Кіріспе
Британдық жеңіл бомбалаушы екінші дүниежүзілік соғыста
the car
«Бристоль Бленхайм» – «Бристоль Эйроплан» компаниясы жобалап, құрастырған британдық жеңіл бомбалаушы. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы екі жылында кеңінен қолданылды, ал кейбір үлгілері соғыс аяқталғанға дейін оқу ұшақтары ретінде пайдаланылды. Оның әзірлемесі «Type 142» азаматтық авиалайнерінен басталды, бұл газет иесі лорд Роттермирдің Еуропадағы ең жылдам коммерциялық ұшақты жасауға шақыруынан кейін болды. «Type 142» 1935 жылдың сәуір айында алғаш рет ұшты, содан кейін Әуе министрлігі Корольдік әуе күштеріне (RAF) «Type 142M» модификациясын тапсырыс берді. Жаңа «Blenheim» ұшақтары RAF эскадрильяларына 1937 жылдың 10 наурызынан бастап жеткізіле бастады. Қызметте «Type 142M» «Blenheim Mk. I» болып өзгертілді, ол ұзын мұрынды «Type 149», «Blenheim Mk. IV» үлгілеріне дамыды, тек Канадада «Fairchild Canada» компаниясы «Type 149» ұшағын лицензия бойынша «Bolingbroke» деп атап құрастырды. «Type 160 Bisley» да «Blenheim» негізінде жасалды, бірақ ол пайдалануға түскен кезде ескірген болатын. Екі нұсқасы да төрт «Browning» пулеметі орнатылған оқ-дәрі жиынтығымен жабдықталып, ауыр истребительге айналдырылды. «Mk. IV» теңіздік патрульдеу ұшағы ретінде де қолданылды, ал екі ұшақ та жауынгерлік ұшақ ретінде пайдалы болмай қалғаннан кейін бомбалау және оқ ату оқуларына пайдаланылды. «Blenheim» – металл қаптамасы, қысымға төзілетін конструкциясы, қону шассисін жинау мүмкіндігі, жапсырмалары, қуатты пулемет мұнарасы және өзгермелі қанаттары бар алғашқы британдық ұшақтардың бірі болды. «Mk. I» 1930 жылдардың соңында RAF-тің көптеген екі қанатты ұшақтарынан жылдам болды, бірақ жаңа жетістіктер оны күндіз ұшқанда осал қалдырды, алайда ол түнгі истребитель ретінде табысты болды. «Blenheim» бомбалаушы ретінде тиімді болды, бірақ көптеген ұшақтар атып түсірілді. «Blenheim» ұшақтарының екеуі де шетелдік операторлармен пайдаланылды, ал үлгілері Канададан басқа Югославия мен Финляндияда лицензия бойынша құрастырылды.
Шығу тегі
1933 жылы Бристольдің бас конструкторы Франк Барнвелл АҚШ-қа сапар шегіп, олардың соңғы екі қозғалтқышты, төмен қанатты моноплан әуе кемелері туралы бірінші қолдан ақпарат жинады. Отанға оралған соң ол Рой Федденмен Lockheed Electra 12A ұшағын талқылады және Федденнің 500 ат күшіне ие Bristol Aquila қозғалтқышын пайдаланып, оған ұқсас дизайн жасады – бұл көрсеткіш Electra ұшағында қолданылған қозғалтқышпен бірдей болды. Сэр Арчибальд Расселл Барнвеллдің дизайнын «Electra-ның дерлік толық көшірмесі» деп сипаттады. Ол 135-ші тип деп белгіленді. Ротэрмир Бристольдің 135-ші типтегі ұшаққа жасаған ұсынысынан хабардар болып, 1934 жылдың 3 наурызында Барнвеллден оның техникалық сипаттамалары мен өнімділік көрсеткіштері туралы мәліметтерді, соның ішінде шамамен 1981.20 метр биіктіктегі максималды жылдамдығын сұрады. Ротэрмир ұшақты әлеуетті бомбалаушы ретінде ресми бағалау үшін елге ұсынды. 1935 жылдың маусым айында Әуе министрлігі жобаға қызығушылық танытты. 1935 жылдың 9 шілдесінде Бристоль компаниясы министрліктің өтініші бойынша 142-ші типті орта бомбалаушыға айналдыру мәселесін қарастыру үшін жобалау конференциясын өткізді. 1936 жылдың шілдесінен бастап Blenheim Mk I-ге бірнеше қосымша тапсырыстар берілді, оның ішінде экспорттық нарыққа арналған тапсырыстар да болды. Сұранысты қанағаттандыру үшін Avro компаниясы Чаддертон қаласында және Rootes Securities компаниясы Спеке қаласында қосалқы құрастыру желілерін құрды. Бленхеймді Румыния, Грекия және Түркия сияқты басқа елдер де сатып алды. Болингброк, Әуе министрлігінің G.24/35 талапнамасына сәйкес, Avro Anson ұшағын ауыстыру үшін жағалауды барлау/жеңіл бомбалаушы ұшағы ретінде әзірленді. Ол Бленхаймнің жетілдірілген нұсқаларын жасауға негіз болған маңызды жақсартуларға ие болды. Бленхейм Mk.I ұшағының навигаторлық станциясы мен ұшу қашықтығы сынға ұшырады, нәтижесінде кемшіліктерді жою үшін жақсартылған модель әзірленді. 1939 жылдың басында Blenheim Mk IV-тің алғашқы партиясы қабылданып алынды, оларда қосымша жанармай бактері жоқ еді, бірақ олар осы типке деген шұғыл сұранысқа байланысты қабылданды. Ертедегі Blenheim Mk IV ұшақтары Mercury VIII қозғалтқышымен жабдықталған, ал көпшілігі қуаттырақ Mercury XV немесе Mercury 25 модельдерімен жабдықталды. Келесі ұшақтар өндіріс стандартына сәйкес Avro және Rootes компанияларымен жасалды. Blenheim IV өндірісі 1943 жылдың маусымына дейін жалғасты, содан кейін Beaufort ұшағынан жасалған Beaufighter сияқты жаңа ұшақтар осы типті ығыстырды. Бленхейм әдетте үш адамнан – ұшқыштан, навигатор/бомбалаушыдан және радист/әуе зеңбірегінен тұратын экипажға ие болды. Ұшқыштың алдыңғы бөлігіндегі орны өте тар болғандықтан, басқару тұтқасы барлық ұшу аспаптарын жасырып, қону кезінде қозғалтқыш аспаптары алдыңғы көрістің жоғалуына себеп болды. Көптеген екіншілік аспаптар пилот кабинасының сол жағына орналастырылды, ал шырғының биіктігін басқару сияқты маңызды элементтер пилоттың артына орналастырылды, оларды тек сезу арқылы басқаруға болатын. Навигатор/бомбалаушы ұшқышпен қатар отырды және бомбалау кезінде жылжымалы/құлатын орындықты пайдаланды. Екі рет басқару орнатылуы мүмкін еді. Рейд сәтсіз аяқталды, тек тоғыз ұшақ шабуыл жасады және No. 107 эскадрильяның Бленхейм крейсер «Эмденге» соқтығысып, 11 экипаж мүшесі қаза болды, крейсерге тек қана сыртқы зақым келтірді. RAF жағалау командасы британдық кемелер конвояларын қорғау миссиясымен Бленхеймді пайдалана бастады. Бірнеше эскадрилья Blenheim IV ұшақтары AASF-қа тағайындалды және Франция шайқасы басталғаннан кейін Франциядағы және Төмен елдердегі нысандарға қарсы жиі қолданылды. Бленхеймдер сондай-ақ армияның британдық экспедициялық күштерінің әуе құрамына тағайындалды. Немістердің француз әуеайлақтарына жасаған шабуылдары көптеген Бленхеймдерді жерде зақымдады. 14 мамырда Ферей Батлс және Бленхеймдердің біріккен күштері неміс күштеріне қарсы шабуылға жіберілді, олар қорғаныс шебін бұзып өтті: бұл шабуылда 71 ұшақтың 40-ы жоғалды. Бұл RAF тарихындағы ең көп шығын деп есептеледі. Бленхеймнің 50-ге жуығы Дункерк эвакуациясын жау күштерін мазалап қолдады. 1930 жылдардың соңындағы технологияның қарқынды дамуы соғыс басталған кезде Бленхеймді көбінесе ескірген етті. Әсіресе, қосымша қызметтік жабдықтар орнатылғандықтан, ол ауыр болды, оның көп бөлігі практикалық тәжірибе арқылы қажет екені анықталды. Бұған қоса, оған қарсы келетін жауынгер ұшақтарының өнімділігінің артуы Бленхеймнің жылдамдық артықшылығын жойды. 1941 жылдың қаңтар айында Әуе штабы Бленхеймді қазіргі операциялар үшін өнімділік және қару-жарақ жағынан жеткіліксіз деп таныды.
Үйдің алдыңғы жағы
Бленхайм эскадрильялары Норвегия кампаниясы кезінде британдық әрекеттердің бір бөлігі ретінде Франциядан қайтарылғаннан кейін де дереу және жоғары сұранысқа ие болды. Көбінесе Ұлыбританияның солтүстік аймақтарындағы базалардан, мысалы RAF Lossiemouth-тан ұшып, Солтүстік теңізде ұзақ уақыт бойы ұшу, жаудың жауынгерлеріне қарағанда ауа райының да қауіпті болуына әкелді, әсіресе көптеген Blenheim IV ұшақтарында жылыту немесе мұзсыздандыру жүйелері болмады. Осыған жауап ретінде кейбір ұшақтарға оң жақ қозғалтқыштың түтін шығаратынына бекітілген қазандықтар орнатылды. Жаудың шабуылынан және мұздың салдарынан қозғалтқыштардың істен шығуынан көптеген ұшақтар жойылды. Blenheim бөлімшелері Ұлыбритания шайқасының барлық кезеңінде қатысты, көбінесе ауыр шығынға ұшырады, бірақ жауынгерлік эскадрильялар сияқты көп танылмады. 1940 жылдың шілдесінен желтоқсанына дейін Blenheim ұшақтары неміс әуежайларына күндіз де, түнде де шабуылдар жасады. Бұл шабуылдардың көпшілігі нәтижесіз болғанымен, кейбір сәттіліктерге қол жеткізілді. 1 тамызда Хаамстед пен Эвереге (Брюссель) шабуылға жіберілген он екі Blenheim-нің бесеуі Льювардендегі II./JG 27 эскадрильясына қарасты үш Bf 109E ұшағын (50%, 40% және 10%) зақымдады және, көрінеді, Staffelkapitän, Hauptmann Albrecht von Ankum Frank қаза тапты. Тағы екі 109 ұшағы Blenheim мергендері тарапынан жойылды. 7 тамызда жалғыз Blenheim Хаамстедке тағы бір сәтті шабуыл жасады, ол 4./JG 54 эскадрильясына қарасты бір 109 ұшағын жойды, екіншісіне ауыр зақым келтірді және тағы төртеуіне жеңіл зақымдар келтірді. Сонымен қатар, Blenheim ұшақтарының арасында 100%-ға жуық шығынға ұшыраған операциялар да болды. Мұндай операциялардың бірі 1940 жылдың 13 тамызында 82 эскадрильяның он екі ұшағы Данияның солтүстік-батысындағы Аалборг қаласының жанындағы Люфтваффе әуежайына жасаған шабуыл болды. Бір Blenheim ерте оралды (ұшқышы кейінірек айыпталып, бірақ әскери сот өткізілмей тұрып басқа операция кезінде қаза тапты); Данияға жеткен қалған он бір ұшақтың бесеуі зениттік артиллериядан, ал алтауы Bf 109 ұшақтарынан атып түсірілді. Blenheim бөлімшелері Германия мен неміс басқарған аумақтарда ұзақ қашықтыққа стратегиялық барлау миссияларын жүргізу үшін де құрылды. Бұл рөлде Blenheim ұшақтары тағы да өте баяу және Люфтваффе ұшақтарына қарсы осал болып шықты және үнемі шығынға ұшырады. 1941 жылдың 12 тамызында The Daily Telegraph газеті 2006 жылы "RAF-тің ең батыл және қауіпті төмен деңгейдегі бомбалау шабуылы, Кельн қаласының жанындағы электр станцияларына қарсы кең ауқымды шабуыл" деп сипаттаған оқиға болды. Шабуылды 114 эскадрильясының командирі Wing Commander Nichol басқаруымен 54 Blenheim ұшағы күндізгі төмен деңгейде жасады. Олар өз мақсаттарына жетті (Обераусемдегі Fortuna электр станциясы және Хюрт Кнапсактағы Goldenberg электр станциясы), бірақ шабуыл кезінде Blenheim ұшақтарының он екісі жойылды, бұл қатысушылардың 22%-ын құрады, бұл 5%-дан аз болатын қалыпты шығын деңгейінен әлдеқайда жоғары болды. Англия крикетшісі, эскадрилья жетекшісі Билл Эдрих шабуылдағы рөлі үшін DFC орденімен марапатталды. 1940 жылдың 5 қыркүйегінен бастап Бомбалау командасының Blenheim ұшақтары Ұлыбритания бұғазындағы неміс басқарған порттарды бомбалау науқанын бастады, сонымен қатар ауыр бомбалаушы ұшақтармен бірге. Бомбалау командасының Blenheim ұшақтары 1940 жылдың екінші жартысында Жағалау командасының шабуыл эскадрильяларының қатты сарқылып кетуіне байланысты кемелерге қарсы патрульдерді де жүргізді. 1940 жылдың 11 наурызында Blenheim IV, P4852 ұшағы Шиллиг жолындағы U 31 қайығына екі тікелей соққы беріп, RAF ұшақтарының алғашқы U қайығын батырғаны туралы хабарлама тарады. 1941 жылдың сәуірінде Манстон әуежайында орналасқан Blenheim ұшақтарының алғашқы рейсін пайдалана отырып, Каналды жау кемелері үшін толығымен жабуды мақсат еткен науқан басталды. Сол жылдың сәуір және маусым айлары аралығында No 2 топтың 297 Blenheim ұшағы теңіздегі неміс кемелеріне шабуыл жасады, 36 ұшағы жойылды, ал Жағалау командасы сол кезеңде 143 шабуыл жасап, 52 ұшағын жоғалтты; жыл соңына дейін 698 кемеге шабуыл жасалды, олардың 41-і 123 ұшақтың жоғалуымен бірге батып кетті. 1941 жылдың желтоқсанында Тынық мұхитындағы соғыс басталғанда, Таяу Шығыстағы кейбір Blenheim эскадрильялары жапон күштерінің жаңа қатеріне жауап ретінде театрдан Қиыр Шығысқа қайта орналастырылды.
Оңтүстік-Шығыс Азия
Бленхайм 1943 жылға дейін көптеген жауынгерлік рөлдерде кеңінен қолданылды, Ұлыбританиядағы және Адендегі, Үндістандағы, Британдық Малайядағы, Сингапурдағы және Голландиялық Шығыс Үндістандағы RAF эскадрильяларын жарақтандырды. Малайя жорығы мен Сингапур және Суматра үшін болған шайқастар кезінде көптеген Бленхайм ұшақтары жапондық истребительдерге жоғалды. Бленхайм ұшқышы, эскадрон басшысы Артур Шарфқа 1941 жылдың 9 желтоқсанында Таиландтың Сингора қаласына жасаған шабуылы үшін Виктория кресі бұрынғыдан берілді. 60-шы эскадрильяның тағы бір бомбалаушысы 1942 жылдың 22 мамырында Бенгал шығанағында Катоның "Накаджима Ки 43" истребителін атып түсірді және тағы екеуіне ауыр зақым келтірді. Катоның қазасы Жапон императорлық әуе күштеріне ауыр соққы болды. Авиация министрлігінің Бленхаймді күндізгі бомбалаушы ретінде алмастыруы жоспарланған, тағы бір Bristol дизайны – Buckingham, оқиғалар мен талаптардың өзгеруіне байланысты тоқтатылды және де Havilland Mosquito-дан нашар деп есептелді, сондықтан ол жауынгерлік қимылдарға қатыспады. Соңғы жер шабуылы нұсқасы – Бленхайм Mk V – алғаш рет 1942 жылдың маусым айында 139-шы эскадрильямен жабдықталды. Ақырында он үш эскадрилья, негізінен Таяу Шығыс және Алыс Шығыста, осы нұсқаны алды, бірақ оларды көбінесе бірнеше ай ғана пайдаланды. 1942 жылы Жавада британдық күштері тастап кеткен Бленхайм Mk IV жаңадан құрылған Индонезия әуе күштерінің (AURI) қолына түсті. Олар оны жөндеп, Nakajima Sakae қозғалтқыштарын орнатып, өз түстеріне бояп, кем дегенде үш рет Йогьякарта маңында ұшты.
Тынық мұхит соғысындағы жапондық әуе кемелеріне жасалған алғашқы шабуыл
1942 жылғы 9 сәуірде 11-эскадрильяның тоғыз Бленхеймі адмирал Чуичи Нагумоның Кидо Бутайына, Япон империясының негізгі ұшақ тасымалдаушы ұрыс тобына шабуыл жасады. Бленхеймдер A6M2 Zero ұрыс әуе патрулі (CAP) истребителдерінің назарынан тыс жақындады, нәтижесінде жапондық ұшақ тасымалдаушы ұрыс тобына толығымен күтпеген шабуыл жасалды. Бомбалаушылар 11000 фут (3353 м) биіктіктен флоттың "Акаги" кемесіне бомба тастауға мүмкіндік алды, бірақ нысанадан қалып, ешқандай тиімді соққы бермеді. Бұл Тынық мұхит соғысында жапондық ұшақ тасымалдаушы күштеріне қарсы жасалған бірінші ұйымдасқан әуе шабуылы болды. Финляндиялық Бленхеймдер Қысқы соғыс кезінде 423 рет, ал Жалғастыру соғысы мен Лапландия соғысы кезінде 3000-ға жуық рет ұшты. Бленхеймнің пулеметшілері сегіз совет ұшағын атып түсірді. Соғыстар барысында 37 Бленхейм ұрыста жойылды. Соғыстан кейін Париж бейбіт шарты бойынша Финляндияға бомбалаушы ұшақтарды ұшыруға тыйым салынды, ал 1948 жылы Финляндияның Бленхеймдері сақтауға қойылды. Дегенмен, 1951 жылы бес Бленхейм нысана сүйрегіш ретінде қайта қолданысқа енгізілді, ал фин Бленхеймінің соңғы рейсі 1958 жылғы 20 мамырда жасалды. Финляндия әуе күшінде Бленхеймнің әдеттегі лақап аты Пельти Хейки ("Тін Генри") болды.
Нұсқалар
Бленхайм Mk. I Үш орындық екі қозғалтқышты жеңіл бомбалаушы, екі Бристоль Меркурий VIII радиалды поршеньді қозғалтқышпен жабдықталған, сол қанатында бір пулемет, ал арқалық мұнарада Викерс К пулеметімен қаруланған, максималды бомба жүктемесі 1552 дана. Компанияның белгілемесі 142М түрі. Бленхайм Mk. IF Түнгі күрес нұсқасы, AI Mk III немесе Mk IV әуедегі ұстау радарынмен жабдықталған, фюзеляж астындағы арнайы пулемет жиынтығында төрт пулеметпен қаруланған. Шамамен 200 Бленхайм Mk I Бленхайм Mk IF түнгі күрес ұшақтарына айналдырылды. Бленхайм Mk. II Қосымша жанармай бактары бар ұзақ қашықтықтағы барлау нұсқасы. Біреуі жасалды. Бленхайм Mk. III Mk. IV нұсқасының прототипі, ұзартылған мұрынмен. Бленхайм Mk. IV/Bolingbroke I Жақсартылған нұсқа, қорғаныш бронясы және ұзартылған мұрыны бар, екі Бристоль Меркурий XV радиалды поршеньді қозғалтқышпен жабдықталған, сол қанатында бір пулемет, сонымен қатар қозғалтқышпен басқарылатын арқалық мұнарада екі пулемет және мұрын астына орнатылған екі қашықтан басқарылатын артқа қарай атуға арналған пулемет, максималды бомба жүктемесі ішкі және сыртқы. 3307 дана салынды. Компанияның белгілемесі 149 түрі. Бленхайм Mk. IVF Ұзақ қашықтықтағы күрес нұсқасы, фюзеляж астындағы арнайы пулемет жиынтығында төрт пулеметпен қаруланған. Бленхайм Mk IV-тің шамамен 60-ы Mk IVF күрес ұшақтарына айналдырылды. Бленхайм Mk. V/Bisley Mk. I Екі Бристоль Меркурий XV немесе XXV радиалды поршеньді қозғалтқышпен жұмыс істейтін жоғары биіктіктегі бомбалаушы. Компанияның белгілемесі 160 түрі.
Blenheim Mk. IVF Long range fighter version, armed with four machine guns in special gun pack under the fuselage. About 60 Blenheim Mk IVs were converted into Mk IVF fighters. Blenheim Mk. V/Bisley Mk. I High altitude bomber, powered by two Bristol Mercury XV or XXV radial piston engines. Company designation Type 160