Кіріспе

Прая (ˈpɾajɐ, португал тілінде "жағажай" деген мағынада) – Кабо-Верде мемлекетінің астанасы және ең ірі қаласы. Сантьяго аралының оңтүстік жағалауында, Сотавенто аралдары тобында орналасқан қала, Прая муниципалитетінің орталығы болып табылады. Прая – Кабо-Верде елдігінің саяси, экономикалық және мәдени орталығы.

Тарих

Сантьяго аралын 1460 жылы Антониу да Ноли ашқан. Аралдағы алғашқы қоныс Рибейра Гранде (Сидаде Велха) болды. Прая-де-Санта-Мария ауылы алғаш рет 1615 жылы айтылып, табиғи белімнің жанында өсті. Сантьяго порттары Португалия мен Африка және Оңтүстік Америкадағы португалдық колониялар арасында жүретін кемелер үшін маңызды тоқтау орны болды. 16-шы ғасырдың соңы мен 18-шы ғасырдың соңы аралығында Рибейра Гранде мен Прая көптеген қарақшылардың шабуылына ұшырады, оның ішінде Фрэнсис Дрейк (1585) және Жак Кассар (1712) болды. Порту-Прая теңіз шайқасы 1781 жылдың 16 сәуірінде Прая портында өтті. Португалия бейтарап болғандықтан, шайқасқа Ұлыбритания мен Франция қатысты және тактикалық теңдікпен, француз стратегиялық жеңісімен аяқталды. 1832 жылы Чарльз Дарвиннің саяхатының алғашқы аялдамасы Прая болды. 19-шы ғасырдың барысында Алаң толығымен желілік жоспар бойынша көшелермен қайта жаңартылды, олар әсем отаршылдық ғимараттар мен үйлермен қатарласты. Прая 1858 жылы ресми түрде қала (cidade) мәртебесін алды, бұл оның Кабо-Верде астанасы ретіндегі мәртебесін бекітті және саяси, діни және экономикалық рөлдерді шоғырландырды. Архипелагтың басқа бөліктеріндегідей, португалдық үкімге қарсылық 1950-ші жылдары күшейді. Гвинея-Бисауда болғандай ашық тәуелсіздік соғысы болған жоқ; 1974 жылғы Португалиядағы Гвоздика революциясынан және Португалияның отаршылдық соғысының аяқталуынан кейін, Кабо-Верде 1975 жылдың шілдесінде тәуелсіздігін жариялады. Тәуелсіздік алғаннан кейін Праяда демографиялық жарылыс болды, барлық аралдардан көшіп келушілер келді. Нәтижесінде, Кабо-Верде халқының 56%-ы Сантьягода, ал 29%-ы Прая муниципалитетінде тұрады. 2015 жылғы бағалау бойынша халық саны 151,436-ға жетті.

География

Географиялық тұрғыдан алғанда, Праяны платолар мен оларды қоршап тұрған аңғарлар жиынтығы ретінде сипаттауға болады. Бұл платолар әдетте ахада (Ахада де Санто Антонио, Ахада де Сан-Филиппе, Ахада Евгений Лима, Ахада Гранде, Ахадинха және т.б.) деп аталады – «ахада» португал тілінде вулкандық платоны білдіретін сөз, бірақ орталық плато Плато деп аталады. Қалалық құрылыстар негізінен осы платолардың үстінде және аңғарлар бойында орналасқан. Санта-Мария аралы сол аттас жағажайдың алдында жатыр. Ұзақ уақыт бойы тек Плато ғана қала деп есептелді, ал басқа аудандар шеткері елді мекендер деңгейіне төмендетілді, бірақ олар әрқашан Платомен тығыз байланыста болды (адамдардың қозғалысы, тауарлар мен қызметтер алмасуы және т.б.). Сондықтан да, бұрын тек Плато ғана салыстырмалы түрде дамыған инфрақұрылыммен жабдықталған урбанизацияға ие болды. Қалған аудандар органикалық, хаотикалық жолмен дамыды. Тәуелсіздік алғаннан кейін ғана Плато басқа аудандармен бірігіп, қазіргі Прая қаласын құрады. Ол кезде қаланың барлық бөлігі қажетті инфрақұрылыммен қамтамасыз етілді. Қала құрылысы тәуелсіздік алғаннан кейін дереу басталды және солтүстікке қарай кеңеюге бағытталды.

Климат

Праяда шөлдік климат (Köppen: BWh) қысқа жауын-шашынды маусыммен және ұзақ, өте айқын құрғақ маусыммен сипатталады. Шындығында, тамыз, қыркүйек және қазан айларынан басқа айларда Праяда жауын-шашын өте аз түседі. Қала бойынша жылдық орташа жауын-шашын мөлшері шамамен [мәнді қосу керек] миллиметрді құрайды. Ең суық айдың температурасы 18 °C (64 °F) жоғары болғандықтан, температуралық режимі тропикалық климатқа ұқсас, бірақ оны осылай классификациялау үшін жеткілікті жауын-шашын болмайды. Құрғақ климатына қарамастан, Прая Сантьяго аралындағы теңіз жағасында орналасқандықтан, аса ыстық немесе аса суық болмайды. Температура жылы және тұрақты, орташа ең жоғары температура 27 °C (81 °F), ал орташа ең төменгі температура 22 °C (72 °F).

Демография

Ұлттық статистика басқармасының мәліметтері бойынша, 2017 жылдың шілдесінде қаланың халқы 159 050 адам деп бағаланды. XIX ғасырдың ортасында халықтың саны 1500-2000 адамға жететіні есептелді. 1832 жылы Эдмунд Робертс Праяға келген кезде, қала халқының шамамен "он тоғыздан жиырмасына" қара нәсілді адамдар құрағанын атап өтті.

Экономика

Праяның негізгі экономикалық қызметтері үшінші секторға жатады. Әкімшілік және басқарумен (жергілікті және ұлттық деңгейде) байланысты қызметтерден өзге, кең көлемде сауда, қызмет көрсету (денсаулық сақтау, білім беру, туризм, мейрамханалар мен қонақүйлер, мемлекеттік қызметтер және т.б.) және еркін кәсіпкерлік сипатындағы басқа да қызмет түрлері дамыған. Прая – елдің астанасы және экономикалық орталығы болғандықтан, Кабо-Верде архипелагындағы ең өтімді қалалардың бірі саналады. Қала тұрғындарының шамамен үштен бірі (1/3) қазіргі таңда (2014 жыл) кедейлік шегінен төмен деңгейде өмір сүреді. Қаланың жалпы ішкі өнімі елдің ЖІӨ-сінің 39% құрайды, яғни жан басына шаққанда 4764 АҚШ долларына тең.

Көлік

Қаланы Нельсон Мандела халықаралық әуежайы және Кабо-Верде әуекомпаниясы қамтамасыз етеді, екеуінің де бас кеңсесі Праяда орналасқан. Елдегі екінші ең көп қолданылатын Прая порты бар, онда басқа аралдарға қатынайтын паром терминалы орналасқан, тікелей паром бағыттары Майо, Фого және Сан-Висентеге жүреді. Портты ұлттық порт басқармасы ENAPOR басқарады. Порт 2014 жылы қайта жаңартылып, кеңейтілді. Праяда екі қатарлы қозғалысқа арналған айналма жол бар, ол Circular da Praia (EN1 ST06) деп аталады және аралдың солтүстігіндегі (EN1 ST01) және батысындағы (EN1 ST05) негізгі ұлттық жолдармен байланысады. Қала ішіндегі басты жолдар: Avenida Grão Ducado de Luxemburgo (орталықтан батысқа қарай), Avenida Amílcar Cabral (Плато ауданында) және Avenida Cidade de Lisboa.

Қоғамдық көлік

Прая қаласындағы қоғамдық көлік SolAtlântico компаниясымен қамтамасыз етіледі. 12 қалалық автобус маршруты бар. Сантьяго аралының басқа қалаларына қалааралық үлестік таксилер қала орталығында 2018 жылдың мамыр айында ашылған Сукупира терминалынан жүріп шығады. 2015 жылы EcobusCV жобасы Прая мен Ассомада арасында қалдық өсімдік майы / дизельдік жанармақпен жүретін шағын автобустар паркін іске қосты. Бірақ, қызмет көрсету 2016 жылдың қараша айында тоқтатылды.

Мәдениет

Мұнда 1997 жылы құрылған Museu Etnográfico (Этнографиялық музей) бар. Праядағы ең көне ғимараттардың бірі – 1826 жылға дейін салынған Хайме Мота казармасы (Quartel Jaime Mota). 2016 жылдан бері Праяның тарихи орталығы ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізіміне енгізуге үміткерлер тізімінде.

Спорт

Праяда бірнеше спорт командасы бар, ең танымал футбол (футбол) клубтары – «Спортинг», «Боависта», «Травадорс», «Академика», «Витория» және «Деспортиво». Басқаларына – Крейвейро Лопесте орналасқан «ADESBA», Ачадинья-де-Байксода орналасқан «Селтик», Ачада-Санто-Антониодағы «Тшаденсе», «Дельта» және сол аудандағы «Эухенио Лима» кіреді. Баскетбол клубтары: «ABC Praia», «Байрру» және «Травадорс». Волейбол клубтары: «Desportivo da Praia». Бәрі Сантьяго лигасының Оңтүстік аймағының құрамында. Көптеген клубтар «Эстадио да Варзеа» стадионында ойнайды.