Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мүсін көбінесе бейнелеу өнері ретінде қарастырылады.
Sculpture primarily concerned as a representational figure
Статуя – ағаш, металл немесе тас сияқты берік материалға қашалған немесе құйылған, еркін тұрған мүсін, ол адамдардың немесе жануарлардың нақты, толық бойлы бейнесін көрсетеді. Көбінесе статуялар өмірлік өлшемде немесе оған жақын болады; егер адамдарды немесе жануарларды толық бойлы бейнелейтін мүсінді көтеріп, тасымалдауға болатын болса, ол статуэтка немесе мүсін деп аталады, ал өмірлік өлшемнен екі еседен астам болса – алып мүсін. Статуялар ежелгі заманнан бері қазіргі күнге дейін көптеген мәдениеттерде жасалып келеді; ең көне табылған статуя шамамен 30 000 жыл бұрын жасалған. Статуялар нақты және мифтік әлемнен алынған түрлі-түрлі адамдар мен жануарларды бейнелейді. Көптеген статуялар қоғамдық орындарда көркемдік туынды ретінде орнатылады. Әлемдегі ең биік статуя – «Біртұтас мүсін» (Statue of Unity), ол Үндістанның Гуджарат штатындағы Нармада бөгетінің жанында орналасқан.
A statue is a free standing sculpture in which the realistic, full length figures of persons or animals are carved or cast in a durable material such as wood, metal or stone. Typical statues are life sized or close to life size; a sculpture that represents persons or animals in full figure but that is small enough to lift and carry is a statuette or figurine, whilst one more than twice life size is a colossal statue. Statues have been produced in many cultures from prehistory to the present; the oldest known statue dating to about 30,000 years ago. Statues represent many different people and animals, real and mythical. Many statues are placed in public places as public art. The world's tallest statue, Statue of Unity, is tall and is located near the Narmada dam in Gujarat, India.
Түстер
Көне мүсіндер көбінесе олардан жасалған материалдың ашық бетін көрсетеді. Мысалы, көптеген адамдар грек классикалық өнерін ақ мәрмәрдан жасалған мүсіндермен байланыстырады, бірақ көптеген мүсіндердің жарқын түстермен боялғандығына дәлелдер бар. Бояудың көп бөлігі уақыт өте келе тозып, тазалау кезінде шағын қалдықтары алынып тасталды; кейбір жағдайларда анықтауға болатын шағын іздер қалды. Бояу бір немесе екі қабатпен жағылған ба, пигменттер қаншалықты ұсақ ұнтақталған, немесе әр жағдайда қандай байланыстырушы зат қолданылған болар еді – бұл дайын туындының сыртқы түріне әсер ететін барлық факторлар – белгісіз. Орта ғасырлардағы мүсіндер де көбінесе боялған, ал кейбіреулері бастапқы түстерін сақтап қалған. Ренессанс кезеңінде мүсіндерді бояу тоқтатылды, себебі түсін жоғалтқан классикалық мүсіндер ең жақсы үлгілер деп есептелді.
Ancient statues often show the bare surface of the material of which they are made. For example, many people associate Greek classical art with white marble sculpture, but there is evidence that many statues were painted in bright colors. Most of the color has weathered off over time; small remnants were removed during cleaning; in some cases small traces remained that could be identified. Details such as whether the paint was applied in one or two coats, how finely the pigments were ground or exactly which binding medium would have been used in each case—all elements that would affect the appearance of a finished piece—are not known. Medieval statues were also usually painted, with some still retaining their original pigments. The coloring of statues ceased during the Renaissance, since excavated classical sculptures, which had lost their coloring, became regarded as the best models.
Тарихқа дейінгі
Берехат Рамның Венерасы, Солтүстік Израильде табылған антропоморфты тас және кем дегенде 230 000 жыл бұрын жасалған, ең көне белгілі мүсін болып саналады. Алайда, зерттеушілер оның пішіні табиғи эрозия нәтижесінде пайда болған ба, әлде ертедегі адамдармен қашалған ба деген мәселеде келіспеушіліктер бар. Мароккода табылған, осыған ұқсас жастағы "Тан-Тан Венерасы" да мүсін деп есептеледі. Германиядан табылған Лёвенменш мүсіні және Холе Фелс Венерасы – бұл әлемдегі ең көне расталган мүсіндер, олар 35-40 мың жыл бұрын жасалған. Ал, ең көне толық өлшемді мүсін – Түркияда табылған Үрфа адамы, ол шамамен б.з.д. 9000 жылға дейін саяды.
The Venus of Berekhat Ram, an anthropomorphic pebble found in northern Israel and dated to at least 230,000 years before present, is claimed to be the oldest known statuette. However, researchers are divided as to whether its shape is derived from natural erosion or was carved by an early human. The Venus of Tan Tan, a similar object of similar age found in Morocco, has also been claimed to be a statuette. The Löwenmensch figurine and the Venus of Hohle Fels, both from Germany, are the oldest confirmed statuettes in the world, dating to 35,000 40,000 years ago. The oldest known life sized statue is Urfa Man found in Turkey which is dated to around 9,000 BC.
Дін
Тарих бойы мүсіндер ежелгі Египеттен, ежелгі Үндістаннан, ежелгі Грекия мен ежелгі Римнен бастап қазіргі уақытқа дейін көптеген діни дәстүрлерде құдайлардың бейнесімен байланысты болған. Египеттік мүсіндер патшаларды сфинкс түрінде бейнелейді, бұл ежелгі патшалық дәуірінен бастау алады, ең көнесі Джедефреге (шамамен б.з.д. 2500 жыл) арналған. Ең көне, қадам басқан перғауынның мүсіні I Сенвосреттің билік құрған кезінен (шамамен б.з.д. 1950 жыл) да келген және Қайырдағы Египет мұражайында сақталуда. Египеттің Орта патшалығы (шамамен б.з.д. 2000 жылдан бастап) блок мүсіндердің дамуына куә болды, олар Птолемей дәуіріне (шамамен б.з.д. 300 жыл) дейін ең танымал формаға айналды. Римдік немесе грек ғибадатханасының кіріктірмесінің негізгі бөлігі – сол ғибадатханаға арналған құдайдың мүсіні болды. Ірі ғибадатханаларда олар тірі өлшемнен бірнеше есе үлкен болуы мүмкін. Басқа құдайлардың мүсіндері қабырғалар бойындағы екінші орындарда орналастырылған. Римдегі ең көне құдай мүсіні – б.з.д. 485 жылға жатқан Церераның қоладан жасалған мүсіні. Римдегі ең көне мүсін қазір Авентиндегі Диана мүсіні.
Throughout history, statues have been associated with cult images in many religious traditions, from Ancient Egypt, Ancient India, Ancient Greece, and Ancient Rome to the present. Egyptian statues showing kings as sphinxes have existed since the Old Kingdom, the oldest being for Djedefre (c. 2500 BC). The oldest statue of a striding pharaoh dates from the reign of Senwosret I (c. 1950 BC) and is the Egyptian Museum, Cairo. The Middle Kingdom of Egypt (starting around 2000 BC) witnessed the growth of block statues which then became the most popular form until the Ptolemaic period (c. 300 BC). The focal point of the cella or main interior space of a Roman or Greek temple was a statue of the deity it was dedicated to. In major temples these could be several times life size. Other statues of deities might have subordinate positions along the side walls. The oldest statue of a deity in Rome was the bronze statue of Ceres in 485 BC. The oldest statue in Rome is now the statue of Diana on the Aventine.
Саясат
Грекия немесе Римнің сәтті саясаткерлері немесе кәсіпкерлері үшін (құрмет үшін қоғамдық жобаларға үлкен сомалар сыйлағандар үшін) жергілікті форумда немесе ғибадатхана аумағында қоғамдық мүсіні болуы – мәртебелі дәрежеге қол жеткізгендігінің маңызды растауы еді. Ондай орындар тұғырлардағы мүсіндермен толып жатты (көбінесе 19 ғасырғы мүсіндерден кішкентайрақ). Римде Константиннің қоладан жасалған алып мүсінінің және мәрмәрден жасалған алып мүсінінің фрагменттері кейбір императорлық мүсіндердің зор көлемін көрсетеді; басқа мысалдар да бар, әсіресе Неронның мүсіні туралы мәліметтер сақталған. Әлемнің жеті кереметіне көне заманнан жеткен бірнеше мүсіндер кіреді, соның ішінде Родос Колосы және Олимпиададағы Зевс мүсіні де бар.
For a successful Greek or Roman politician or businessman (who donated considerable sums to public projects for the honour), having a public statue, preferably in the local forum or the grounds of a temple was an important confirmation of status, and these sites filled up with statues on plinths (mostly smaller than those of their 19th century equivalents). Fragments in Rome of a bronze colossus of Constantine and the marble colossus of Constantine show the enormous scale of some imperial statues; other examples are recorded, notably one of Nero. The wonders of the world include several statues from antiquity, with the Colossus of Rhodes and the Statue of Zeus at Olympia among the Seven Wonders of the Ancient World.
Орта ғасырлар
Еуропалық ортағасырлық өнерде мүсіндік кең таралған болса да, жеке мүсін ең көп кездесетін түрі емес, көбінесе баласымен бірге бейнеленген Мария мүсіндері және айқышқа ілінген Мәсіхтің денесі. Олардың екеуі де тірі көлемге дейін түрлі өлшемдерде жасалды, ал орта ғасырдың соңына қарай көптеген шіркеулерде, тіпті ауылдарда да, қызыл кресттің төңірегінде айқыш топтары болды. Кельндегі Геро кресі – айқышқа ілінген Мәсіхтің ең ерте және ең жақсы сақталған үлкен мүсіндерінің бірі. Әзірге, толық бойда тұрған қасиеттілер мен билеушілердің мүсіндері сирек кездесетін, бірақ 14-шы ғасырдан бастап бай адамдар үшін қабірдегі мүсіндер, көбінесе жатып бейнеленгендері, кең таралды, бұл дәстүр бұрынғы ғасырларда патшалық қабірлерден бастау алған. Византия өнері түрлі формаларда гүлденгенімен, мүсіндік өнер мен мүсін жасау жалпы құлдырауға ұшырады; алайда императорлардың мүсіндері жасала берді. Мысалы, Юстинианның мүсіні (6-шы ғасыр) 15-шы ғасырда Константинополь құлағанға дейін Ая Софияның алдындағы алаңда тұрды. Атты мүсіндердегі аттың қамытының орны шабандоздан қайтыс болу себебін көрсетеді деген пікір нақ осы уақытта жоққа шығарылды.
While sculpture generally flourished in European Medieval art, the single statue was not one of the most common types, except for figures of the Virgin Mary, usually with Child, and the corpus or body of Christ on crucifixes. Both of these appeared in all size up to life size, and by the late Middle Ages many churches, even in villages, had a crucifixion group around a rood cross. The Gero Cross in Cologne is both one of the earliest and finest large figures of the crucified Christ. As yet, full size standing statues of saints and rulers were uncommon, but tomb effigies, generally lying down, were very common for the wealthy from about the 14th century, having spread downwards from royal tombs in the centuries before. While Byzantine art flourished in various forms, sculpture and statue making witnessed a general decline; although statues of emperors continued to appear. An example was the statue of Justinian (6th century) which stood in the square across from the Hagia Sophia until the fall of Constantinople in the 15th century. The notion that the position of the hooves of horses in equestrian statues indicated the rider's cause of death has been disproved.