Кіріспе

Ритуалдық өнер түрі
Жұмыртқаны әшекейлеу жалпы түрде

Жұмыртқаны әшекейлеу – жұмыртқаны безендіру өнері немесе қолөнері. Жұмыртқаның тартымды, тегіс, сопақ пішіні және жұмыртқаның діни және мәдени символ ретіндегі ежелгі байланыстарының арқасында бұл өнер түрі тарих бойында кең таралған. Қазіргі кезде жұмыртқаны әшекейлеу Пасха мерекесімен байланысты болғанымен, бұл дәстүрді көптеген ежелгі мәдениеттерде тәуелсіз түрде қолданған.

Тарих

Жұмыртқалар фольклор мен мифологияда маңызды символ болып табылады, көбінесе өмір мен жаңаруды, емдеу мен қорғауды бейнелейді және кейде жаратылыс туралы мифтерде кездеседі. Осының салдарынан, жұмыртқаны дәстүрлі түрде әшекейлеу әлемнің барлық жерінде болған.

Африка

Ең көне жұмыртқа қабықтары, қашап салынған өрнектермен әшекейленген, 60 000 жыл бұрынғы деп есептеледі және Оңтүстік Африкадағы Дипклуф үңгірінен табылған. Египетте Шам әл-Нессим мерекесінде қайнатылған жұмыртқаларды безендеу дәстүрі бар. Бұл, дініне қарамастан, египеттіктердің барлығы тойлайтын көктемді қарсы алатын ұлттық мереке, ол әр жылдары Шығыс христиандық Пасхадан кейінгі дүйсенбіге түседі.

Австралия

Австралияда эму жұмыртқаларына ою салынады және олардан жасалған өнер "калти паарти" оюы деп аталады. Бұл өнер (он тоғызыншы ғасырдан бастау алады) түрлі мәдениеттердің өкілдері тарапынан жасалса да, ең тікелей байланысы абориген өнерімен.

Еуразия

Вилларикос қаласында (Испания) пунистерден қалған страустың жұмыртқасы табылған. Месопотамиядағы православие христиандары Мәсіхтің қанын бейнелеу үшін қызылға боялған жұмыртқаларды қолданған, бұл Пасха жұмыртқасының пайда болуының бір мүмкін түсіндірмесі. Қызыл жұмыртқалар гректердің Пасха тойында маңызды орын алады, онда адамдар жұмыртқаларды бір-біріне соғыстыру арқылы ойындар ойнайды, немесе оларды пияз қабығына орап, жапырақтармен немесе гүлдермен әсемдеп, ою-өрнек қалдырады. Скандинавия дәстүрлерінде де жұмыртқаларды пияз қабығына гүлдермен қайнатып, бояу тәсілі қолданылған.

Техникалар мен қазіргі заманғы тәжірибелер

Кез келген құс жұмыртқасын осы процесте пайдалануға болады, бірақ көбінесе жұмыртқа қабығы неғұрлым үлкен және мықты болса, декораторлар оны осылай жақсы көреді. Қаз, үйрек және тауық жұмыртқаларын әдетте "ұрып" – екі шетінен тесік жасап, ішіндегісін сыртқа шығарады. Содан кейін жұмыртқаны кеседі, бояйды, сурет салады, аппликация жасайды немесе басқаша безендіреді (әр түрлі әдістерді қолдана отырып). Жұмыртқаны безендіру Шығыс Еуропа елдерінде ерекше танымал. Эму немесе страус жұмыртқалары сияқты кейбір жұмыртқалар өте үлкен және мықты болғандықтан, қабықтарын сындырмай-ақ кесуге болады. Эму жұмыртқаларын безендіруде қабықтың сыртындағы қара-жасыл дақылды түсі мен қабықтың астындағы түс арасындағы контраст пайдаланылады. Көптеген заманауи жұмыртқа суретшілері өздерінің "көркем жұмыртқаларын" гравировка немесе кесу арқылы безендіреді, ал басқалары жұмыртқаларын қағаз бен матадан бастап полимерлік сазға дейін әртүрлі материалдармен бояйды немесе жабады, көбінесе көктемгі ашық түстерде. Жұмыртқаны сурет салуға арналған кенеп ретінде пайдалану соншалықты танымал болды, осы өнер түрімен байланысты арнайы терминдер пайда болды. Жұмыртқа суретшілерінің өздерінің International Egg Art Guild (Халықаралық жұмыртқа өнері гильдиясы) гильдиясы бар, ол жұмыртқа суретшілігін насихаттайды. Америка Құрама Штаттарында көптеген штаттарда суретшілер өз жұмыртқаларын көрсететін көрмелер өтеді және "жұмыртқа безендіруге" қажетті жабдықтарды сатушыларды табуға болады. Жыл сайын Ақ үй Пасха мерекесінде әр штаттан сәнделген жұмыртқаны таңдап қояды.