Кіріспе

Ирландиялық көтерілісші және социалист (1874–1916)
Америкалық биолог
Майкл Томас Кристофер Малин

Өмірбаян

Малин Дублинде, жоташы Джон Малиннің және оның әйелі Сараның (қызметтегі аты Доулинг) тоғыз баласының үлкені болып дүниеге келді. Олар "Либерти" ауданындағы пәтерде тұрды. Алғашқы білімін Дания көшесіндегі Ұлттық мектепте алды. 15 жасында ол британдық армияда төлем сержанты болған Джеймс Даулинг есімді туысын барып көріп, әскерге барабаншы болып енуге көндірілді. Малиннің анасы Манчестер шейіттерінің атылуына куә болды. Оның інісі Томас айтуынша, олардың әкесі "күшті ұлтшыл болған және Майклпен олар жиі саяси пікірталасқа түскен".

Британдық армиядағы мансабы

Малин 1889 жылғы 21 қазанда Британ армиясының 21-ші Корольдік шотландтық фузилер полкіне солдат болып тіркелді. Қызметінің алғашқы жылдарында ол Ұлыбритания мен Ирландияда дислокацияланды. Оның полкі 1896 жылы Үндістанға жіберілді, онда ол шамамен он төрт жылдық қызметінің қалған бөлігін өткізіп, Тира кампаниясына қатысты. Үндістанда болған кезінде ол радикалды көзқарастарға бейімделді. 1897 жылы, Виктория патшайымның мерейтойлық жылына арналған естелік қорға қаржы жұмсау ұсынылғанда, ол "ағылшын монархы протестанттық дінді сақтауға ант бергендіктен, жазыла алмаймын" деп бас тартты. Кейіннен ол жібек тоқушылар кәсіподағының жетекші лауазымына көтерілді. 1913 жылғы Лок-Аут кезінде ол Ханбери-Лейн фабрикасындағы жібек жұмысшыларының ереуілін ұйымдастырды. Ереуіл он үш аптаға созылды, Малин ереуілшілердің атынан тиімді келіссөздер жүргізді. Ол Дублин қалалық полициясы (DMP) мен жұмыс берушілердің қаржыландырған ереуіл бұзушылар тобынан жұмысшыларды қорғау үшін құрылған Ирландия Азаматтық Армиясының (ICA) орынбасары және бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. Малин мен Джеймс Конноллидің жетекшілігімен ICA тиімді әскери күшке айналды. 1914 жылғы қазанда ол ICA штаб бастығы болып тағайындалды.

Пасхалық көтеріліс

1916 жылдың қаңтар айында Коннолли Ирландиялық республикалық бауырластығына (IRB) кіргенде, Малин ИКА мүшелерін жақындап келе жатқан қарулы төңкеріске дайындауға кірісті. Операция алдындағы аптада ол қала бойынша ИКА мүшелеріне бұйрықтарды жеткізді. Пасха дүйсенбісінде Малин Либерти-холлдан сағат 11:30-да ИКА ерлер мен әйелдерінің шағын тобымен бірге Сент-Стефанс-Гринге орналасты. Олар саябаққа жеткенде, бейбіт тұрғындарды сыртқа шығарып, окоптарды қазып, асхана мен алғашқы медициналық көмек көрсету пункттерін орнатып, айналасындағы көшелерге бөгеттер салды. Констанс Маркевич келді және бастапқыда Малиннің екінші командасы болып тағайындалған деп ойланды, бірақ кейінірек бұл рөл капитан Кристофер Пулге тиесілі екені анықталды, ал Маркевич үшінші команда мүшесі болды. Малин парктің солтүстік-шығыс жағында орналасқан Шелборн қонақ үйін басып алуды жоспарлаған, бірақ жеткіліксіз күш болғандықтан одан бас тартысты. Бұл революционерлер үшін қатаң жағдайға айналды, өйткені британдық армия келесі ұрыстар кезінде дүйсенбі күні түнде қонақ үйдің жоғарғы қабаттарын басып алды. Сейсенбі күні таңертең Шелборндағы британдық әскерлер лагерьде орналасқан көтерілісшілерге оқ атуды бастады. Қатысты атыс кезінде Малин әскерлеріне саябақтың батыс жағындағы Корольдік хирургтар колледжіне шегінуді бұйырды. Гарнизон аптаның соңына дейін барикадаланған ғимаратта қалды. Бейсенбі күні олар Бас пошта кеңсесінен (GPO) бөлініп қалды және азық-түлік пен оқ-дәрісі таусылды. Стивенс Гриннен эвакуация жүріп жатқанда Малинге қауіп төнді. Маргарет Скиннидер өзінің өмірбаянында: «Мен командир Малинге хабарлау үшін алға аттандым, ал ол мені тыңдап тұрғанда, бір оқ оның шапанынан өтті. Ол шапанын шешіп, ешқандай түсіндірместен қарап, қайта киді», - деп жазды. 1916 жылдың 30 сәуірінде, жексенбі күні, Пасхалық көтеріліс басталғанына және Ирландия Республикасы жарияланғанына бір апта өткен соң, Ирландия Азамат Армиясының штаб бастығы Майкл Малинге хирургтар колледжіндегі гарнизонын тапсыруға бұйрық берілді. Тапсыру туралы бұйрыққа Джеймс Коннолли мен П. Х. Пирс қол қойды, оны медбике Элизабет О'Фаррелл Малинге жеткізді. Жан-жақтан күрескеннен кейін шаршаған және аш Малин әйелі Агнеске хат жазды. Хат екі жағынан жыртылған қолданылған конверттің ішкі жағына жазылған. Онда: «Менің сүйікті әйелім, бәрі жоғалды. Менің барлық балаларыма деген махаббатым, тағдырым қандай болмасын, мен сүйікті Ирландияма, сіздерге және сүйікті балаларыма деген міндетімді орындағаным үшін қанағаттандым. Мен сіздерге оларды әкеңіздің ұлттық сенімінде, менің де, біздің туылмаған баламыздың ұлттық сенімінде тәрбиелеуді тапсырамын. Құдай және оның қасиетті анасы сізге де, оған да көмектессін. Мен бәрі жоғалды дедім, мен құрмет пен батылдықтан басқаны айтқым келді. Құдай мен оның қасиетті анасы сізді қайтадан қорғап, аман сақтасын, сүйікті әйелім». Малин бұйрыққа мойынсұнып, өзінің орнын Ирландиядағы британ әскерлерінің командирі генерал Лоудың штаб капитаны капитан Х. Е. Де Курси Уилерге тапсырды. Малин мен оның қол астындағы ерлер мен әйелдер тұтқындалып, тұтқынға алынды. Олар алдымен Дублин сарайындағы Шип-стрит казармасына, содан кейін Инчикордағы Ричмонд казармасына жеткізілді, онда Малин әскери сотқа шығарылды. Малин 5 мамырда сот алдында тұрды, опасыздық жасады деп айыпталды және ол 8 мамыр 1916 жылы күн шыққанда Килменхэм түрмесіндегі тас бұзғыштар ауласында атылған. Әскери соттың жалпы қарауы жабық түрде өтті. Сотта қазылар алқасы болмады, оған тәуелсіз бақылаушылар мен жұртшылыққа қатысуға рұқсат етілмеді. Сотта әділдік болмады, сот төрағасын таңдау кезінде мүдделер қақтығысы болды. Сот 15 минуттан азға ғана созылды. Сот төрағасы бригадир Эрнест Маконши болды, ал әскери соттың басқа мүшелері подполковник А. М. Бент және майор Ф. В. Вудвард болды. Прокурор - Тринити колледжінің оқу корпусының офицері және Ирландия адвокатурасының мүшесі Эрнест Лонгворт. Малин сотта заңгердің қызметін атқарушы болған жоқ. Прокуратураның басты куәсі - капитан Де Курси Уилер. Оның сотқа берген куәлігіндегі куәлігі сотқа ұсынылды. Ол сотқа: «Көлденең отырған адам [Маллин] салют айтып, өзіне берілуді тіледі және ол гарнизонның командирі екенін мәлімдеді», - деді. Малин капитан Де Курси Уилердің мәлімдемелерін жоққа шығармады. Уилердің сөзіне сүйенсек, Малин одан сұрақ қоюға батыл болмаған. Бұл әскери соттың өзі Малинге қарсы және сонымен бірге графиня Маркевичті айыптауға бағытталған қос қылыш. Жаңа тағайындалған Ирландиядағы британ армиясының Бас командирі генерал Максвелл Маркевичті өлім жазасына кесуге ниеттенгенін бұрыннан білдірген. Ол оны «қанды кінәлі және қауіпті, өзінің жыныстық артықшылықтарынан бас тартқан әйел» деп есептеді. Максвелл премьер-министр Асквитті өлім жазасын бекіту туралы шешіміне көндіру үшін Маркевичке қарсы нақты дәлелдер қажет болды. Малиннің әскери соты Максвеллге Маркевичті басшылық рөлде көрсетуге және оны «көтерілістің жетекшісі» ретінде өлім жазасын орындауға мүмкіндік берді. Бірақ Асквит ешбір әйелдің өлім жазасын алуына қарсы болды. Нәтижесінде, графиня Маркевичке берілген өлім жазасы Максвеллдің теріс келісімімен өмір бойына соттық қызметке ауыстырылды.

Өлім жазасы мен еске алу

1916 жылы 8 мамырда Малин ату арқылы жазаланды. Оның әскери трибуналының төрағасы полковник ЭВСК Макончи болды. Өлім жазасына кесілуге бір күн бұрын анасы, үш бауыры, жүкті әйелі және төрт баласы түрмеде оны аралады. Ол: «Ирландияны тәуелсіз ел етуге тырысқандары үшін ирландтар осылай төлейді» деді. Балаларына хат жазып: «Уна, менің кішкентайым, қадірлі монах бол, Жозеф, менің шағын ұлым, егер мүмкіндігің болса, дін қызметкері бол, Джеймс пен Джон, анаңа қамқорлық жасаңдар, оның қадірін біліп, мықты, адал адамдар болыңдар және Ирландияны естен шығармаңдар» деп жазды. Оның қоштасу рәсімі 1916 жылы 13 мамырда Таллахт қаласындағы Доминикан шіркеуінде өтті. Қоштасуға келгендер шіркеу сыртында полициямен қақтығысып, екі полицей жарақат алды. Дун Лаухейрдегі Малин DART станциясы Малиннің құрметіне аталды.

Отбасы

1903 жылы Маллин Агнес Хикиге (1870 жылы туған) үйленді. Олардың үш ұлы мен екі қызы болды, ең кішісі Маллин атылғаннан кейін 4 ай өткен соң дүниеге келді. Оның кіші ұлы, Фр. Жозеф Малин SJ, 1913 жылдың 13 қыркүйегінде туған, Гонконгтегі иезуит діни қызметкері және мұғалімі болды. 3 жасында әкесіне барған сапары туралы есінде болмаса да, ол Майкл Маллиннің өлім алдында отбасына жазған хатындағы соңғы тілегінің бірін – дін қызметкері болу арқылы орындады. Ол 2018 жылдың 1 сәуірінде Гонконгте 104 жасында қайтыс болғанға дейін көтерілісте атылғандардың арасындағы соңғы тірі бала болды.