Кіріспе

Ежелгі гректер грек емес халықтарды атау үшін қолданған есім. Гректердің кейбір грек емес халықтарға берген экзонимі – Тирренейлер (Аттика грекше: Τυῤῥηνοί Turrhēnoi) немесе Тирсенийлер (Иондық: Τυρσηνοί Tursēnoi; Дорийлік: Τυρσανοί Tursānoi).

Кейінгі сілтемелер

Тиррендіктерді Эфор Кимелік, Страбон жазғандай, қарақшылар деп атайды. Тиррендіктердің қарақшылық әрекеттері гректерге Сицилияда өз колонияларын құруға б.з.б. 8 ғасырға дейін мүмкіндік бермеген болар. Б.з.б. 6 және 5 ғасырларда бұл атау, Страбонның айтуынша, Тиррен теңізінің атымен аталатын этрусктарға қатысты. Пиндарда Тирсенойлар Карфагендіктермен одақтасып, Магна Грецияға қауіп төндіргендей көрінеді.

Бұл атау Софоклдің бір фрагментінде де кездеседі. Атау көбінесе жалпы пелагтармен байланыстырылады. Геродот оларды Тракиядағы Крестонияда, пелагтардың көршілері деп санайды. Сол сияқты, Фукидид оларды пелагтармен бірге атап, лемниялық қарақшылармен және Аттиканың гректерге дейінгі халқымен байланыстырады. Лемнос эллинистік дәуірге дейін гректердің ықпалынан салыстырмалы түрде азат болды, ал б.з.б. 6 ғасырға жататын Лемнос стеласы этруск тіліне өте ұқсас тілмен жазылған, бұл этруск, лемний және раэтик тілдерін қамтитын тиррен тілдері отбасы туралы болжамға әкелді. Осылайша, лемниялықтар мен этрусктер арасында кем дегенде тілдік байланыс болғанына дәлел бар. Мұның мән-жайлары даулы; көптеген ғалымдар Эгей теңізі тиррендіктерін этрусктардың б.з.б. 8-6 ғасырлардағы кеңеюімен байланыстырады, этрусктардың отаны Италия мен Альп тауларында, әсіресе альпілік рет халқымен байланысты болған. Тиррендіктер мен этрусктіктерді байланыстыратын тағы бір гипотеза этрусктардың б.з.б. 12 ғасырдан бастап Эгей және Анатолиядан жасалған шапқыншылықтың нәтижесінде пайда болғанын, ол Вилланова мәдениетіне үстемдік еткенін болжайды. Кейбір ғалымдар анатолия тілдері мен этруск тілі арасындағы қарым-қатынасқа немесе жақын байланысқа назар салады, сондай-ақ Геродоттың этрусктардың лидиялық шығу тегі туралы айтқан сөзіне және Ливийдің рет халқының галлдардың шапқыншылығынан тауларға қуылған этрусктар екенін айтуына сілтеме жасайды. Алайда, бұл теорияны сынаушылар этруск тілінің анатолия тілімен тілдік байланысының аздығына және Галикарнас Дионисийдің этрусктардың лидиялық шығу тегіне қарсы пікір білдіруіне назар салады. Сонымен қатар, этрусктардың шығыс тегін көрсететін мәдени өзгерістердің археологиялық дәлелдері жоқ. Қазіргі уақытта этрускологтар жинаған барлық мәліметтер этрусктардың жергілікті шығу тегін көрсетеді. Археологиялық мәліметтер рет халқының солтүстік Италиядан галлдардың шапқыншылығынан қашқан этрусктардың ұрпақтары екенін де жоққа шығарады, өйткені рет халқы альпілік жерлерде бұрыннан археологиялық тұрғыдан куәландырылған. Дионисий Галикарнассский былай деді: "Гректер бір кезде латын, умбр, аусон және басқа да көптеген халықтарды тиррендіктер деп атаған, осы халықтардың мекендеген елдерінің қашықтығы оларды анықтауды қиын еткен."

Теңіз халқымен мүмкін байланысты

1200–1150 жж. б.з. дейінгі ежелгі Мысыр жазбаларында басқа Теңіз халықтарымен бірге кездесетін Терештер Тирсендермен бір халық болуы мүмкін деген гипотеза бар.