Испания Конституцияларының тарихы

Кіріспе

Испания конституцияларына шолу кестеге тікелей өтіңіз. Испания бірнеше Конституция жариялаған. Испанияның 1978 жылғы қазіргі Конституциясы – Испанияның демократияға өтуінің қалыптасуы болып табылады. Испания үшін ұлттық конституция идеясы француз революциясының нәтижесінде туған Адам және азамат құқықтарының Декларациясынан бастау алды. Ең алғашқы конституция 1808 жылы Наполеон Испанияға басып кірген кезде жазылып, жарияланды. Бурбон монархтары Фердинанд VII және Карл IV тақтан бас тарды, ал Наполеон өзінің ағасы Жозеф Бонапартты таққа отырғызды. Конституция жасалды және оған Испан хунтасы Иосиф I қол қойды. 1808 жылғы Конституцияның маңызды ерекшелігі – испандық Американың жарты аралмен тең құқықта өкілдік ету мүмкіндігі болды. Испания аристократиясы мен жаңа монарх қол қойғанмен, Испанияда бұл құжатты мойындағандар аз болды. Француз басқыншыларын жою мақсатымен Жарым арал соғысы басталды. Жаңа Кортес шақырылып, Кадисте жиналды, оған испандық американдық және филиппин делегаттары қатысты, сондай-ақ 1812 жылғы испан конституциясы жарияланды. Бұл конституция Испанияның алғашқы жазбаша конституциясы ретінде танылды, себебі оны Испания империясының делегаттары еркін түрде дайындады. Франко Испаниясында тұрақты институттар құруға көптеген әрекеттер жасалды, олар (кем дегенде тікелей) Франсиско Франкодан шыққан жоқ, соғыстан кейінгі кезеңде болғандай. Корольдіктің Негізгі заңдары (испанша: Leyes Fundamentales del Reino) – 1950 жылдары басталған, шамамен 20 жылға созылған конституциялық құжаттар жиынтығы еді. Олар Хуан Карлос I және премьер-министр Адольфо Суарес тұсында «конституциялық өз-өзіне қарсы келуге» және Саяси реформа туралы заңды қабылдауға, Испанияның демократияға өтуіне бастау берген институттарды құрды. Бұл заңдардың көпшілігі теориялық тұрғыдан өте еркін мемлекетті қарастырды, бірақ нәтижесінде Каудильоның билігі басым болды. Қазіргі қолданыстағы конституция (жазбаша) британдық демократиялық монархия үлгісіне ұқсас, бірақ 2014 жылғы Каталонияның өзін-өзі анықтау референдумы толығымен демократиялық федеративтік республикалық модельді қажет етуге шақырды. Төменде толық кесте келтірілген, бірақ бұл – шолу:
1808–1814 Байон Конституциясы – Наполеондық қайта құру, патша жарлығынан екі палаталы парламентке өту
1812 жылғы Конституция – Орталықтандыруға жасалған алғашқы әрекет
1814 жылғы Конституция – Патша тарапынан жойылды, абсолюттік монархия қайта орнатылды
1820–23 жылдар – 1812 жылғы Конституцияны қайта орнату
1834 жыл – Абсолюттік монархия
1837 жыл – Конституциялық монархия
1845 жыл – Регенттік өкілеттіліктері
1856 жыл – Демократияға жасалған сәтсіз әрекет
1869 жыл – Демократияға жасалған тағы бір сәтсіз әрекет
1873 жыл – Бірінші испан республикасы
1876 жыл – Федералды республика құру әрекеті сәтсіз аяқталды
1931 жыл – Екінші испан республикасы
1936 жыл – Франсиско Франконың басшылығымен әскери заң
1939–1978 жылдар – Франколық Испания
1978 жыл – Демократиялық монархияға өту

Overview of Spanish constitutions

Go directly to the Table. Spain has proclaimed a number of Constitutions. The current Constitution of Spain of 1978 is the culmination of the Spanish transition to democracy. The idea of a national constitution for Spain arose from the Declaration of the Rights of Man and of the Citizen initiated as a result of the French Revolution. The earliest constitution was written and promulgated in 1808 when Napoleon invaded Spain, Bourbon monarchs Ferdinand VII and Charles IV abdicated, and Napoleon placed his brother Joseph Bonaparte on the throne. A constitution was drafted and the Junta Española Joseph I signed it. A major feature of the Constitution of 1808 was the provision for representation by Spanish America on an equal basis with the peninsula. Although signed by Spanish aristocrats and the new monarch, few in Spain recognized this document. With the eruption of the Peninsular War to oust the French invaders. A new Cortes was summoned and met at Cádiz, which included Spanish American and Philippine delegates, and promulgated the Spanish Constitution of 1812. This constitution is generally recognized as Spain's first written constitution since it was drafted freely by delegates of the Spanish Empire. During Francoist Spain, there were many attempts to create stable institutions that did not (at least directly) emanate from Francisco Franco as they did in the post war period. The Fundamental Laws of the Realm (Spanish: Leyes Fundamentales del Reino) were a constitution in parts enacted through nearly 20 years starting in the 1950s. They established the very institutions that would later, under Juan Carlos I and Prime Minister Adolfo Suárez, commit "constitutional suicide" and pass the Political Reform Act, starting the Spanish transition to democracy. Most of those Laws theoretically provided for a quite free state, but ultimately the power of the Caudillo was supreme. Finally, the constitution in force is similar to the (unwritten) British democratic monarchy model, but the 2014 Catalan self determination referendum has provoked calls for an entirely democratic federal republican model. Below there is a comprehensive table, but this is an overview:
1808–1814 Bayonne Constitution Napoleonic restructuring from royal edict to the bicameral parliament
1812 Constitution of 1812 The first attempt at decentralization
1814 Constitution of 1812 derogated by the King, absolutist monarchy restored
1820–23 Reinstatement of the Constitution of 1812
1834 Absolute monarchy
1837 Constitutional monarchy
1845 Regency empowerment
1856 Failed attempt at democracy
1869 Another failed attempt at democracy
1873 First Spanish Republic
1876 Failed attempt to become a federal republic
1931 Second Spanish Republic
1936 Martial law under Francisco Franco
1939 – 1978 Francoist Spain
1978 Transition to democratic monarchy

Кестені

АтауыҮкімет түріДемократияКүшіне енген мерзіміЕскертулерБайон КонституциясыСарай Жарғысы1808–1814Конституциялық монархияЖартылай сайланатын төменгі палатасы бар екіпалаталы парламент. Жозеф I жеңілген Пиреней соғысы. Испан патриоттары оны соғыс кезінде мойындамады. Оның көп бөлігі 1810 жылдарда қабылдануы тиіс еді, сондықтан ол іс жүзінде күшіне енген жоқ. Дегенмен, ол Испан Америкасы мен Филиппиннен өкілдерді қарастырды. 1812 жылғы Конституция1812–18141820–18231836–1837Конституциялық монархияСайланған парламент. Фердинанд VII 1814 және 1823 жылдары абсолютизмді қайта орнатты. 1837 жылы жойылды. Монархтың билігін әлсіретті, заң шығарушы Кортестің рөлін күшейтті, Испан Америкасына және Филиппинге өкілдік берді, империядағы барлық ерікті азаматтарға тең құқық берді, жалпы еркек сайлау құқығын орнатты, бастауыш мектептен университет деңгейіне дейінгі мемлекеттік білім беруді, баспасөз бостандығын қамтамасыз етті, Рим католицизмін мемлекеттік дін ретінде сақтап қалды. 1834 жылғы Корольдік жарғысы1834–1836Конституциялық монархияСайланатын төменгі палатасы және тағайындалған Сенаты бар екіпалаталы парламент. Регент әскери бүліктен кейін 1812 жылғы Конституцияны қайта орнатуға мәжбүр болды. Бірінші Карлист соғысында либералдардан қолдау алу үшін Мария Кристина берген. 1837 жылғы Конституция1837–1845Конституциялық монархияЖойылды. Балдомеро Эспартеро 1840 және 1843 жылдар аралығында жарлық арқылы билік ету үшін ішінара тоқтатты. 1845 жылғы Конституция1845–1869Конституциялық монархияЦензуралық сайлау құқығымен сайланған парламент. Изабелла II және оның үкіметі 1868 жылғы Даңқты революцияда құлатылды. Жас Изабеллаға және Регенттікке қарсы қастандықтарды монархияны нығайту үшін пайдалануға бағытталған доктриналық әрекет. 1856 жылғы КонституцияҚұжатқа енгізілмедіКонституциялық монархияЦензуралық сайлау құқығымен сайланған парламент. Жаңа үкімет таратып жіберді. Парламент қабылдаған, бірақ Изабелла II оны қабылдамады, өйткені билікке қалыпты либералдар оралды. 1869 жылғы Конституция1869–1876Конституциялық монархияЖалпы еркек сайлау құқығымен сайланған парламент. Амадео I тақтан бас тарғаннан кейін Кортес жариялаған республика. Корольдік консерваторлар мен республикалық прогрессистер арасындағы уақытша келісім. 1873 жылғы КонституцияҚұжатқа енгізілмедіФедералды республикаЖалпы еркек сайлау құқығымен екі жылда бір рет сайланатын екіпалаталы парламент. Арсенио Мартинес Кампос Бурбон монархиясын қалпына келтіретін сәтті бүлікке жетекшілік етті. Республика Конституцияны қабылдамас бұрын құлдырады, негізінен федерализм мен централизм мәселесі бойынша келіспеушіліктерге байланысты. 1876 жылғы Конституция1876–1931Конституциялық монархияПарламент алдымен цензуралық сайлау құқығымен, содан кейін 1890 жылдардан бастап жалпы еркек сайлау құқығымен сайланды. Альфонс XIII Испаниядан қашқаннан кейін республика орнатылды. Теориялық тұрғыдан демократиялық болғанымен, сайлаулар үнемі биліктегі партия тарапынан бұрмаланды, ал іс жүзінде билік екі партия (turno жүйесі) арасында бөлісті. Примо де Ривераның диктатурасы кезінде (1923–1930) оның көптеген баптары де-факто диктатурада тоқтатылды. 1931 жылғы Конституция1931–1939Парламенттік республикаБірпалаталы парламент, алдымен жалпы еркек сайлау құқығымен, содан кейін 1933 жылдан бастап әйелдерге сайлау құқығы берілді. Республика тарапы азамат соғысын жеңді. Азамат соғысы кезінде (1936–1939) ұлтшылдар тарапынан жойылды және республикалық аймақта кеңінен елеусіз қалды. Патшалықтың негізгі заңдары1938–1978Әскери диктатураӨкілеттігі шектеулі бірпалаталы парламент. Парламент 1978 жылғы Конституцияны қабылдағанда жойылды. Диктатор Франсиско Франконың саяси режимін қалыптастыру және оны өзгерістерге бейімдеу үшін қабылданған заңдар жиынтығы. Франко тұсында қабылданған жеке заңдар: Фуэро дель Труба (1938), Лей Конститутива де лас Кортес (1942), Фуэро де лос Испанольс (1945), Лей дель Референдум Национал (1945), Лей де Сцессия ен ла Хефатура дель Стета (1945), Лей де Принципи дель Движение Национал (1958) және Лей Органика дель Стета (1967). 1977 жылғы саяси реформа туралы заң (Ley de Reforma Política), Франконың өлімінен кейін қабылданған негізгі заңдардың соңғысы, Испанияның демократияға көшуін бастады. 1978 жылғы Конституция1978 жылдан қазіргі уақытқа дейінКонституциялық монархияПарламенттік демократия екіпалаталы, сайланатын парламентпен. Қазіргі уақытта күшінде. Испания конституциялық тарихында мемлекет басшысына төтенше жағдайларды жоюға (мысалы, премьер-министрді қызметтен босату, Кортесті тарату) ешқандай құқық бермеген алғашқы Конституция.

NameIn forceForm of governmentDemocracyRepealedObservationsBayonne ConstitutionRoyal Charter1808–1814Constitutional monarchyBicameral parliament with semi elective lower house. Peninsular War lost by Joseph I. Not recognized by the Spanish patriots during the war. Most of its contents were to be enacted through the 1810s, so it did not actually come into effect. However, it provided for representation from Spanish America and the Philippines. Constitution of 18121812–18141820–18231836–1837Constitutional monarchyelected parliament. Ferdinand VII reinstated absolutism in 1814 and again in 1823. Superseded in 1837. Weakened the power of the monarch, strengthened the role of the legislative Cortes, gave representation to Spanish America and the Philippines, extended equal citizenship to all free men in the Empire, universal manhood suffrage, established public education from primary school through university, freedom of the press, maintained Roman Catholicism as the state religion. Royal Statute of 1834Royal Charter1834–1836Constitutional monarchyBicameral parliament with elected lower house and appointed Senate. Regent forced to reinstate the 1812 Constitution after a military pronunciamiento. Granted by Maria Christina in order to get support from the liberals in the First Carlist War. Constitution of 18371837–1845Constitutional monarchySuperseded. Partially suspended by Baldomero Espartero to rule by decree between 1840 and 1843. Constitution of 18451845–1869Constitutional monarchyParliament elected by censitary suffrage. Isabella II and her Government was overthrown in the Glorious Revolution of 1868. Doctrinaire attempt to exploit the plots against the young Isabella and the Regency in order to reinforce the monarchyConstitution of 1856Not enactedConstitutional monarchyParliament elected by censitary suffrage. Scrapped by the new government. Passed by the Parliament but not enacted by Isabella II as moderate liberals returned to power. Constitution of 18691869–1876Constitutional monarchyParliament elected by universal male suffrage. Republic declared by the Cortes after the abdication of Amadeo I. An interim compromise between royalist conservatives and republican progressivesConstitution of 1873Not enactedFederal republicBicameral parliament elected every two years by universal male suffrage. Arsenio Martínez Campos led a successful pronunciamiento restoring the Bourbon monarchy. Republic collapsed before even passing the Constitution, mainly due to wide disagreement over the federalism vs centralism issue. Constitution of 18761876–1931Constitutional monarchyParliament elected, firstly by censitary, then universal male suffrage from the 1890s. Republic instated after Alphonse XIII fled Spain. While theoretically democratic, elections were routinely rigged by the governing party, and in practice power was shared by two alternating parties (the turno system). During Primo de Rivera's dictatorship (1923–1930) many of its articles were suspended in a de facto dictatorship. Constitution of 19311931–1939Parliamentary republicUnicameral parliament, firstly with universal male suffrage, then female suffrage from 1933. Civil War lost by the Republican side. During the Civil War (1936–1939) it was abolished by the Nationalists and widely disregarded in the Republican zone. Fundamental Laws of the Realm1938–1978Military dictatorshipPartially elected unicameral parliament with little powers of its own. Superseded when Parliament adopted the Constitution of 1978. A set of laws enacted by the dictator Francisco Franco in order to shape his political regime and adapt it to changes. The individual laws passed under Franco are: Fuero del Trabajo (1938), Ley Constitutiva de las Cortes (1942), Fuero de los Españoles (1945), Ley del Referéndum Nacional (1945), Ley de Sucesión en la Jefatura del Estado (1945), Ley de Principios del Movimiento Nacional (1958), and Ley Orgánica del Estado (1967). The Law for Political Reform (Ley de Reforma Política) of 1977, last of the Fundamental Laws and passed after Franco's death, started the Spanish transition to democracy. Constitution of 19781978–presentConstitutional monarchyParliamentary democracy with bicameral, elective parliament. Currently in force. First in Spanish constitutional history not to grant any emergency power (i. e. sacking the PM, dissolving the Cortes) to the Head of State.