Кіріспе

1988 жылы Грэм Бейк түсірген фильм. "Alien Nation" – 1988 жылы американдық ғылыми фантастикалық әрекет фильм, Рокн С. О’Бэннон жазған сценарий бойынша және Грэм Бейкердің режиссерлігінде түсірілген. Актерлік құрамында Джеймс Кан, Мэнди Патинкин және Теренс Стамп бар. Фильмнің бастапқы танымалдылығы "Alien Nation" медиа франшизасының бастауын берді. Фильм Лос-Анджелеске қоныстанған "Жаңа келгендер" деп аталатын шетелдік нәсілдің қалай сіңіп кеткенін көрсетеді, бұл жергілікті халықты бастапқыда алаңдатты. Сюжет нео-нуар және "дос полицейлер" жанрларын ғылыми фантастика тақырыбымен біріктіреді, бұл тәжірибелі полиция тергеушісінің (Кан) және "Жаңа келгендерден" алғашқы детективтің (Патинкин) арасындағы қарым-қатынасқа баса назар аударады. Екеуі де қылмыстық әлемді зерттеп, кісі өлтіруге қатысты істі шешуге тырысады. Фильм American Entertainment Partners және 20th Century Fox компанияларының бірлескен өндірісі болып табылады және кинотеатрларда көрсетілді. "Alien Nation" кісі өлтіру, кемсітушілік және ғылыми фантастика тақырыптарын зерттейді. "Alien Nation" 1988 жылдың 7 қазанында АҚШ-та шықты және бүкіл әлем бойынша 32 миллион доллардан астам табыс әкелді, бұл орташа қаржылық сәттілікке жетті. Фильм кинотеатрларда көрсетілуге дейін сыншылар тарапынан әртүрлі пікірлер алды, бірақ содан бері культты фильмге айналды. Бұл фильмтің нәтижесінде қысқа мерзімді телесериал, бес телефильм, комикстер жинағы және көптеген романдар жарық көрді, олардың барлығы оның қияли шетелдік мәдениетіндегі кейіпкерлерді дамытуға бағытталған.

Сюжет

1988 жылы 300 мың құлға айналған шетелдіктер Мохаве шөлінде қонды. 1991 жылы олар Лос-Анджелеске қоныстанды және олардың кейбіреулері Лос-Анджелес полициясына қосылды. Детектив Мэтью Сайкстың серіктесі дүкен иесінің өлтірілуімен аяқталатын шетелдіктердің тонауын тоқтатуға тырысқанда атыс кезінде қаза табады. Сайкстың бастығы капитан Уорнер өз тобына жаңа тағайындалған шетелдік детектив Сэм Франсискомен жұмыс істейтінін хабарлайды. Сайкс Франсискомен бірге шетелдік Уоррен Хаблидің өлімін тергеуге ерікті түрде келіседі, сонымен бірге серіктесінің өлімін де тергеуге мүмкіндік алады деп үміттенеді, бірақ бұл оған ресми түрде тыйым салынған. Екеуі жақсы тіл табыспайды: Сайкс оны "Сэм Франсиско" деп атаудан бас тартып, "Джордж" деп атайды, ал Франсиско Сайкстың тегі "саи к'сс" деп айтылатынын, шетелдік тілінде "надан" деген мағынаны білдіретініне байланысты қиындықтарға тап болады деп болжайды. Қылмыстық зертханада Франсиско тонау кезінде қаза тапқан шетелдік қылмыскердің денесінде аномалияны байқайды. Бұл Сайкс пен Франсисконы шетелдік Джошуа Страдерден жауап алу үшін түнгі клубқа апарады, бірақ Страдерді шетелдік бизнесмен Уильям Харкорт пен оның оң қолы Рудьярд Киплинг басқаратын қылмыстық топ өлтіреді. Тергеу барысында олар бір-бірімен жақындаса бастайды. Франсиско Сайкске шетелдіктердің денесінің қай бөлігіне ең ауыр соққы беру керектігін айтады, Сайкс кейін оны пайдаланады; шетелдіктер бұзылған сүттен мас екенін анықтағаннан кейін олар бірге мас болады, сонда Франсиско адамдардың қол жеткізе алмайтын жоғары идеалдарын түсінбеуін мойындайды және Сайкске алыс қызымен қайта байланысуға кеңес береді. Харкорт шетелдіктерді жаппай өндіріс арқылы пайдалану жоспарының соңғы кезеңінде, Jabroka есімді есірткіні шығаруға дайындық жүргізеді, бұл есірткі шетелдіктер құл болған кезде оларды тыныштандыру үшін қолданылған, бірақ адамдарға ешқандай пайдасы жоқ. Франсиско шетелдік қылмыскердің денесінде байқаған аномалияның есірткінің әсері екенін анықтайды. Хабли, Портер және Страдер операцияны жоспарлау кезеңіне қатысқан, бірақ кейін Харкорттың болашақ пайдадан оларды шеттету ниетімен өлтірілген. Сайкс пен Франсиско есірткі зертханасын тапқанда, Франсиско Jabroka халқына қайта таныстырылғаны туралы ойға келгенде ашуға булығады және зертхананы жояды. Франсиско оны жою керектігін және есірткінің бар екені ешқашан жарияланбауы керектігін түсіндіреді, өйткені бұл Жердегі барлық шетелдіктердің болашағына қауіп төндіреді. Ақырында Сайкс пен Франсиско Харкортты табады, ол Jabroka шығару кестесін келісіп жатыр. Детективтер Харкорт пен Киплингпен бірге қуып жетеді, соңынан екі тарапты да жарақаттаған соқтығысқа ұшырайды. Харкорт жаяу қашып кетеді; Сайкс оны ұстағанда, ол Jabroka-ның шамадан тыс дозасын қабылдайды, салдарынан өлі болып көрінеді. Қалған Jabroka жойылған, бірақ Франсиско Сайкс оның шамадан тыс дозасын қабылдағанын хабарлағанда дүрбелеңге түседі; ол шамадан тыс доза шетелдіктің үлкен, қауіпті формаға айналуына себеп болатынын және адамзат шетелдіктердің мұндай қабілеті бар екенін білмеуі керек екенін түсіндіреді. Сайкс пен Франсиско Харкортты мәйітханадан қашқаннан кейін қуып жетеді, оны балық аулау теңізінің жанында ұстайды, Сайкс оны ашық теңізде қолға-қол соғысып, ақырында суға құлатып жібереді; алайда Сайксты да суға тартады. Харкорттың денесі тұзды сумен тікелей байланысқа түскендіктен ыдырайды, бұл шетелдіктердің физиологиясына зиянды. Франсиско полиция тікұшағын қолға түсіріп, Сайксты құтқарады, бірақ қолы зақымдалады. Пилот Сайкстың суға не түскенін сұрағанда, Сайкс "тағы бір "Слаг" болды" деп жауап береді, бұл шетелдіктерге қатысты жеккөруші сөз. Сайкс пен Франсиско, енді дос болып, Сайкстың қызының үйлену тойына бірге барады. Сайкс Франсисконы өзінің серіктесі ретінде қабылдады және одан алдағы жылдары жасайтын және айтатын барлық ақымақтық үшін кешірім сұрайды. Франсиско Сайкске "әрине, сен тек адамсың" деп сендіреді.

Шығуы мен тақырыптары

1988 жылы 20th Century Fox студиясы апта сайын түсетін жиырмадан жиырма бес сценарийдің бірі – Рокн С. О’Бэннонның «Шет елдік ұлт» атты түпнұсқа сценарийі продюсер Гейл Энн Хёрдке «спекулятивтік» сценарий ретінде ұсынылды. Сценарийді ұсынған агенттік, оны басқа киностудияларға да жібергендіктен, өндіріс тобынан мүмкіндігінше тез қарауды сұрады. Хёрд пен оның даму директоры Эллен Коллетт екеуі де сценарийді қызықты, көңілді оқуға болатын туынды ретінде бағалады. Хёрдтың айтуынша, фильмнің оқиғасында оны ең қызықтырған нәрсе – иммигранттар тақырыбына деген жаңа көзқарас және оны ғылыми фантастика жанрына бейімдеуі болды. Ғылыми фантастика жанрында шетелдіктерді бейнелеу көбінесе Star Trek секілді телесериалдардағы бір-екі кейіпкермен шектеледі. «Маймылдар планетасы» фильмінен бері жиырма жыл өткен соң, фильмдерде көптеген актерлерді қолдану жиі кездеспейді. Ко-продюсер Ричард Кобрицпен бірлесіп жұмыс істеп, Хёрд Fox Studios-тен қаржыландыру алды және шетелдік қоғамды жасау үшін тәжірибелі грим командасын жинауды бастады. Кейін Хёрд Израильдегі үйінде кинооператор Адам Гринбергке хабарласып, түсірілімге қатысуын сұрады. Гринберг бұл жайтқа таңғалып, естеліктерімен бөлісті: «Мен өлі теңіздегі кибуцта демалып жатқанмын (температура 125 градусқа жеткен), сол кезде Гейлден қоңырау келді. Ондай жағдайда мұны күтудің қатысы жоқ еді». Бес айлық түсірілім жоспары бойынша үш апта студиялық декорацияларда өтті. Сценарийдегі бір қызықты жайт – иммиграциялық қызметкерлер 300 000 шетелдіктің барлығына есім қойып бітірген соң, оларды бұрынғы таныс есімдермен атауды бастады. Актер Мэнди Патинкиннің кейіпкеріне алғашқыда Джордж Джетсон есімі берілген. Алайда, түсірілім басталғанға үш күн қалғанда, Hanna Barbera компаниясы осы есімді пайдалануға рұқсат бермеді.

Кино түсіру

Кинооператор Адам Гринберг, оның бұрынғы фильмдерінің қатарында "Үш ер адам мен сәби", "Ла Бэмба" және "Қараңғыға жақын" фильмдері бар, бұл фильмге ерекше деректі стильтегі тәсілмен келді. Гринберг алғашқы түсірілім жарық сынақтары туралы былай деді: "Бірінші сынақтар сәтсіздікке ұшырады. Олар мүлдем жақсы болған жоқ. Мен осы шетелдіктерді қалай түсіру керектігін білмедім. Мен үшін бұл сияқты жағдаймен алғаш рет кездестім. Бірақ менде көзге көріп білу қабілеті бар және осы сынақтардан үйрендім". Дегенмен, Голдсмиттың музыкасы фильмнің трейлерінде пайдаланылды. Фильмдегі дыбыс эффектілерін Марк Мангини қадағалады. Дыбыс элементтерін үйлестіруді Дэвид Макмиллан мен Чарльз Уилборн атқарды. Фильмнің кірісі екінші аптасында 49%-ға төмендеп, 4 252 252 доллар тапты. Қараша айында кинотеатрлардағы соңғы көрсетілімдерде фильм 10-шы орынға шығып, 1 306 849 доллар жинады. Фильм 5 апталық прокатта жалпы билет сатылымы бойынша 25 216 243 долларға жетті. Халықаралық аренада фильм кассада қосымша 6 938 804 доллар жинап, жалпы сомасы 32 155 047 долларды құрады. 1988 жылдың қорытындысы бойынша фильм кассалық табысы бойынша 41-ші орынды иеленді.

Үй медиасы

Alien Nation 1989 жылы CBS/Fox Video компаниясы VHS форматында шығарды. Фильмнің қазір қолжетімді VHS нұсқасы алғаш рет 1996 жылдың 10 қыркүйегінде жарық көрген. Фильмнің Region 1 Code кең экранды нұсқасы 2001 жылдың 27 наурызында АҚШ-та DVD форматында шықты. Оған оқиғасы мен сұхбаттардан құралған қосымша материал, режиссер Грэм Бейкердің түсірілім алаңынан видеосы, TV Spots арнайы бөлімі, сондай-ақ The Abyss, Aliens, Enemy Mine, Independence Day және Zardoz фильмдерінің театрлық трейлерлері кіреді. Қазіргі таңдағы фильмнің болашақ Blu-ray Disc шығарылымының нақты мерзімі белгісіз. Фильм 2016 жылдың сәуірінде Австралияда және 2017 жылдың наурыз айында Еуропада (B аймағы шектеулі) Blu-ray форматында жарық көрді.

Сыни жауап

Фильм сыншылардан қарама-қайшы пікірлер алды. Rotten Tomatoes сайты 32 сыншының 53%-ы фильмге оң баға бергенін, ал орташа бағасы 10 балдық шкала бойынша 5,4 екенін хабарлады. Metacritic, сыншылардың пікірлеріне 100 балдық шкала бойынша салмақталған орташа баға береді, Alien Nation 10 пікір негізінде 45 балл алды. Сыншылардың арасында "Chicago Sun-Times" газетінің Роджер Эберт фильмге көбінесе жағымсыз пікір беріп, екі жұлдыз қойды. Ол фильмде ғылыми фантастикалық тақырыптың жетіспейтінін айтып, оны полицейлік қылмыс және кек алу туралы фильмге ұқсатты, сондай-ақ: "Олар стандартты полицейлік серіктес, есірткі бароны сюжетін алып, кейбір макияждарды ғана өзгерткен" деді. Ол ойдан шығарылған шетелдік мәдениет туралы көңілі толмады, "Жаңа келгендерге қызығушылық тудыруға әлсіз әрекет жасалған, олар арақ ішпей, қышқыл сүт ішіп мас болып, оларды кез келген юмор сезімінен айырған" деді. Бірақ Эберт макияжға, түсірілімге және актерлік шеберлікке жоғары баға берді. Дегенмен, ол фильмді "көп фильм көрген адамдар жасаған, бірақ көрерменнің оны көрмегенін ойлайтын фильм" деп қорытындылады. "Variety" журналының ынталы қызметкерлері фильмнің сыртқы планеталық сюжетінде жаңалықты байқады, "Жеймс Кан мен Манди Патинкиннің керемет ойындары арнайы эффекттерден, шебер шетелдік макияж бен көлік қуудан асып түседі" деді, сондай-ақ фильмді "әсерлі адам-шетелдік драмасы" деп атады. "The New York Times" газетінің Жанет Маслин де фильмнің ғылыми фантастикалық элементтерін жоғары бағалады. Ол тақырыбын мақтап: "Alien Nation – «Терминатордан» кейінгі ең жақсы ғылыми фантастикалық идея" деді. Бірақ Маслин фильмнің "екі полицей серіктесі, шетелдіктер және барлық фильмдердегідей әдеттегі оқиғаға" айналып кеткенін мойындады. Мэтью мен Сэм (Мэтью оны Джордж деп атаудан бас тартады) серіктес ретінде достық қарым-қатынас орнатудың барлық кезеңдерін бастан кешіреді: салқындық, ұрыс, жұмыста өзара құрмет және достықты нығайту үшін түнгі ішімдік. "The Boston Globe" газетінің авторы Джей Карр Джеймс Канның рөлін сынға алып, оны "жаман Пол Ньюманға айналғандай" деп сипаттады. Ол фильмнің "ағартушылық атмосферасы тек макияжға байланысты" екенін айтты. "Alien Nation – «Құнжырлы қарудан» ақылды болмаса да, оның сезімдік күші де жоқ". Джин Сискел сияқты басқа сыншылар фильмнің басқа полицейлік триллерлерге ұқсас екенін мойындады, бірақ оны "ескі, сенімді сюжеттің шынымен де қызықты нұсқасы, екі түрлі детективпен біргегі полицейлік серіктестік" деп атады. Ол: "Бұл таныс оқиғаға жақсы бұрылыс жасаудың мысалы, егер ол толық жазылған болса, жұмыс істейді. Кан мен Патинкиннің ерекше рөлдері бар" деді. Ол актерлік шеберлігіне риза болды және фильмге "жақсы баға" берді. "TimeOut" журналының NF авторы фильмді "қадірлі, болжамды және жалықтыратын" деп атады. Ол: "Фильмді қарқынды және жылдам жасаса, жұмыс істеуі мүмкін еді, бірақ зорлық-зомбылықты азайту либералдық ұстанымды көрсетуге тырысудың нәтижесінде Вьетнам немесе Никарагуа босқындарымен салыстырудың қарапайымдығын көрсетті" деді. Сыншы Леонард Мальтин фильмді "керемет идея, бірақ толыққанды жүзеге аспаған" деп сипаттады. Бірақ ол фильмде "Кан мен Патинкиннің көптеген ақылды әсерлері мен керемет ойындары" бар екенін атап өтті.

Марапаттар

Фильм 1988 жылы «Сатурн» сыйлығын үздік ғылыми-фантастикалық фильм номинациясы бойынша жеңіп алды, сондай-ақ Манди Патинкин ең жақсы қосалқы актер үшін екі «Сатурн» номинациясына ие болды, ал Джон М. Эллиотт-младший мен Стэн Уинстон ең жақсы грим үшін номинацияланды. Фильм тағы екі номинацияны алды, олардың ішінде «Хьюго» сыйлығының үздік драмалық қойылымы және «Фантаспорто» халықаралық фантастикалық кинофестивалінің Грэм Бейкер үшін үздік фильм номинациясы бар.

Телесериалдар

Фильмнің шыққан жылынан кейін, фильмдегі шетелдіктер туралы сюжет желісі сол аттас телесериалдың негізі ретінде пайдаланылды. Сериал түпнұсқа фильмнің "Екі дос полицей" (Buddy Cop) идеясынан алшақтауға тырысып, оның орнына шетелдіктердің ерекше мәдениеті мен қасиеттерін тереңірек зерттеуге көшті. Сериал 1989 жылдың 18 қыркүйегінде тұңғыш рет көрсетілді, 22 бөлімнен тұрады, бір маусым ішінде көрсетіліп, 1990 жылдың 7 мамырында аяқталды. Гари Грэм Мэтт Сайкс рөлін ойнады, ал Эрик Пирпойнт тенктониялық жаңадан келген Джордж Франсиско рөліне таңдалды. Мишель Скарабелли, Лорен Вудленд және Шон Сикс қосымша рөлдерді ойнады. Әртүрлі эпизодтарды Гарри Лонгстрит, Стэн Латан, Линдон Чуббак және Кеннет Джонсон режиссерлік етті. Сценарийін жазуға Стив Митчелл, Кеннет Ван Сикл және Кеннет Джонсон қатысты, сондай-ақ басқа да авторлар еңбек етті.

Телефильмдер

1990 жылы телесериал тоқтатылғаннан кейін, «Жаңа келгендер» нәсіліне байланысты идеяның танымалдылығын сақтап қалу үшін телефильмдер түсіру жоспарланды. 1994 жылғы 25 қазанда көрсетілген «Алиен нация: қараңғы көкжиек» атты алғашқы, бес бөліктен тұратын жалғасы шықты. Фильмнің сюжеті Жерге келген ерекше «жаңа келгеннің» шетелдіктерді қайтадан құлдыққа салу әрекетіне арналған. Сценарийді Эндрю Шнайдер мен Дайан Фролов жасады. «Alien Nation: Body and Soul» 1995 жылғы 10 қазанда жарық көрді, оқиғасы балаға жасалған құлдық медициналық тәжірибесі және оның жартылай адам, жартылай «жаңа келген» болуы төңірегінде өрбиді. Сонымен қатар, Сикс пен әйел теңктонецтің қарым-қатынасын зерттейтін қосымша сюжет желісі де бар. Сюжет желісін жазушылары Гарри мен Рене Лонгстрит болды. 1996 жылы франшиза тағы екі жалғасын көрді. «Alien Nation: Millennium» 1996 жылғы 2 қаңтарда шықты, онда «жаңа келгендерді» қиямет күніне жетелеу үшін сананы өзгертетін шетелдік артефактілерді қолданатын құпия культ туралы айтылады. Фильмнің сюжеті 1990 жылғы 29 қаңтарда көрсетілген «Быуыннан ұрпаққа» атты телеэпизодтың жалғасы болды. «Alien Nation: The Enemy Within» 1996 жылғы 12 қарашада көрсетілді, онда детективтер қалаларын қалдықтарды қайта өңдеу орталығынан келген шетелдік қауіптен құтқаруға тырысады. Расизм – Франсиско кейіпкерінің басты тақырыбы болып табылады.

Комикстер

1990 және 1992 жылдар аралығында Malibu Comics бірнеше комикстерді бейімдеп басып шығарды.

Қайта жасау

2015 жылдың 25 наурызында Fox компаниясы Арт Маркум мен Мэтт Холлоуэй жазған қайта түсіру жобасын жариялады. 2016 жылдың 9 қыркүйегінде Deadline басылымы Джефф Николс фильмнің сценарийін жазып, режиссерлік ететінін хабарлады. Бірақ, кейін фильмді түсіруге тыйым салынды. 2021 жылдың 25 қаңтарында Николс бұл фильмді он бөлімді телесериал ретінде қайта жасауды жоспарлап отырғаны мәлім болды.