Британдық екі қозғалтқышты орташа бомбалаушысы: Handley Page Hampden тарихы

Кіріспе

Британдық екі қозғалтқышты орта бомбалаушы.

Handley Page HP.52 Hampden – Корольдік әуе күштерінде (RAF) пайдаланылған британдық екі қозғалтқышты орта бомбалаушы. Ол RAF үшін сатып алынған ірі екі қозғалтқышты бомбалаушылардың үштігіне кіретін, Armstrong Whitworth Whitley және Vickers Wellington ұшақтарымен бірге қолданылды. Hampden ұшағы Bristol Pegasus радиалды қозғалтқыштарымен жабдықталған, бірақ Handley Page Hereford деп аталатын түрінде Napier Dagger тік қозғалтқыштары қолданылған. Hampden екінші дүниежүзілік соғыстың басында, Еуропадағы алғашқы бомбалау шайқасының негізгі күші ретінде қызмет етті, Берлинге жасалған алғашқы түнгі шабуылға және Кельнге жасалған алғашқы 1000 бомбалаушы шабуылға қатысты. Көбінесе түнгі уақытта қолданылғаннан кейін, 1942 жылдың соңында RAF Бомбалау командованиесінен алынып тасталды. 1943 жылға қарай, үштіктің қалған бөлігі Avro Lancaster сияқты ірі төрт қозғалтқышты ауыр бомбалаушылармен алмастырылды.

Шығу тегі

1932 жылы Әуе министрлігі B.9/32 спецификациясын жариялады, ол бұрынғы бомбалаушы ұшақтардан жоғары өнімділікке ие екі қозғалтқышты күндізгі бомбалаушыны іздестірді. Handley Page және Vickers екеуі де осы талаптарға сай ұшақтар жобалады, Vickers-тің жобасы Wellington аталды. George Volkert басқарған Handley Page жобалау тобы бастапқыда саяси тұрғыдан қолдауға ие Rolls Royce Goshawk қозғалтқышына негізделген радикалды ұшақты жобалады. 1934 жылдың ортасына қарай Goshawk-тың даму перспективасы төмендеді, сондай-ақ Әуе министрлігі спецификацияның бос салмағы (жүксіз салмағы) талабын жеңілдетіп, Bristol Perseus және Bristol Pegasus сияқты ауыррақ және қуаттырақ радиальды қозғалтқыштарды пайдалануға рұқсат берді. Авиация авторы Philip J. R. Moyes-тің мәлімдемесіне сәйкес, Handley Page жобасы әуе министрлігінің қолдауын тез арада тапты, өйткені ол қашықтық, жүк көлемі және жылдамдық арасындағы лайықты келісімді ұсынады деп бағаланды. 1936 жылдың 21 маусымында Bristol Pegasus P.E.5S(A) қозғалтқыштарымен жабдықталған прототип Hertfordshire, Radlett әуежайынан алғашқы ұшуын жүзеге асырды, оны Handley Page компаниясының бас сынаушы пилоты Major James Cordes басқарды. 1937 жылдың басында L7271 сериялық нөмірі бар екінші прототип аяқталды; бұл екінші прототиптің біріншісінен бірнеше айырмашылығы болды, соның ішінде пито түтігі фюзеляждың астына орналастырылды, төменгі қорғаныс пулеметтік позициясы дөңгелектелді және мұрыны сәл өзгертілді. L7271 кейіннен екі Dagger қозғалтқышын алды және сәйкесінше HP.53 деп қайта аталды; 1937 жылдың 1 шілдесінде ол жаңа қозғалтқыштар орнатылғаннан кейін алғашқы ұшуын жасады. L4032, өндіріс стандартының прототипі ретінде тағы бір прототип салынды; 1938 жылдың 24 маусымында үшінші прототип алғашқы ұшуын жасады. Viscountess Hampden-нің сөйлеген сөзі болашақ экипаждарды шабыттандыру үшін "азаматтық еркіндіктерді қорғаушы John Hampden рухын" шақырып, оның құрметіне аталған ұшақтың экипаждарына күш берді. L4032 және L4033, екінші өндіріс стандарты Hampden, кейіннен RAF Martlesham Heath, Suffolk-тағы Ұшақ және қару-жарақ тәжірибелік орталығына жіберілді. 1938 жылдың 20 қыркүйегінде үшінші өндіріс Hampden, L4034 деп аталды, Wiltshire, Upavon әуежайындағы Орталық ұшу мектебі жүргізген басқару сынақтарын аяқтағаннан кейін, No. 49 эскадрильясына жеткізіліп, RAF эскадрильясының қызметіне енген алғашқы ұшақ болды.

In 1932, the Air Ministry issued Specification B.9/32 seeking a twin engined day bomber with higher performance than any preceding bomber aircraft. Handley Page and Vickers both designed aircraft to meet this specification, the Vickers design became the Wellington. The Handley Page design team, led by George Volkert, drafted a radical aircraft, initially centering upon the politically favoured Rolls Royce Goshawk engine. By mid 1934 development of the Goshawk looked less promising and the Air Ministry relaxed the tare weight (unloaded weight) requirement of the specification, allowing for the use of heavier and more powerful radial engines such as the Bristol Perseus and Bristol Pegasus. According to aviation author Philip J. R. Moyes, the Handley Page design soon found support with the Air Ministry in part because it was judged to represent a fair compromise between range, payload, and speed. On 21 June 1936, the prototype, powered by a pair of Bristol Pegasus P. E.5S(A) engines, conducted its maiden flight from Radlett Aerodrome, Hertfordshire, piloted by Handley Page chief test pilot Major James Cordes. In early 1937, a second prototype, which received the serial number L7271, was completed; this second prototype had several differences from the first, including the pitot tube being repositioned below the fuselage, a more rounded ventral defensive gun position, and a slightly modified nose. L7271 later received a pair of Dagger engines and was accordingly re designated as the HP.53; on 1 July 1937, it performed its first flight after having received the new engines. Another prototype, L4032, was produced to serve as the production standard prototype; on 24 June 1938, the third prototype conducted its maiden flight. Viscountess Hampden's speech invoked "the spirit of John Hampden, the defender of civil liberties" to inspire future crews of his namesake aircraft. L4032 and L4033, which was the second production standard Hampden to be produced, would be later assigned to the Aeroplane and Armament Experimental Establishment at RAF Martlesham Heath, Suffolk. On 20 September 1938, the third production Hampden, designated L4034, following the completion of handling trials conducted by the Central Flying School at Upavon Aerodrome, Wiltshire, become the first aircraft to enter RAF squadron service, being delivered to No. 49 Squadron.

Өндіріс

1938 жылдың соңына қарай Хэмпденнің жаппай өндіріс жоспарлары ресми түрде бекітілді. Handley Page-дің өндіріс желісінен өзге, осы типтегі ұшақтар English Electric компаниясымен Ланкаширдегі Престон қаласындағы зауытында қосалқы келісімшарт бойынша құрастырылатын болды; 1938 жылдың 6 тамызында English Electric компаниясына 75 Хэмпден ұшағын жасау бойынша алғашқы келісімшарт тапсырылды. 1940 жылдың 9 тамызында Канадада жасалған алғашқы Хэмпден (P5298) ұшағы бірінші рет ұшты; 1940 жылдың қазан айына дейін Канададағы өндіріс айына 15 ұшаққа жетті.

Дизайн

Хэмпден Mk I ұшқыш, навигатор/бомба нысаналаушы, радио оператор және артқы пулеметшіден тұрды. Жылдам және маневрлі "соғыс бомбалаушысы" ретінде жобаланған Хэмпденнің фюзеляждың алдыңғы бөлігінде жоғары орналасқан .303 дюймдік (7,7 мм) Browning пулеметі болды. Қозғалмалы мұнаралардың салмағын арттырмау үшін Хэмпденге иілген Perspex мұры орнатылды, ол қолмен басқарылатын .303 дюймдік (7,7 мм) Vickers K пулеметімен және артқы жоғарғы және төменгі бөліктерде .303 дюймдік (7,7 мм) Vickers K орнатылымдарымен жабдықталған. Бұл конструкция Люфтваффе орта бомбалаушыларында, әсіресе Dornier Do 17-де сол кезде қолданылған барлық қарулар алға орналасқан пилот кабиналарына ұқсас болды. Норвегия кампаниясы кезінде бұл қарулар күндіз өзін-өзі қорғау үшін жеткіліксіз екені дәлелденді; жеке пулеметтер екі еселенген Vickers K пулеметтерімен ауыстырылды, бұл процеске 1940 жылы No. 5 тобының әуе вице-маршалы Артур Харрис жетекшілік етті. Хэмпденде тегіс бекітілген, бүктелген және экструзияланған бөліктермен күшейтілген моноккок конструкциясы болды. Орта және артқы бөліктер екі жартыдан тұрды, бұл құрастыру алдында жақсы жағдайда бөліктерді ішінара орнатуға мүмкіндік берді. Барлық құрастыру жұмыстары әрбір ұшаққа орнату алдында жұмыс орындарында орындалды. Әрбір бөлім негізгі арқалық тірек, алдыңғы және артқы жиектердің айналасында салынды. Үш орта бомбалаушының ең жаңасы болған Хэмпденді ұшақ экипаждары тығыз жағдайларына байланысты көбінесе "Ұшатын чемодан" деп атады, немесе, ықтимал, фюзеляждың ерекше жұқа, терең, плита тәрізді және тікбұрышты пішіні чемоданды еске түсіргендіктен.

Ұлыбритания қызметі

1938 жылдың қыркүйегінде No. 49-эскадрилья алғашқы Hampden ұшақтарын алды; жыл соңына дейін RAF Scampton-дегі 49-шы және 83-ші эскадрильялар осы типке қайта жабдықталды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін он эскадрильяда барлығы 226 Hampden ұшағы қызмет етті, ал алтауы Линкольнширде орналасқан Бомбалау командованиесінің 5-тобының операциялық құрамын құрады. 1939 жылы соғыс басталғанда, Hampden ұшақтары бастапқыда қаруланған әуе барлау миссияларын орындау үшін пайдаланылды, күндіз неміс теңіз әрекеттерін бақылады. Алайда, оның жылдамдығы мен маневрлеу қабілетіне қарамастан, Hampden люфтваффе истребительдеріне тең келе алмады; 1939 жылдың желтоқсанында Бомбалау командованиесі Hampden сияқты ұшақтар күндіз тиімді жұмыс істей алмайды деген сенімнен бас тарды және түнгі операциялар кезінде оларды қараңғылықтың жамылуымен пайдалануды жөн көрді. 1940 жылдың 25 тамызында әртүрлі эскадрильялардан келген Hampden ұшақтары RAF-тің Берлинге жасаған алғашқы бомбалау шабуылына қатысты. Салынған Hampden ұшақтарының шамамен жартысы, 714-і операция кезінде жоғалып кетті, 1077 экипаж мерт болды және 739-ы жоғалып кеткен деп хабарланды. Неміс зениттік артиллериясы (Flak) 108 ұшақты құлатты, біреуі неміс балонына тиді, 263 Hampden «әртүрлі себептермен» апатқа ұшырады, ал 214-і «жоғалған» деп есептелді. Люфтваффе ұшқыштары 128 Hampden ұшағын құлатқандарын мәлімдеді, 92-сін түнде атып түсірді. Hampden ұшақтарының Бомбалау командованиесіндегі соңғы миссиялары 1942 жылдың 14/15 қыркүйегінде 408-ші эскадрильяның Вильгельмшавенге қарсы ұшулары болды. 1942 жылы Бомбалау командованиесінен алынғаннан кейін, ол 1943 жылға дейін RAF Жағалау командованиесінде ұзақ қашықтықтағы торпедалық бомбалаушы ретінде (Hampden TB Mk I, ашық бомба бөлімінде Mk XII торпедасы және әр қанаттың астында бомбасы бар) және теңіз барлау ұшағы ретінде жұмыс істеді.

Ұлыбританиядан тыс қызмет

Hampden сондай-ақ Корольдік Канада Әуе Күштері (RCAF), Корольдік Австралия Әуе Күштері (RAAF), Корольдік Жаңа Зеландия Әуе Күштері (RNZAF), Совет Одағының Теңіз Әскери Флоты авиациясы (Aviatsiya Voenno Morskogo Flota; AV MF) және швед Flygvapnet (Әуе Күштері) қолданды. RCAF қызметіндегі Hampden 160 данадан тұрады, олар Канададағы Canadian Associated Aircraft консорциумымен жасалған. Барлығы жасалғандарының 84-і теңіз арқылы Ұлыбританияға жіберілді, ал қалғаны Патрисия шығанағына (Виктория әуежайы), Б.К. жеріне 32 OTU (RAF) бомбалау және оқ ату жаттығуларын жүргізу үшін келді. 32 OTU-дағы әдеттегі жаттығулар Ванкувер аралының батыс жағалауын түнде күзетуден немесе Тынық мұхитына, көбінесе қолайсыз және күтпеген ауа райында, навигациялық карта координаттарына ұшудан тұрды. Апаттардан туындаған шығындарға байланысты, шамамен 200 «соғысқа шаршаған» Hampden кейін Патрисия шығанағына ауыстырылды. 1942 жылдың қыркүйегінде «Оратор» операциясы барысында No. 144 эскадрилья RAF және No. 455 эскадрилья RAAF экипаждары Солтүстік-Батыс Ресейге, PQ 18 арктикалық конвойын неміс су кемелерінен, мысалы, «Тирпиц» линкорынан қорғау үшін ұшты. Hampden экипаждары Шетланд аралдарындағы Самбургтен Ресейдің Мурманск облысындағы Ваенгаға (кейін Североморск деп аталды) ұшты. Бұл қауіпті маршрут болды, көбінесе нашар ауа-райымен және Норвегия мен Финляндиядағы жау басып алған аумақтардан өтетін, жартысынан астам жерді қамтыды. Жолда сегіз Hampden жоғалып кетті немесе жөндеуге келмейтіндей зақымдалды. 144 және 455 эскадрильялары Ваенгадан аз ғана ұшулар жасады. Бастапқыда Hampden ұшақтарын Шотландияға қайтару жоспарланған, бірақ мұндай ұшудағы күшті батыстан шығысқа соққан желдер Hampden ұшақтарының ең жоғары төзімділігінен асырып жіберуі мүмкін еді, сондықтан эскадрильяның қызметкерлерін теңіз арқылы Ұлыбританияға қайтару және Hampden ұшақтарын Кеңес Әскери-теңіз флотына сыйға тарту туралы шешім қабылданды. Теңіз Әскери Флоты авиациясының (Aviatsiya Voenno Morskogo Flota; VMF) авиациялық экипаждар мен механиктері 144 және 455 эскадрильяларының мүшелерімен қазан айында Ұлыбританияға қайтқанға дейін оқытылды. 3-ші эскадрилья, 24-ші миналық-торпедалық авиация полкі (24 Минно торпедный авиаполк; 24 МТАП) «балалайка» – Hampden ұшағының орысша лақап аты, оның ерекше пішініне байланысты – 1943 жылдың ортасына дейін, жоғалтулар, ауыстырудың жетіспеушілігі және қосалқы бөлшектердің тапшылығына байланысты зейнеткерлікке шығарғанға дейін пайдаланды. 24 МТАП кейін Илюшин DB 3/Илюшин Ил 4 ұшақтарына қайта көшті. Швецияда Flygvapnet HP.52 ұшағын Nyköping қаласындағы Reconnaissance Wing F 11 эскадрильясына бағалау үшін P5 белгісімен тағайындады. Соғыстан кейін ұшақ SAAB компаниясына сатылып, авиациялық сынақ стенді ретінде пайдаланылды.

The Hampden was also used by the Royal Canadian Air Force (RCAF), Royal Australian Air Force (RAAF), Royal New Zealand Air Force (RNZAF), Aviatsiya Voenno Morskogo Flota (AV MF: Maritime Military Fleet Aviation) of the Soviet Union and the Swedish Flygvapnet (Air Force). The Hampden in RCAF service included the 160 examples manufactured in Canada by the Canadian Associated Aircraft consortium. Of the total built, 84 were shipped by sea to Great Britain, while the remainder came to Patricia Bay (Victoria Airport) B. C., to set up No. 32 OTU (RAF) used for bombing and gunnery training. Typical exercises at 32 OTU consisted of patrolling up the West Coast of Vancouver Island at night or flying out into the Pacific to a navigational map co ordinate, often in adverse and un forecast inclement weather. Due to attrition from accidents, about 200 "war weary" Hampdens were later flown from the U. K. to Patricia Bay as replacements. In Operation Orator, during September 1942, the crews of 32 Hampden TB.1 torpedo bombers from No. 144 Squadron RAF and No. 455 Squadron RAAF flew to Northwest Russia, to protect arctic convoy PQ 18 from German surface vessels, such the battleship Tirpitz. The Hampden crews flew from Sumburgh in the Shetland Islands to Vaenga (Vayenga; later known as Severomorsk) in Murmansk Oblast, Russia. This was a hazardous route, often subject to poor weather and spanning more than , partly over enemy occupied territory in Norway and Finland. Eight Hampdens were lost or damaged beyond repair en route. 144 and 455 Squadrons flew a small number of sorties from Vaenga. While it was originally intended that the Hampdens would be flown back to Scotland, the prevailing west–east headwinds on such a flight might have pushed the Hampdens beyond their maximum endurance and it was decided to transport the wing's personnel back to Britain by sea and gift the Hampdens to the Soviet Navy. Aircrews and mechanics from Maritime Military Fleet Aviation (Aviatsiya Voenno Morskogo Flota; VMF) were trained by members of 144 and 455 Squadrons, before their return to Britain in October. The 3rd Squadron, 24th Mine Torpedo Aviation Regiment (24 Минно торпедный авиаполк; 24 MTAP) operated the "balalaika" – the Russian nickname for the Hampden, in reference to its unusual shape – until mid 1943, when losses, a lack of replacements and a shortage of spares forced its retirement. 24 MTAP then reverted to the Ilyushin DB 3/Ilyushin Il 4. In Sweden, the Flygvapnet assigned an HP.52 to Reconnaissance Wing F 11 at Nyköping for evaluation, under the designation P5. After the war, the aircraft was sold to SAAB where it was used as an avionics testbed.

Танымал мәдениетте

ХП Хэмпден 1941 жылғы Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде түсірілген "The Big Blockade" атты үгіт фильмінде маңызды рөл ойнады. Фильмде "блокада" бомбалау және оның неміс соғыс өнеркәсібіне тигізген әсері көрсетілген, ал Майкл Ренни мен Джон Миллс төрт адамдық экипаждың екі мүшесі болды.