Кіріспе

Жұмсақ қабықты Wheaten терьер (ағылшынша Wheaten Terrier, сөзбе-сөз "Сары терьер") – Ирландиядан шыққан таза тұқымдық терьер. Wheatens екі түрлі түкке ие болады: ирландтық немесе ауыр (американдық). Ирландтық түк әдетте ауыр немесе американдық түкке қарағанда жібектей және толқынды болады, ал американдық түк қалың және көлемді келеді. Wheatens көбінесе достық және ойнақы болып келеді, балалармен және басқа иттермен жақсы тіл табысады.

Тарих

Wheaten тұқымы екі жүз жылдан астам уақыт бойы Ирландияда көп мақсатты шаруа иті ретінде өсірілді, оның міндеттеріне мал бағу, малға қарау және күзету, зиянкестерді аулау және жою кірді. Олар Керри көк терьері және ирланд терьерімен ортақ тектік байланысқа ие, бірақ олар ақсүйектерге тиесілі болған емес. Ұзақ тарихына қарамастан, Wheaten тұқымы 1937 жылға дейін Ирландия Кеннел клубы тарапынан Ирландияда ресми түрде танылмады. 1943 жылы Британ Кеннел клубы осы тұқымды Ұлыбританияда да мойындады. Алғашқы Wheaten итттері 1940 жылдары Лидия Фогельге (Америка Құрама Штаттары) экспортталды, бірақ тұқымға деген нақты қызығушылықты дамытуға тағы он жыл уақыт кетті. Soft Coated Wheaten Terrier Club of America, Inc. 1962 жылы құрылды, бұл Ұлыбританияның Soft Coated Wheaten Terrier клубы құрылғаннан кейін жеті жыл өткен соң болды. 1970 жылдары алғашқы Wheaten итттері Anubis Kennels арқылы Австралияға әкелінді. 1973 жылы олар Америка Кеннел клубы тарапынан мойындалды. Жақында Ирландия стиліндегі итттерді әкелу генетикалық қорын жақсартты және кеңейтті. Американдық мал өсірушілер қауымдастығы (AHBA) 1990 жылдары Wheaten тұқымын қабылдады, содан кейін тұқымның мүшелері мал бағу қабілеттерін тексеру және сынақтарға қатысуға мүмкіндік алды. Бүгінде Wheaten итттері бағыну, ептілік және із кесу жарыстарында өнер көрсетеді, сондай-ақ кейде жануарлармен терапияда қолданылады. Soft Coated Wheaten Terrier Club of America, Inc. (SCWTCA, Inc.) – Американдық Кеннел клубының мүшесі болып табылады, ол тұқымның мүдделерін қорғайды және коммерциялық құндылығын сақтайды. Ол селекционерлерге, иелеріне, жарыс ұйымдастырушыларына және болашақ иелеріне қызмет көрсетеді.

Сыртқы келбеті

Көпіршіктердің түсі қара, қызыл, қоңыр, махоган немесе ақ болуы мүмкін. Олардың тұмсықтары мен құлақтары қара немесе қоңыр түсті болуы мүмкін. Қызғылт қоңыр түсті төл түктері қартайған сайын көбінесе ақ түске дейін өседі, ал ересек болғанда бидай түсті түкке айналады. Ересектердің түктері әдетте 3 жасқа келгенде толық піседі және ашық бидай түсті түкке қосымша қара, ақ немесе қоңыр "қорғаушы" түктері болуы мүмкін. Егер ересектерде тері жарақаты болса, жаңа өскен түк (жара түгі) бастапқыда төл түсінің қара түсімен өседі, бірақ ақырында бидай түсіне ауысады. Ол күйген шоколад түсіне, ақ немесе сүтті түске де айналуы мүмкін.
Жұмсақ қабатты Уитен Терьер орташа денелі ит, олардың бойы шамамен болып келеді, ал салмағы шамамен дейін жетеді. Бұл тұқымның дене құрылысы шаршы тәрізді және жақсы қалыптасқан. Олардың жұмсақ, жібектей түктері көптеген иттер сияқты түспейді; адам шашы мен пудель шашы сияқты, олар өсе береді, сондықтан оларды үнемі қырқу керек және түйірленбеу үшін күніне бір рет щеткамен тарау қажет. Олар өте ақылды және оқытуға оңай келді. Олар мақтауға жақсы жауап береді және оларға амалдарды үйрету өте оңай болуы мүмкін. Олар адамдарды жақсы көреді және сенімді өсірушіден алынса, агрессия мәселелері сирек кездеседі. Ирландиялық түк американдық түкке қарағанда жұқарақ және жібектей болады және Ирландия мен Еуропада үлкен сұранысқа ие. Ирландиялық таза түліктің өсірушілері бұл бастапқы жұмыс түгі деп санайды. Түк жұқа емес – ирландиялық түліктің өсірушілері американдық ауыр түкті "буффант" деп санайды, ол бастапқы жұмыс терриерінің түгі емес. АҚШ пен Канадада ирландиялық түліктің бірнеше өсірушілері бар. АКК конформациялық көрме сахнасында төрешілер әрқашан ирландиялық түлікті жақсы қабылдамайды. Ирландиялық түл ірібритания мен Еуропада жақсы қабылданады. "Ауыр ирландиялық" түк әдетте түк түрлерінің араласуынан пайда болады – американдық/ағылшын түгі мен ирландиялық түліктің араласуынан. Ирландиялық түкке күніне тарау қажет, түйірленбеу үшін. Бүгінде Ирландияда кездесетін Уитендердің пішіні, мөлшері және түк текстурасы 100 жылдан астам бұрынғы Уитендермен бірдей. Бұған дәлел ретінде ирландиялық суретші Фредерик Уильям Бертонның "Аран балықшысының суға батқан баласы" атты әйгілі суретін қарауға болады.

Денсаулық

Жұмсақ түкті Wheaten Terriers көбінесе ұзақ өмір сүретін тұқым. Олар түрлі тұқым қуалайтын ауруларға ұшырайды, бірақ екі ақуыз жоғалту синдромымен ең көп танымал: ақуыз жоғалтатын нефропатия (PLN), онда иттің бүйректері арқылы ақуызы шығып кетеді; және ақуыз жоғалтатын энтеропатия (PLE), онда иттің ас қорыту жолы ақуызды толық сіңіре алмайды, нәтижесінде ол нәжіспен бірге шығарылады. PLN және PLE екеуі де қауіпті, бірақ ерте анықталса, қатаң диета мен дәрі-дәрмектердің көмегімен басқаруға болады. Зертханалық тесттер PLN және PLE диагностикасына көмектеседі; Wheaten иелері өз елдеріндегі ұсынылған тестілеу протоколдарын тексеруі керек. Зерттеулер PLE және PLN әйел Wheatens-терде жиірек кездесетінін және көбінесе бірдей кездесетінін, PLN диагнозынан кейін PLE дамуын көрсетеді. Генетикалық бейімділік болғанымен, тұқым қуалау жолы әлі анықталған жоқ. АҚШ және Ұлыбританиядағы зерттеулер осы мәселелерге жауап табуға бағытталған. Wheaten-дерде кездесетін басқа да денсаулық мәселелері: бүйрек дисплазиясы, ішек қабыну ауруы, Аддисон ауруы және қатерлі ісік. Кейбір Wheatens тағам мен қоршаған ортаға аллергиядан зардап шегуі мүмкін және атопиялық дерматит тері ауруына бейім болуы мүмкін.

Тендерлік

Жұмсақ түкті Wheaten Terrier – белсенді және ойыншыл ит. Оған шыдамдылық пен тұрақты оң жаттығу қажет. Қатты әдістер көбінесе қорқынышқа және/немесе агрессияға алып келеді. Осы ақылды, бірақ еркіндікке құмар терьермен оң, тепе-тең тәсіл жұмыс істеуге тиімді. Ол құштарлықпен қарсы алады және көбінесе адамның бетін жалау үшін секіріп тұрады, бұл "Wheaten greetin" деп аталады. Wheatens басқа терьерлерге қарағанда аз ұрысқақ деп есептеледі, бірақ олар жанды және көптеген басқа тұқымдардан белсендірек болуы мүмкін. Сондықтан да осы иттерді жүйелі түрде жаттығулар жасағанда жақсы жетілдіруге болады. Олар салқын ауа райында жақсы сезінеді және ыстық ауа райында тез қызып кетеді. Егер олар мысықтармен және күшіктермен әлеуметтендірілсе, олармен жақсы араласуы мүмкін; әйтпесе, оларды мысықтармен таныстыруда сақтық таныту керек, себебі бұл тұқымның "қоршауға алу" инстинкті өте күшті, себебі олардың тарихы зиянкестерге аң аурумен байланысты. Wheatens – достық және сүйіспеншілікке толы үй жануарлары, және дұрыс әлеуметтендірілген жағдайда басқа иттермен жақсы қарым-қатынаста болады. Олар өз отбасыларын қорғауға бейім, және бейтаныс адамдарға ескерту үшін үретін болса да, сирек агрессивті болады. Дұрыс тәрбиеленбесе, олар тым көп үретіп алады. Көптеген Wheaten иелері олардың жақсы күзетші иттер, бірақ нашар қарауыл иттер екенін айтады. Wheatens балаларға өте жақсы ит және олармен әдетте достық қарым-қатынаста болады. Wheatens өте жанкешті және егер сыртта жалғыз қалғанда, адасып кетуге тырысады. Жақсы тәрбиеленген жағдайда, олар өте адал бола алады және бұйрықтарды жақсы тыңдайды.