Кіріспе

Испандық мәдени қозғалысы "98 ұрпағы" (lang es), сондай-ақ "1898 ұрпағы" (lang es) деп аталады, испан-американ соғысы (1898) кезінде Испанияда белсенді болған романдар, ақындар, эссешілер және философтар тобы. Олар мәдени және эстетикалық жаңаруға ұмтылып, модернизммен байланысты болды. Бұл атауды Жозе Мартинес Руис (әдетте "Азорин" деп танылады) 1913 жылы "La generación de 1898" атты эсселерінде енгізген. Бұл атау сол жылы испан-американ соғысындағы жеңілістен кейін Куба, Пуэрто-Рико, Филиппин және Гуам колонияларын жоғалту нәтижесінде Испанияда туған моральдық, саяси және әлеуметтік дағдарысқа сілтеме жасайды. Тарихшы Реймонд Карр "98 ұрпағын" – "1898 жылдан кейінгі екі онжылдықтағы негізгі еңбектерін жариялаған, жетістіктерде дүниеге келген шығармашыл жазушылар тобы" деп анықтайды. Бұл топқа кіретін зиялылар испан әдебиеті мен білім беру жүйесін сынға алғанымен белгілі, оларды конформизмге, білімсіздікке және нағыз рухтың болмауына бейім деп есептеді. Олардың сын-пікірлері испан үкіметінде болған Реставрация қозғалысына деген наразылықтарымен тығыз байланысты болды.

Тарихи контекст

"98 ұрпағы" деп танылған топқа испан тарихындағы бірнеше маңызды оқиғалар мен үрдістер әсер етті. Каррдың топқа берген анықтамасына сәйкес, көпшілігі 1870-ші жылдары дүниеге келген. Бұл адамдар ерекше түрде 1898 жылғы испан-американ соғысындағы Испанияның жеңілісі мен ұятқа ұшырауынан хабардар болды, бұл республикашылдық және карлист монархизмі сияқты екі ерекше саяси қозғалысқа әкелді, олар биліктің ауысуымен ерекшеленді (осы жылдардағы испан тарихы реформаға деген ынтамен сипатталды): 1868 жылғы "Даңқты революция" және одан кейінгі алты жылдық революция, онда ел королева Изабелла мен монархияны құлатты, содан кейін тұрақты үкімет құруға тырысты. 1873 жылғы Бірінші испан республикасы бар болғаны 22 ай ғана сауатты. Антонио Кановас дель Кастильоның қайта жаңғырту жобасы – Викториялық Ұлыбритания үлгісіндегі конституциялық монархия құруға жасалған әрекет, ол Кановас 1874 жылы Альфонсо XII премьер-министрі болып тағайындалғаннан кейін басталды. "бейбіт кезең" ("turno pacífico") деп аталатын жүйе құрылды, онда екі саяси партия жоғары деңгейде ұйымдастырылған және бақыланатын сайлау процесі арқылы үкіметті басқаруды кезектестіретін болды. Қайта жаңғырту саяси тұрақтылықты қалпына келтіруде белгілі бір жетістікке жетті, бірақ 1931 жылы Екінші испан республикасымен аяқталды.

Қайта қалпына келтіру жобасы

Алғашқы интеллектуалды сын Реставрация қозғалысының басында болды. 1875 жылы даму министрі Мануэль Оровио (1817–1883) «Оровио жарлығы» деп белгілі жарлық арқылы қазіргі испан католицизмінің догмасы сияқты дәстүрлі «испан құндылықтарын» күшейтуге ұмтылды.

Академиялық репрессия

Бұл "қарқынды шара" әртүрлі әрекеттерге жауап болды, атап айтқанда, бірақ тек төмендегі зиялы элитаның либералды демократияның қандай да бір нысанын испандық академиялық өмірге де, жалпы қоғамға да енгізуге жасаған тырыстарына. Бірнеше прогрессивті профессорлар Карл Кристиан Фридрих Краузе (1781–1832) – неміс философы, Краусизмді қолдаған – идеяларын таратуы үшін Мадридтің Орталық университетінен жұмыстан босатылды.

"Еркін оқу орны"

1876 жылы Франсиско Гинер де лос Риос басқарымындағы, жұмыстан босатылған осы профессорлар Institución Libre de Enseñanza (ILE) немесе Азат Білім беру институтын құрды. Бұл институт университет деңгейіндегі оқудан басталып, кейіннен бастауыш және орта білім беруге де кеңейді. Олардың жұмысы сол кездегі ресми білім беру жүйесін сынау болды, оны тиімсіз, жеткіліксіз деп санады және саяси және діни топтардың тым күшті бақылауында екенін көрді. Институт осы қағидалардан өзгешелік танытып, интеллектуалды еркіндік пен моральдық өзін-өзі жетілдірудің маңыздылығын баса көрсетті.

Сын-пікірлер мен идеалдар қозғалысы

98-ші ұрпақ зиялылары Реставрация жүйесінің мұқият ұйымдастырылған құрылымына және оның тудырған сыбайлас жемқорлығына қарсы шықты. Испанияның испан-американ соғысындағы қанды және шешуші жеңілісінен кейін, мыңдаған испандықтар қаза болып, Америка мен Тынық мұхитындағы Испанияның барлық қалған отарларын жоғалтқаннан кейін, осы жазушылар сын-ескертпелерін білдіруге ұйғарылды. Олар Испанияны оның тоқырау күйінен құтқару үшін саяси емес, ой және іс-қимыл салаларында жол табудың қажеттігіне келісті. Бұл ұрпақтың жазушылары, ақындары және драматургтері берік интеллектуалдық біртүтастықты сақтап, Испаниядағы монархияны қайта орнатуға қарсы болды, испан әдебиетінің мифтерін жаңғыртты және әдеби жанрлардың классикалық үлгілерінен жаңарды. Олар дәстүрлі және ұмытылған сөздерді қайта енгізіп, көбінесе Кастилияның ежелгі патшалығына сілтеме жасады, сонымен қатар испандық аймақтық идеяларды қолдады. Көбінесе осы жазушылардың туындылары Испанияның бұрынғы даңқына, әсіресе оның дәстүрлері мен ландшафтына деген ностальгияны білдірді. Алайда, олар сол дәуірдегі әлеуметтік-саяси жағдайды да сынап, Испанияның құлдырауына себеп болған факторлар туралы тұжырымдар жасады. Осы туындылардың ортақ ерекшеліктеріне минималистік стиль, үшінші тұлғада баяндау және баяндауды дамыту үшін сипаттамалардың орнына диалогқа көптеген сілтемелер жатты. Көптеген жазушылар, Мигель де Унамуноның нивола тұжырымдамасын жасағаны сияқты, жанрлардың жаңа формаларымен тәжірибе жасады. Бұл әдеби дәуірдегі көптеген мәтіндер 1910 жылдан кейін жарық көрді және радикализм мен қарсылықты қолдаумен ерекшеленеді. Мысалы, Антонио Мачадоның «Кастилия далаларына» кірген соңғы өлеңдері, Мигель де Унамуноның Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жазған мақалалары немесе Пио Бароханың эсселері. Қазіргі зиялылардың «98-ші ұрпаққа» қатысты сын-ескертпелерінде бұл топтың өзімшілдікке ұмтылуымен және испан қоғамы мен саясатына деген наразылығымен сипатталатыны айтылады.