Кіріспе
Солтүстік Калифорниядағы мүйіс Пойнт Рейес (Point Reyes, "Корольдер мүйісі" деген мағына береді) – Тынық мұхитының жағалауындағы көрнекті мүйіс және Солтүстік Калифорнияның танымал туристік орны. Марин округінде орналасқан, Сан-Францискодан шамамен 30 миль (48 км) батыс-солтүстік-батысқа қарай орналасқан. Бұл термин көбінесе солтүстік-шығыста Томалес шығанағы және оңтүстік-шығыста Болинас лагунасымен шектелген Пойнт-Рейс түбегіне қолданылады. Түбектердің көп бөлігі, сондай-ақ мүйістік жерлер Point Reyes Ұлттық жағажай паркінің құрамына кіреді.
Point Reyes ('/r//eɪ//.//ɪ//s/ RAYiss Lang es, meaning "Point of the Kings") is a prominent cape and popular Northern California tourist destination on the Pacific coast. Located in Marin County, it is approximately 30 mile (48 km) west northwest of San Francisco. The term is often applied to the Point Reyes Peninsula, the region bounded by Tomales Bay on the northeast and Bolinas Lagoon on the southeast. The majority of the peninsula as well as the headlands are protected as part of Point Reyes National Seashore.
Шолу
Кейп Дрейкс шығанағының оңтүстік жағын қорғайды. Бұл жағалаудың көп бөлігі Дрейкс Эстеро арқылы суы алынады. Дрейкс шығанағы мен Дрейк Эстеросы ағылшын теңізшісі сэр Фрэнсис Дрейктің құрметіне аталған, ол 1579 жылдың маусымында «Golden Hinde» кемесін жөндеу үшін жағаға тартып қойған болуы мүмкін. Инвернесс қырқасы түбек бойымен солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылады, оның батысында орманды төбелер орналасқан, ал жер тегістеліп, өсімдіктер бұталы болады. 1995 жылы Маунт-Вижн және 2020 жылы Вудвард өрттері Инвернесс Риджінің бір бөлігін өртеді. Пойнт Рейс өз атын Пойнт Рейс станциясы қаласына берген. Бұл жерді ет саудасымен айналысқан клипер кемелерінің теңізшілері бұрын Лобес маяғы деп атаған болуы мүмкін. (Лобтар – эрозия салдарынан пайда болған шортан материалдарының тізбектері, бұл нүкте теңізге қарай созылған сол пішінге ие.)
Жағалаудағы мивок
Еуропалықтар келген кезде Point Reyes аймағының қазіргі тұрғындары Coast Miwok тайпасы болды. Олар жарым аралда жүзден астам лагерьлердің іздерін қалдырды, олардың саны шамамен 3000-ға жуық болған. Маусымдық аңшылар мен жинаушылар болған олар, балық, қабықшалар, мидия, краб, бұғы, елік, аю, батпақ қазы, үйрек және кішкентай жануарларды найза мен садақпен аулау арқылы күш алды. Coast Miwok тайпасы Point Reyes-те өсетін түрлі-түрлі өсімдіктерді пайдаланды. Ең бастысы – алқалар, оларды құрғақ астық сақтауға арналған қоймаларда сақтап, азық-түлік азайған кезде қолданды. Coast Miwok тайпасы еуропалық саяхатшылармен уақыт-уақыт байланыс жасағанмен, 18 ғасырдың соңына дейін өздерінің жерінде тұрды. Сол кезде испандықтар Mission San Rafael миссиясын салып, миссионерлер Point Reyes-ке оларды миссияға қоныстануға шақыра бастады. Оларды дінге көшіруге тырысқан миссионерлер көптеген ауруларды әкелді, олар көптеген өлімге, аз тууға және нәрестелер өліміне себеп болды. 1992 жылы Coast Miwok тайпасының ұрпақтары Graton Rancheria федерациялық үндістерін құрды, ал 2000 жылдың желтоқсанында тайпаға федералдық мәртебе беру туралы заң қабылданды. Тайпада 500-ге жуық мүше бар.
Испандықтардың алғашқы зерттеулері
1542 жылы 13 қарашада испандық зерттеуші Хуан Родригес Кабрильо "Кабо-де-Пинос" (Реис мүйісі) деп атап, көрді, бірақ Сан-Франциско шығанағына кіре берді, осы аймақтың тұманды болуына байланысты теңізшілер келесі екі ғасырдан астам уақыт бойы осы қателікті қайталады. Испан зерттеушісі Себастьян Вискаино 1603 жылы 6 қаңтарда, Үш патша күні (Епифания, немесе Рождествоның 12 күнінің соңы) өзінің "Капитана" кемесі Дрейкс шығанағына тоқтағанда, бұл жерді "Пунто-де-лос-Рейес" ("Патшалар мүйісі") деп атады.
Фрэнсис Дрейк мырза
Филиппин мен Акапулько арасында саяхат жасаған алғашқы зерттеушілер мен испан сауда галеондары Рейес мүйісінен өтіп, кейбіреулері тіпті қысқа ғана уақытқа тоқтағанмен, Рейес мүйісінің ерте тарихының осы дәуірінде сэр Фрэнсис Дрейктің қонуы ең көп талқыланады. Кейбір сарапшылар оның 1579 жылдың 17 маусымында осы аймаққа жақын жерге қонғанын және оны Новая Альбион (Жаңа Англия) деп жариялағанын айтады, ол әлемді айналып саяхаттаған кезде болған. Ұлттық тарихи ескерткіш мәртебесі бойынша Дрейк шығанағы Point Reyes Ұлттық жағажай паркінде орналасқан. Дрейктің дін қызметкерінің аймақ тұрғындары туралы жазғандары, қону Coast Miwok елді мекеніне жақын жерде болғанын көрсетеді. Бұл жазбаларда Дрейк пен оның серіктеріне жасалған жылы қабылдау, салтанаттар мен сыйлықтар, сондай-ақ ландшафт пен жануарлар әлемі туралы айтылады. Сондай-ақ, жаз айларында мүйісті жиі жабатын тұман туралы да ескертулер бар. Ескірген, ауыр жүкті және шаршаған экипажымен күрескен Сермено Калифорния жағалауын зерттеді және ақырында қазіргі Drakes Estero деп аталатын Рейес мүйісінің шығанағына жақын жерге тоқтады. Бірнеше күннен кейін қарашада болған дауыл кемені жағаға шығарып, күшті толқындардан зардап шектірді. Кеме көп ұзамай қирап, бірнеше адам қаза тауып, құнды жүгін теңізге тастады, оның бір бөлігі кейіннен жергілікті Coast Miwok тұрғындары жинап, пайдаланды.
Портоланың ішкі экспедициясы және миссионерлік мекемелер құру
Достық тайпалар мекендеген әдемі жер туралы хабарларға қарамастан, Испания 18 ғасырдың екінші жартысына дейін Калифорнияны назардан тыс қалдырды. Сол кезде сауда маңызды табыс көзіне айналды, және Калифорнияның портын бақылайтын ел үлкен пайда көретіні анық болды. Англия, Франция және Ресей Калифорния жағалауына қызығушылық танытқанда, Испания королі оны нығайту қажеттігін түсінді. 1769 жылы Сан-Диегодан 67 адам мен 100 жүк артылған түйеден тұратын экспедиция құрлықпен жүріп, президиолар мен миссиялар орналасатын жерлерді анықтау үшін аттанды. Бая Калифорнияның губернаторы Гаспар де Портола басқарған экспедиция Монтерей шығанағына, ең үлкен белгілі портына қарай бағыт алды. Портола Монтерейде күткендей портты таба алмады, сондықтан олар әлі жетпеген болуы керек деп ойлады. Жағалау бойымен солтүстіске қарай жылжумен, олар Сан-Франциско шығанағын ашты. Осыған дейін, Пасификаның оңтүстігіндегі биік нүктеден (Манила галеонының ұшқышы Кабрера Буэноның сипаттамасына сәйкес) Рейес мүйісі мен Фараллон аралдарын көріп, таныды. Экспедиция Golden Gate және Сан-Франциско шығанағы арқылы Point Reyes-ке қарай солтүстікке қарай жылжуға мүмкіндік таппады, себебі оларда қайық болмады. Портола экспедициясынан бастап Испания президиолар мен миссияларды құруға кірісті. 1817 жылы Сан-Рафаэль миссиясы құрылды, ал миссионерлер жағалаудағы Мивок тайпаларын миссияға тартып, Point Reyes-ке сапарлар жасады. Олар көптеген адамдарды миссияда қоныстануға көндіргенімен, Мивоктардың жақсы өмір сүрмейтіні көп ұзамай белгілі болды. Көптеген адамдар шешек және пневмониядан қайтыс болды. Қалғандары суық тию, қызылша сияқты түрлі ауруларға шалдықты. Туу көрсеткіші төмендеді, ал өлім-жітім көрсеткіші қатты өсті. Миссиялардың өркендеуі үшін сау жұмысшылар қажет болғандықтан, бұл аурулар олардың құлауын болжады. Мексика 1821 жылы Испаниядан тәуелсіздік алып, Калифорнияны иеленді. Миссия жерлерінің көп бөлігі ірі қара мал өсіруге арналған үлкен жерлерге бөлінді. Point Reyes өзі және Дрейк шығанағы ірі қара малға жарамсыз болғандықтан, 1843 жылы Rancho Punta de los Reyes Sobrante (Sobrante – «қалдық» деген мағынаны білдіреді) құрамына кірді. Бұл Калифорнияның АҚШ-қа қосылуына бірнеше жыл бұрын болды, бұл ондаған жылдар бойы шатасу мен шекаралық дауларға әкелді. Olema бөліміндегі Ежелгі Друидтердің Біріккен ордені өзара қолдау, интеллектуалдық даму және әлеуметтік жауапкершілік принциптерін сақтады, сонымен қатар олар ұстамдылық қоғамы ретінде де жұмыс істеді. Шаферлер Point Reyes-ке теміржол салу үшін күшті лобби жасады. Ол ақыры салынғанда, Olema қаласын айналып өтіп, екі шақырым қашықтықта аяқталды. 1875 жылдың басында алғашқы пойыз келген кезде Point Reyes станциясы сиыр жайылымы болды. 1880 жылға қарай онда қонақ үй, салон, темір шеберханасы, ат қорасы, етхана және мектеп болды. Пошта кеңсесі 1882 жылы аяқталды, ал алғашқы дүкені 1883 жылы ашылды. Теміржол дәуірі аяқталғаннан кейін өсім баяулады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана медициналық орталық пен сауда орталығы, сондай-ақ дәріхана, стоматолог, кофехана және кітапхана салынды. Пойыз станциясы жергілікті пошта бөліміне айналды, ал бұрынғы локомотив депосы қоғамдық орталыққа айналдырылды. 1970 жылдары хиппилер тастап кетілген үйлер мен дүкендерде шағын өнеркәсіптер құрды. Сонымен қатар, жағалау күзеті бұрын мал қоралары ретінде пайдаланылған 30 акр жерді сатып алып, әскери тұрғын үйлер салды. Аймақтың жабдықтау және қызмет көрсету орталығы ретінде жалғасып, дүкендері, мейрамханалары және жыл сайынғы музыка фестивалі бар танымал орынға айналды.
20 ғасыр
Құрылысшылар мен орман шаруашылығымен айналысушылар жоспарларын ұсынғанда, 1956 жылғы Ұлттық саябақтар қызметінің (NPS) теңіз жағалауындағы мүмкін болатын саябақтар туралы зерттеуі жарты аралды сатып алуды ұсынды. 1958 жылға қарай NPS-ке 35 000 акр жерді сатып алуды ұсынатын есеп жарияланды. Бұл мәселе бойынша дау-жанжал болды, қоршаған ортаны қорғаушылар ұсынысты қолдады, ал фермерлер оған қарсы шықты. Фермерлерге жерлерін жалға беруге және туристермен және саябақтың қызметімен қатар өмір сүруге мүмкіндік беретін келісімге келді. 1962 жылдың 13 қыркүйегінде президент Джон Ф. Кеннеди 53 000 акр жерді сатып алуға және 13 миллион доллар бөлуге рұқсат беретін заңға қол қойды. Ақырында NPS сатып алған 18 000 акр жер фермерлерге жалға берілді. NPS-пен ынтымақтаса отырып, еріктілер Point Reyes-тегі тарихи жағалаулық радиотелеграф теңіз стансасын (KSM, бұрынғы KPH) қалпына келтіріп, күтіп ұстады. Ол әлемдегі коммерциялық Морзе коды станцияларының санатындағы аз қалған станциялардың бірі және АҚШ-тағы жалғыз станция.
Су асты кемелері Mare Island кеме жасаушылық зауытында жөнделгеннен кейін Point Reyes жағалауының ағыс суларында сынақтан өтті. Әскери-теңіз қауіпсіздігі қызметкерлері осы теңіз сынақтары кезінде су асты кемелерін бақылау үшін жарты аралдағы шағын бақылау және байланыс орталығын пайдаланды. 1979 жылдың сәуір және мамыр айларында Джон Карпентердің "Тұман" фильмінің бір бөлігі Point Reyes маяғында және Инвернесс қаласында түсірілді. 2015 жылға қарай Drakes Bay Oyster Company (DBOC) қызметін тоқтатты және инфрақұрылымның көп бөлігі осы орыннан алынып тасталды. Бұл олардың жалға беру шартының аяқталуына байланысты болды.
Экология
XVIII ғасырдан бастап солтүстік теңіз пилі (Mirounga angustirostris) кеңінен аулау нысаны болды және XIX ғасырдың соңына қарай құрылысқа жақын келді. Олардың майы бағалы болғандықтан, саны 20-ға дейін төмендеген болуы мүмкін. 1884 жылы олардың жойылып кеткені есептелген, бірақ 1892 жылы Смитсон экспедициясы Гваделупе аралында сегіз пилден тұратын қалдық популяцияны тапты. Экспедиция мүшелері олардың жетісін коллекциялары үшін өлтірді. Теңіз пилі аман қалды және 1922 жылы Мексика үкіметі тарапынан қорғауға алынды. Кейіннен, 1972 жылы Теңіз сүтқоректілерін қорғау туралы заң қабылданғаннан кейін АҚШ тарапынан да қорғау күшейтілді, қазіргі кезде олардың саны 100 000-нан асты. 1981 жылы Point Reyes-тің Chimney Rock астындағы қорғалған жағажайда тұқымдау жұбы табылды және жыл сайынғы 16%-дық өсіммен қазіргі кезде әр қыста 1500-2000 пилге дейін жетті. Калифорнияның тулелік бұғысы (Cervus canadensis nannodes) Калифорнияның оңтүстік-орталық аңғарында тек аз ғана саны қалғанша ауланды. Революциялық соғысқа қатысқан Пол Ревирдің немересі Джозеф Уоррен Ревир өзінің "Калифорниядағы теңіз қызметі" атты кітабында 1840 жылдары Pt. Reyes-те бір үйірде 400 бұғы санағанын жазды. Марино округінің пионері капитан Уильям Ричардсонның ұлы Стивен Ричардсон: "Менің ойымша, әлемдегі ең үлкен үйір Point Reyes-тің терең шөптестерінде мал жайды. Мен бір үйірде мың бұғы бар екеніне толық сенемін" деп жазды. 1978 жылы Лос-Банос маңындағы Сан-Луис ұлттық жануарлар қорымынан он бұғы қайта әкелінді. 2009 жылы Tomales Point-тің 2600 акрлық жағалау бұталары мен шалғындарына 440-тан астам бұғы қоныстанды. 1999 жылы 100 бұғы Tomales Point-тен Limantour далалық аймағына және Дрейкс жағалауынан жоғары орналасқан Ranch A-ға көшірілді, себебі бұл ранчоның ұзақ мерзімді жалға алу шарты аяқталды және жаңартылмады. 2012–2015 жылдардағы құрғақшылық Tomales Point-тегі қоршаудың солтүстігіндегі бұғылар үшін қауіп тудырды, олардың жартысына жуығы су жетіспеушілігінен өлді. 2012 жылы 540 бұғы болса, 2013 жылы 357, ал 2014 жылы 286 ғана қалды. 2020 жылдың тамыз және қыркүйек айларында құрғақшылық пен орман өрттері қайтадан Tomales Point бұғыларына қауіп төндірді, соның салдарынан кейбір табиғат қорғаушылар қоршаудың солтүстігіндегі бұғыларға заңсыз су жеткізді. 1977 жылы жүргізілген зерттеуде он Point Reyes сүт малының жартысы, сондай-ақ экзотикалық бұғылар паратуберкулезбен (Джон ауруымен) жұқтырды. Тулелік бұғылар Солтүстік Америкаға Еуразиялық малмен әкелінген бұл ауруға қайта орналастырылғаннан кейін екі жыл ішінде шалдықты. Тағы бір жергілікті емес бактериялық ауру – бруцеллез, жүкті ірі қара, бұғы және бизонның түсігіне себеп болуы мүмкін, бұл да Еуразиялық малдың импорты арқылы Солтүстік Америкаға әкелінді. Pt. Reyes малдары тулелік бұғыларға да бұл ауруды жұқтырды. Жергілікті емес ошақ еліктері мен жапырақты еліктер (алғашқыда Үндістан мен Кіші Азиядан шыққан) Point Reyes-те мекендеген, онда олар жергілікті қара құйрықты елікпен (Odocoileus hemionus columbianus) бәсекелесті. 1948 жылы бір дәрігер Сан-Франциско зоопаркынан 5000 акрлық аң аулау клубы үшін ошақ және жапырақты еліктерді сатып алды, ол кейін ұлттық теңіз жағалауының бөлігіне айналды. 2006 жылы саябақ контрацепция және іріктеу арқылы жергілікті емес еліктерді жою жоспарын іске қосты, ол жиырма жылдық бағдарламада дау-дамайларға қарамастан сәтті аяқталды. Point Reyes-ке тән өсімдіктерге епископ қарағай, Дуглас шыршасы, койот қылқалам, маймыл гүлі, улы дуа, Калифорния қара өрік, салал және жағалаудағы қызыл ағаш жатады. Паркта және оған жақын суларда құстардың 490-ға жуық түрі байқалды.
Геология
Бүкіл Пойнт-Рейс түбегі – Сан-Андреас бұзылысымен солтүстікке қарай жылжытылған Салиний блогының бір бөлігі. Оның негізі гранитен, Томалес шығанағының шығысындағы жерлерден өзгеше. Түбекті құрайтын гранитті таулар бұрын Техачапи тауларымен біріккен, ол осы жерден оңтүстікке қарай орналасқан. 1906 жылғы жер сілкінісінде Пойнт-Рейс 6,40 метрге солтүстікке жылды.
Пойнт-Рейс шығысынан Сан-Андреас бұзылысымен шектеседі, ол тікелей Томалес шығанағының астынан өтеді және құрылымдық тұрғыдан Пойнт-Рейс синклинімен басымдылыққа ие. Пойнт-Рейс түбегі Тынық мұхиты тақтасында орналасқан, ал Марин округінің қалған бөлігі Солтүстік Америка тақтасында. Түбек Салиний блогының құрамына кіреді, ол Оңтүстік Калифорниядан Сан-Андреас бұзылысы арқылы солтүстікке жылжытылған Оңтүстік Сьерра-Невада тауларының бір бөлігі. Қысқасы, түбек үш негізгі элементтен тұрады: Салиний кредалық кристалды негіз, оның үстіндегі плиоцендік шөгінді жыныстар және түбектің оңтүстік бөлігіндегі кейінгі плейстоцендік теңіз террасалары.
Климат
АҚШ-тың ауа райы бюросы (қазіргі Ұлттық ауа райы қызметі) 1914-1943 жылдары Point Reyes маягында кооперативтік ауа райы станциясын ұстады, бірақ температура тек 1926 жылға дейін тіркелді. Осы деректерге сүйенсек, қаңтар айының орташа температурасы ал эми қыркүйек айының орташа температурасы ал болды. Ең жоғары температура 1917 жылдың 3 қазанында тіркелді, ал ең төменгі температура 1922 жылдың 19 қаңтарында тіркелді. Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері болды. 1941 жыл ең жауын-шашынды жыл болды, жауын-шашын мөлшері ал эми 1923 жыл ең құрғақ жыл болды. Бір айда ең көп жауын-шашын 1916 жылдың желтоқсанында болды. Ең көп жауын-шашын тәулігіне 1929 жылдың 15 желтоқсанында түсті. Қазір маякта ауа райы автоматты түрде бақыланады. Ауа райының бақылаулары жақын маңдағы Пойнт-Рейс станциясынан да алынып, жергілікті газеттерде, соның ішінде Сан-Франциско хроникасында жарияланады.
Тұман
Жылдың белгілі бір мезгілдерінде маякқа тым қатты тұман мен жел соғады, ал тиімді жұмыс істеуі үшін маяк ең биік тұманның астында орналасуы керек болды. Тұманды күндері көріну мөлшері соншалықты төмендейді ki, маяққа дейін 300-ге жуық сатырмен түсіп баруға болатын жерден де оны көру мүмкін емес. Маяк мұндай тұманды аймақта өте маңызды, себебі жағажай жоқ, ол тік жартасты құзда орналасқан. Күндіз де, түні де кемелерге көрінетін жалғыз нәрсе осы жарық болуы мүмкін. Пойнт Рейес ұлттық жағалауы – АҚШ-тағы құстарды бақылауға арналған ең үздік орындардың бірі. Бұл сонымен қатар қыс айларында теңіз пілдерін көруге болатын тамаша жер. Аумақтың көп бөлігінде құстардың керемет түрлері қоныстанады. Аралда және оның айналасында танымал острица шаруашылықтары да бар.