rather than a figurine) bear traces of having been externally covered in red ochre. The significance of this is not clear, but is traditionally assumed to be religious or ritual in nature. Some human bodies from the Palaeolithic era are found similarly covered, so it is assumed this colour had a significant meaning in their culture even though we do not know what. All generally accepted Palaeolithic female figurines are from the Upper Palaeolithic. Although they were originally mostly considered part of the Aurignacian culture, the majority are now associated with the Gravettian and Solutrean cultures. In these periods, the more rotund figurines are predominant. Within the Magdalenian cultures, the forms become finer with more detail and the styling of said figures started to become similar within areas of close contact.
Интерпретация
Археологиядағы ең "көп пікірталас тудыратын көздердің бірі" саналғанына қарамастан, Венера мүсіндері жалпы алғанда жеткілікті зерттелмеген болып көрінеді. Осының салдарынан, олар морфологиялық айырмашылықтар мен әртүрлі жағдайларды ескермейтін, жалпылама стереотиптерге ұшырайды. Сонымен қатар, мүсіндердің мөлшері мен пішіні бала туған кезде ұстауға ыңғайлы болуы мүмкін деген болжам бар. Бұл мүсіндердің бұрынғы стеатопигияның кең таралғандығының белгісі болуы мүмкін, ол қазір негізінен белгілі бір африкалық немесе Андаман аралдарының тұрғындарына тән. Дегенмен, Венера мүсіндерін стеатопигиялық деп санауға болмайды, себебі оларда арқа мен жамбас арасындағы бұрыш шамамен 120 градусқа жетеді, ал стеатопигия қазіргі медициналық стандарттар бойынша 90 градус бұрышпен анықталады. Мүсіндер арасындағы салмақ әртүрлілігін түсіндіретін тағы бір заманауи түсіндірме Джонсон және авторлар тобынан келіп түседі. Олар мүсіндердегі айырмашылықтарды адамның климат өзгеруіне бейімделуімен байланыстыруға болады деп санайды. Себебі, семіз немесе жүкті көрінетін мүсіндер 38 000 – 14 000 жылдар аралығындағы кезеңде, температураның төмендеуі салдарынан тамақпен қамтамасыз етуде қиындықтар туындаған кезде жасалған.
Despite being thought as one of the most 'fertile sources of debate in all of archaeology', Venus figurines appear to be relatively understudied as a whole. A consequence of this is that they are subject to generalised stereotypes that minimize morphological variation and differing contexts. It has also been suggested that the size and shape of the figures makes them suitable for holding through childbirth. It has been suggested that they may be a sign of an earlier prevalence of steatopygia, now associated principally to women of certain African or Andamanese ancestry. However the Venuses do not qualify as steatopygian, since they exhibit an angle of approximately 120 degrees between the back and the buttocks, while steatopygia is diagnosed by modern medical standards at an angle of about 90 degrees only. Another modern interpretation, providing an explanation for visible weight variety amongst the figurines, comes from Johnson et al. Here, they argue that differences in the statues can be said to relate to human adaption to climate change. This is because figurines that are seen to be obese or pregnant originate to the earlier art from 38,000 to 14,000 BP a period where nutritional stress arose as a result of falling temperatures.
Кейінгі әйел мүсіндері және жалғасы
Кейбір ғалымдар палеолиттік әйелдер мүсіндері мен неолиттік немесе қола дәуіріндегі әйелдер бейнелерінің кейінгі үлгілері арасында тікелей байланыс бар деп санайды. "Практикалық маңызы жоқ және көшіруге оңай" әрі Венера мүсінінің белгілі бір элементтерін (әйелдік белгілердің күшті айқындалуы немесе шамадан тыс көрсетілуі және толыққанды төменгі аяқтардың болмауы) қамтитын әйел мүсіні, тіпті археологиялық деректер оның негізгі палеолиттен кейін жасалғанын көрсетсе де, Венера мүсіні деп есептелуі мүмкін. Осы сипаттамаға сай келетін мүсіндер неолит дәуірінен бастап қола дәуіріне дейін табылған. Мүсіннің қай уақытта және қай жерде жасалғаны археологтарға оны Венера мүсіні деп санауға көмектеседі. Мысалы, кеш неолиттік кезеңге жататын керамикалық мүсіндер Венера мүсіндері ретінде қабылдануы мүмкін, ал одан кейінгі кезеңдердегі тас мүсіндер қабылданбайды. Палеолит, неолит және одан кейінгі мүсіндердің арасындағы айқын ұқсастықтарды ескере отырып, бұл мәселе үздіксіз талқыланып келеді. Норвегияда шамамен б.з.д. 6000 жылға жатқан брахиоподтың өңделген ішкі қабығы соңғы Венера мүсіні ретінде анықталды. Бұл дегеніміз, әйел мүсінін кез келген археолог оның жасалған мерзіміне қарамастан, Венера мүсіні деп жіктеуі немесе жіктемеуі мүмкін, бірақ көптеген археологтар палеолиттен кейінгі мүсіндерді жарамсыз деп санайды, тіпті олардың мақсаты бірдей болғанмен.
Some scholars suggest a direct continuity between Palaeolithic female figurines and later examples of female depictions from the Neolithic or Bronze Age. A female figurine which has "no practical use and is portable" and has the common elements of a Venus figurine (a strong accent or exaggeration of female sex linked traits, and the lack of complete lower limbs) may be considered to be a Venus figurine, even if archaeological evidence suggests it was produced after the main Palaeolithic period. Some figurines matching this definition originate from the Neolithic era and into the Bronze Age. The period and location in which a figurine was produced helps guide archaeologists to reach conclusions as to whether the art piece found can be defined as a Venus figurine or not. For example, ceramic figurines from the late ceramic Neolithic may be accepted as Venus figurines, while stone figurines from later periods are not. This is a matter of ongoing debate given the strong similarity between many figurines from the Palaeolithic, Neolithic and beyond. A reworked endocast of a brachiopod from around 6,000 BCE in Norway has been identified as a late Venus figurine. This means that a given female figurine may or may not be classified as a Venus figure by any given archaeologist, regardless of its date, though most archaeologists disqualify figurines which date later than the Palaeolithic, even though their purpose could have been the same.