Кіріспе
Портрет – бір немесе бірнеше адамның суреті, фотосуреті, мүсіні немесе басқа да көркем бейнесі, онда әрқашан адамның беті басым болмайды. Көркем өнерде портрет жартылай дене, тіпті толық боймен бейнеленуі мүмкін. Егер тақырыптың толық денесі оның тұлғалық ерекшеліктерін және көңіл-күйін жақсырақ көрсете алса, осы форматты таңдауға болады. Мақсаты – адамның сырт келбетін, мінезін және тіпті көңіл-күйін көрсету. Сондықтан, фотосуретте портрет көбінесе кездейсоқ түсірілген сурет емес, керісінше, адамның тыныш күйдегі композициялық суреті болып табылады. Портретте адам суретшіге немесе фотографқа тікелей қарайтын келіп, көрерменмен байланыс орнатуға мүмкіндік береді, бірақ портрет профиль бойынша (жақтан) және 3/4 бұрыштан да бейнеленуі мүмкін. Көздері жұмылған адамның суреті де портрет ретінде қарастырылатынын есте ұстаған жөн.
A portrait is a painting, photograph, sculpture, or other artistic representation of a person, in which the face not always is predominant. In arts portrait can be represented as half body and even full body. If the subject in full body better represents personality and mood this type of presentation can be chosen. The intent is to display the likeness, personality, and even the mood of the person. For this reason, in photography a portrait is generally not a snapshot, but a composed image of a person in a still position. A portrait often shows a person looking directly at the painter or photographer, to most successfully engage the subject with the viewer, but portrait can be represented as a profile (from aside) and 3/4. It’s important to understand that a subject with eyes closed also can be tractate as a portrait.
Тарихқа дейінгі портрет
Пластерленген адам бас сүйектері – ежелгі Левант аймағында б.з.д. 9000-6000 жылдар аралығында, керамикаға дейінгі неолиттік В дәуірінде жасалған, қайта жаңартылған адам бас сүйектері. Олар Таяу Шығыстағы ең алғашқы өнер нымындарының бірі болып табылады және тарихқа дейінгі тұрғындардың ата-бабаларын үйлерінің астына көмуге қаншалықты құрметпен қарағанын көрсетеді. Бұл бас сүйектері – өнер тарихындағы портреттік мүсіндеменің ең ерте мысалдарының бірі.
Тарихи портрет
Көптеген алғашқы бейнелер, адамды көрсетуге тырысқанда, билеушілерді бейнелейді және нысанының жеке ерекшеліктерінен гөрі, идеалдандырылған көркемдік үлгілерді ұстанады. Бірақ, егер билеушінің сыртқы келбетіне қатысты басқа дәлелдер болмаса, идеалдану деңгейін бағалау қиын болуы мүмкін. Дегенмен, Ахнатон сияқты көптеген тұлғаларды олардың ерекше белгілері арқылы тануға болады. Біздің заманымызға дейінгі 2144-2124 жылдар аралығында Шумердегі Лагаш қаласын билеген Гүдеяның 28 сақталған, салыстырмалы түрде кішкентай мүсіні, белгілі бір жекелігі бар тұрақты сыртқы келбетті көрсетеді, бірақ олар портреттер санала ма деген дау бар. Билеуші емес адамдардың ең ерте сақталған суреттері – Египеттің Файюм аймағының құрғақ климатында сақталған грек-римдік жерлеу портреттері. Бұл классикалық әлемнен сақталған суреттердің тек бір бөлігі, фрескалардан басқа, көптеген мүсіндер мен монеталардағы портреттер жақсырақ сақталған. Фигуралардың сыртқы келбеті әртүрлі болғанымен, олар айтарлықтай идеалданған және барлығы салыстырмалы түрде жас адамдарды бейнелейді, сондықтан олар тірі кезде суреттелген-жоқ деген күмәнділік туады. Портрет өнері ежелгі грек және әсіресе рим мүсіншілігінде гүлденді, онда адамдар өздерінің жеке және шынайы портреттерін, тіпті жағымсыз болса да талап етті. IV ғасырда портрет адамның сыртқы келбетінің идеалды символына қарай ығысты. (Рим императорлары Константин I және Феодосий I-нің портреттерін салыстырыңыз.) Ерте орта ғасырлардағы Еуропада жеке тұлғаларды бейнелеу көбінесе жалпыланған. Адамның сыртқы келбетінің шынайы портреттері кейінгі орта ғасырларда, қабір ескерткіштерінде, донор портреттерінде, жарықтандырылған қолжазбалардағы миниатюраларда және содан кейін панельдік суреттерде қайта пайда болды. Перудің Моче мәдениеті портреттер жасаған сирек ежелгі өркениеттердің бірі болды. Бұл туындылар анатомиялық ерекшеліктерді егжей-тегжейлі көрсетеді. Суреттегі тұлғаларды басқа белгілерге немесе есімдерге жүгінбестен тануға болар еді. Суреттегі тұлғалар билеуші элитаның, дін қызметкерлерінің, жауынгерлердің және тіпті шеберлердің қатарынан шыққан. Олар өмірінің әртүрлі кезеңдерінде бейнеленген. Құдайлардың да бейнелері жасалған. Бүгінгі күнге дейін әйелдердің портреттері табылған жоқ. Бас киімдерінің, шаштарының, дене әшекейлерінің және бет бояуларының егжей-тегжейлі бейнеленуіне ерекше мән берілген. Батыс әлеміндегі ең танымал портреттердің бірі – Леонардо да Винчидің «Мона Лиза» атты суреті, ол Лиза дель Джокондоның суреті. 2006 жылы Ангулемге жақын Вильоннер үңгірінен әлемдегі ең көне портрет табылды, ол шамамен 27 000 жыл бұрын жасалған деп саналады.
Өзін-өзі суреттеу
Суретші өзін суреттегенде, ол "өзінің портреті" деп аталады. Орта ғасырдың соңында оның анық мысалдары көбейе бастайды. Бірақ, егер анықтаманы кеңейтсек, алғашқысы Мысыр перғауыны Ахенатонның мүсіншісі Бактің өзінің және оның әйелі Тахеридің бейнесін шамамен 1365 ж.б.д. жасауы болды. Дегенмен, өзінің портреттері тас дәуіріндегі суреттерге, ең алғашқы бейнелеу өнеріне дейін барып жетеді деп ойлануға болады, ал әдебиетте қазір жоғалып кеткен бірнеше классикалық мысалдар тіркелген.
Ресми сурет
Ресми портреттер – корольдер, саясаткерлер немесе кәсіпкерлер сияқты маңызды тұлғалардың суреттері. Портрет әдетте елге, штатқа немесе муниципалитетке тиесілі ту, президенттік жолақтар немесе елтаңба сияқты ресми түстермен және символдармен безендіріледі. Бұл суреттер шараларда немесе кездесулерде, сондай-ақ өнімдерде қолданылуы мүмкін. АҚШ президенттерінің суреті солай бейнеленуі – ел құрылғаннан бері сақталған дәстүрдің бір мысалы.
Портреттік фотосурет
Портреттік фотосурет – бүкіл әлемде танымал коммерциялық сала. Көптеген адамдар үйлерінде ілу үшін кәсіби түрде түсірілген отбасылық портреттерге немесе бітіру кештері, тойлар сияқты ерекше оқиғаларды есте сақтау үшін арналған портреттерге қуанады. Фотография пайда болғаннан бері адамдар портреттер жасап келеді. 19 ғасырдың ортасында дагеротиптің кең танылуының басты себебі – қолжетімді бағадағы портреттерге болған сұраныс еді. Әлемнің түкпір-түкпіріндегі қалаларда студиялар ашылды, олардың кейбіреулері күніне 500-ден астам пластина шығарды. Бұл ерте туындылардың стилі 30 секундтық экспозиция уақытына байланысты техникалық қиындықтарды және сол заманғы суретшілік эстетиканы көрсетеді. Тұлғалар көбінесе қарапайым фонда отырып, жоғарғы терезеден түсетін және айналармен шағылыстырылатын жұмсақ жарықпен жарықтандырылатын. Фотографиялық техника дамыған сайын, батыл фотографтар өздерінің шеберлігін студиядан шығарып, соғыс далаларына, мұхиттарға және қауқасулы аймақтарға аттанды. Уильям Шьюдің Дагеротип салоны, Роджер Фентонның Фотографиялық фургоны және Мэтью Брейдидің «Не екен?» атты көшбасшысы портреттер мен басқа да фотосуреттерді түсіру стандартын белгіледі. Кейбір фотографтар бұл техниканы басқа елдерге де әкелді. Аугуст Вашингтон Коннектикут штатының Хартфорд қаласынан Либерияның Монровия қаласына көшіп, елдің көптеген саяси лидерлерінің дагеротип портреттерін жасады.
Саясат
Саясатта көшбасшының суреті мемлекет символы ретінде жиі қолданылады. Көптеген елдерде маңызды мемлекеттік ғимараттарда мемлекет басшысының суреті ілу – қалыпты тәртіп саналады.