Кіріспе

Кабо-Верде (ресми түрде Кабо-Верде Республикасы) – Атлантика мұхитындағы құрғақ аралдар тобы, олар өсімдіктердің, құстардың және бауырымен жорғалаушылардың ерекше түрлеріне мекен. Дүниежүзілік жабайы табиғат қоры мәліметінше, бұл аралдар Кабо-Верде аралдарының бірегей құрғақ орманды экорегионын құрайды.

Флора

Кабо-Верде – Макаронезия аймағының ең құрғақ архипелагы. Африканың Сахель құрлығына жақын орналасқандықтан, африкалық түрлерге көбірек бейім. Бастапқыда Кабо-Верде аралдарында кең саванна және құрғақ орман жамылғысы болған, бірақ оның көп бөлігі ауыл шаруашылығы жерлеріне айналдырылды. Бұл құрғақ климат пен бедердің қиындығымен бірге топырақ эрозиясына және шөлдеуге алып келді. Дегенмен, архипелагты биіктігі мен жауын-шашын мөлшеріне (жағалаудың құрғақ аймақтарында 200 мм-ден бастап, ылғалды тауларда 1000 мм-ден асады) қарай төрт негізгі экологиялық аймаққа бөлуге болады: құрғақ, жартылай құрғақ, ылғалды және субылғалды. Жауын-шашынның көп бөлігі мұхиттың тұмандығының конденсациясынан түседі. Бүгінде орман жамылғысының көп бөлігі салыстырмалы түрде жас агроормандық плантациялардан тұрады, онда Prosopis juliflora, Leucaena leucocephala және Jatropha curcas сияқты жергілікті емес түрлер қолданылады. Жергілікті лавр орман түрлері тек таулы аймақтардағы ылғалды жерлерде ғана кездеседі. Адамдар қоныстанғанға дейін төменгі және құрғақ аралдардағы өсімдіктер саванна немесе даладан тұрған, ал ең жазық жерлер жартылай шөл өсімдіктеріне бейімделген. Биік жерлерде құрғақ бұталы өсімдіктер де болған. Бұл аралдардың жазықтары саваннамен, ал тау беткейлері құрғақ бұталармен жабылған. Бірақ 500 жылдан астам уақыттан бері адамдар мекендегеннен кейін (португалдық отарлаудан кейін) түпкілікті өсімдіктердің көбісі кең ауыл шаруашылығының пайдасына, соның ішінде ешкі, қой және ірі қара мал жаюға және импортталған егіс түрлерін отырғызуға жойылды. Таудың тік беткейлерінде эндемикалық өсімдік түрлерінің бірнешеуін қамтитын құрғақ орманның қалдықтары сақталған, бірақ оларға қол жеткізу қиын және зерттеуге келмейді. Жоғары және ылғалды аралдарда, әсіресе Санту-Антау сияқты таулы аймақтарда, климат құрғақ муссондық орман мен лавр орманның дамуына қолайлы, өйткені олардың бұрын болғандығына сенімді. Дегенмен, өсімдіктердің көп бөлігі ауыл шаруашылығына айналдырылды және орман фрагменттері қазір егіс шаруашылығына жарамсыз жерлерде ғана сақталған, мысалы, тау шыңдары мен тік беткейлерде. Ағашқа деген сұраныс орманды кесуге және шөлдеуге әкеліп соқты. Ерекше атауға лайық – Макаронезиялық лаврисильваның ылғалды субтропикалық лавр орманның эндемикалық түрі, ол Макаронезиялық Африка құрлығындағы бірнеше анклавтарда және Солтүстік Атлант мұхитының Макаронезиялық аралдарында, атап айтқанда Мадейра, Азор, Кабо-Верде және Канар аралдарында кездеседі. Бұл Плиоцендік субтропикалық орманның қалдығы болып табылады және көптеген эндемикалық түрлерді қолдайды. Бұл лаврисильва орман Атлант мұхитының шығысындағы Макаронезия аралдарында, әсіресе Азор, Мадейра және Канар аралдарының батысында 400 м-ден 1200 м биіктікте орналасқан. Apollonias (Lauraceae), Ocotea (Lauraceae), Persea (Lauraceae), Clethra (Clethraceae), Dracaena (Ruscaceae) және Picconia (Oleaceae) туыстарының ағаштары тән. Мадейра аралдарындағы лавр орман 1999 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді.

Фауна

Мұнда төрт эндемикалық құс түрі бар, оның ішінде Расо шыршасы, сондай-ақ, көп кездесетін шапшылар, шыршалар, сонымен қатар, құбылыстар мен таралғыштар. Аралдар теңіз құстарының маңызды көбею орны болып табылады, оның ішінде Кабо-Верде қысылқышы (shearwater) және тек осы жерде және Мадейрада көбейтін Fea's petrel (Pterodroma feae). Сантьяго аралында эндемикалық және өте сирек кездесетін Борн балықшысының (heron) жалғыз көбею орны орналасқан. 11 эндемикалық бауырымен жорғалаушы түрлеріне алып гекон (Tarentola gigas) кіреді, сонымен қатар, гекон мен скинктер көптеп таралған. Ал алып скинк (Macroscincus coctei) қазір құрып кеткен деп есептеледі.