Тракки өзені: Тахо көлінен Пирамида көліне құятын сала

Кіріспе

Невада және Калифорния штатындағы өзен, АҚШ
Тахо көлінен Трукки және Рино қалалары арқылы Пирамида көліне ағатын өзен.
Salmon Trout өзені
| атының этимологиясы = Пайют басшысы Труккидің атымен аталған

| ұзындығы = 121 миль (195 км)
| төгілу1 мин =
| төгілу1 орт. =
| төгілу1 макс. =

| бастауы1 = Тахо көлі
| бастауы1 орны = Сьерра-Невада, Калифорния
| бастауы1 координаттары =
| бастауы1 биіктігі = 6233 фут (1900 м) Трукки өзені Тахо көлінен шығатын жалғыз өзен және Сьерра-Неваданың биік бөлігін сумен ағызып, Ұлы Пирамида көлінің бассейніне құяды. Оның суы өз аңғары мен жақын орналасқан аңғарларды суару үшін маңызды көз болып табылады.

Өзеннің атауы

Солтүстік Пайют тілінде Труки өзені үшін қолданылатын сөз – Куюинахукава. Куюи сөзі Куи-уи балығына сілтеме жасайды, ол Пирамида көліне ендемік балық түрі және Куи-уи Дүкадү (куи-уи балығын жеушілер) деп аталатын Солтүстік Пайют тайпасының өмірінде орталық рөл атқарады. Уашо тілінде өзеннің әртүрлі бөліктерінің әртүрлі аттары бар. Екі атау, ‘Át’abi wá’t’a және Á’waku wá’t’a, «форель ағысы» деп аударылады. Екінші атау Пирамида көлі және оның төңірегіндегі өзенге қатысты. Тахо көлінен шығатын жерде де бірнеше атау бар. Даубайодөк, кісі судың төменгі жағында болғандағы аймаққа сілтеме жасайды, ал Даубайодүэ – жоғарғы жағында болғанда қолданылады. «Шығу» деп аударылатын Дебеюмеве сөзі бұл жағдайда нақты емес. Джон С. Фремонт және Кит Карсон 1844 жылдың 16 қаңтарында Труки өзенімен жоғары көтерілгенде, оны Бөдене форель өзені деп атады. Басшының нақты аты Труки емес, мүмкін, Тру ки зо болған, ол кейін «Труки» деп бұрмаланған болуы мүмкін. Басшы Труки және оның аты туралы көптеген басқа да теориялар бар.

Жол және су айдыны

Тракки өзенінің бастауы Тахо көлінен шығады, Тахо қаласының жанындағы көлдің солтүстік-батыс жағындағы бөгеттен. Ол таулар арқылы негізінен солтүстік-шығысқа қарай ағып, Калифорния штатының Трукки қаласына жетеді, содан кейін күрт шығысқа бұрылып Невадаға қарай Рино және Спаркс қалалары арқылы, Карсон жотасының солтүстік жағымен ағып өтеді. Фернлиде ол солтүстікке бұрылып, Пах Рах жотасының шығыс жағымен ағып түседі. Ол Пирамида көлі үнді резервациясының солтүстік Вашо округінде орналасқан, ежелгі Лахотан көлінің қалдығы Пирамида көлінің оңтүстік жағына құяды. Тракки өзенінің эндорхейлік су жинау алабы шамамен 7925 км² құрайды, оның 5957 км² Невадада орналасқан. Орта ағыс алабы – Пласер окруғындағы Тахо қаласынан, Невада окруғындағы Трукки қаласы арқылы, Сиерра және Вашо округтері арасындағы мемлекеттік шекараға дейінгі 24 км (15 миль) өзен және оның салалары. Калифорниядағы Тракки өзеніне Тахо көлінен басталып, ағыс бойында келетін негізгі салалары: Bear Creek, Squaw Creek, Cabin Creek, Pole Creek, Donner Creek, Trout Creek, Martis Creek, Prosser Creek, Little Truckee River, Gray Creek және Bronco Creek. Су жинау алабының Калифорния бөлігіндегі ірі көлдер мен су қоймалары: Тахо көлі, Доннер көлі, Тәуелсіздік көлі (Калифорния), Веббер көлі, Бока суқоймасы, Стампед суқоймасы, Проссер Крик суқоймасы және Мартис Крик суқоймасы. Төменгі ағыс алабында Вашо көлін құрғататын Стимбоут сағасы Тракки өзенінің негізгі саласы болып табылады.

Өзендердегі өзгерістер

АҚШ-тың батысындағы көптеген өзендер сияқты, Труки өзенінің де ағыны қатаң реттеледі, және өзен ағынының көп бөлігі 2015 жылы Труки өзенінің жұмыс келісімімен белгіленген су құқығы жүйесі арқылы толық бөлінеді. Бұл жүйе, судың жеткіліксіз кезеңдерде артық бөлінуіне әкеледі. Су құқықтарын талап ететін тараптар арасында даулар туындайды. 20 ғасырдың басында Ньюлендс қайта құру заңы Труки өзенінің суайдынынан су ағынын алып, Карсон өзенінің суайдынына бағыттап, суды аударды. Қазіргі уақытта Трукки-Карсон суару ауданы Дерби бөгетіндегі өзен ағынының шамамен үштен бір бөлігін Лахотан аңғарына жіберіп, люцерна мен жайылымдарды суаруды қадағалайды. Труки өзенінің суы сондай-ақ Тахо көлі маңындағы курорттық аймақтарға, Рено және Спаркс қалаларының ірі агломерациясына және Пирамида көлі Пайют үнді резерватына да жеткізіледі. АҚШ-тың Балық және жабайы табиғат қызметі судың бір бөлігін сирек кездесетін куи-уи балығының шағылысуын қозғау және құрғақшылықтан сақтау үшін пайдаланады.

Экология

Бобрлар 1934 және 1949 жылдар аралығында Калифорния Балық және ойын-сауық департаменті (CDFG) және АҚШ Орман қызметі тарапынан Труки өзенінің су алабына және Тахо ойпатына қайта енгізілді, себебі су ағындарының нашарлауын болдырмау және батпақты жерлерді қалпына келтіру қажеттігі туындады. Бұл аймақта бұрын бобрлардың табиғи түрде мекендегенін дәлелдейді, оны Уашо тайпасының бобрды білдіретін «c'imhélhel» сөзі және Уолкер көлі, Бал көлі және Пирамида көлі маңындағы Солтүстік Пайют тайпасының «su i' tu ti kut' teh» сөзі растайды. Стивен Пауэрс 1876 жылғы мерейтойлық көрмеге дайындық мақсатында Смитсониан институты үшін үнді материалдарын жинау үшін Солтүстік Пайют тайпасына барғанда, олардың шаштарын бобр терісінің жолақтарымен орағанын, бобрдың дене мүшелерінен дәрі жасағанын және олардың құпия оқиғаларында бобрдың рөлі бар екенін хабарлады. Осы мәліметтерді толықтыра түседі, 1941 жылы Тапп Сиерра-Невада тауларының шығыс беткейіндегі Карсон өзенінің жоғарғы ағысында және Альпин округіндегі салаларында бобрлардың көптеп кездесетінін айтқан куәгердің сөзін жазды. 1892 жылға дейін олардың саны аулаудың салдарынан азайып кеткен. Джеймс "Гризли" Адамс 1860 жылдар шамасында төменгі Карсон өзенінде бобр аулағанын да баяндады: «Кешкісін біз жем ретінде шіркейлерді пайдаланып, тамаша шабдалы троту (Cutthroat trout) ұстадық, ал түнімен жарты ондай бобрларды өлтірдік, олар өте жақын болды». Сиерра-Невадада бобрдың тарихи болғанына жаңа дәлел – 1850 жылдарға жататын Ред-Кловер-Крикке орналасқан бобр бөгеттерінің табылуы (Федер өзенінің су алабы). Бобр бөгеттерінің болуы балықтың санын, олардың мөлшерін немесе екеуін де арттыратыны анықталды, бұл жақын орналасқан Сагеен сағасындағы бұлақ, көкжиек және қоңыр алабұға балықтарын зерттеуде көрсетілді. Бұл өзен Кішкентай Труки өзеніне 5800 фут (1768 м) биіктікте құяды және Солтүстік Сиерра-Неваданың шығыс беткейіне тән. Аспан және мақта ағаштары ғана емес, сонымен қатар жүргізілген соңғы зерттеуде он Тахо өзенінде (Траут Крик және Колд Крик сияқты) әуеден түсірілген көп спектрлі бейнелерді пайдалану арқылы бобр бөгеттерінің жанында жапырақты, қалың және жұқа шөптесін өсімдіктердің өсуі байқалды, ал қылқан жапырақты ағаштардың саны азайды. Бобр бөгеттерінің артықшылықтарына су ағынымен келіп жеткен шөгінділерді және зиянды ластаушы заттарды тоқтату, судың тазалығын арттыру жатады, бұл жақындағы Тейлор Крик және Уорд Крик өзендерінде бобр бөгеттерін алып тастағанда судың нашарлауын көрсетті. Бобр бөгеттерінен болатын су тасқынына арзан ағын реттегіштері арқылы тиімді басқаруға болады.

Beavers were re introduced to the Truckee River watershed and Tahoe Basin by the California Department of Fish and Game (CDFG) and the U. S. Forest Service between 1934 and 1949 in order to prevent stream degradation and to promote wetland restoration. That beaver were once native to the area is supported by the fact that the Washo have a word for beaver, c'imhélhel and the northern Paiute of Walker Lake, Honey Lake and Pyramid Lake have a word for beaver su i' tu ti kut' teh. When Stephen Powers visited the northern Paiute to collect Indian materials for the Smithsonian Institution in preparation for the Centennial Exhibition of 1876, he reported that the northern Paiute wrapped their hair in strips of beaver fur, made medicine from parts of beaver and that their creation legend included beaver. Supporting this line of evidence, Tappe records in 1941 an eyewitness who said beaver were plentiful on the eastern slope of the Sierra Nevada on the upper part of the Carson River and its tributaries in Alpine County until 1892 when they fell victim to heavy trapping. James "Grizzly" Adams' also reports trapping beaver in the lower Carson River around 1860, "In the evening we caught a fine lot of salmon trout (Cutthroat trout), using grasshoppers for bait, and in the night killed half a dozen beavers, which were very tame." Recent novel physical evidence of beaver's historic presence in the Sierra Nevada was the discovery of beaver dams dating to the 1850s in Red Clover Creek in the Feather River watershed. The presence of beaver dams has been shown to either increase the number of fish, their size, or both, in a study of brook, rainbow and brown trout in nearby Sagehen Creek, which flows into the Little Truckee River at an altitude of 5800 feet (1768 m) and is a stream typical of the eastern slope of the northern Sierra Nevada. Not only have aspen and cottonwood survived ongoing beaver colonization but a recent study of ten Tahoe streams utilizing aerial multispectral videography, including Trout Creek and Cold Creek, has shown that deciduous, thick and thin herbaceous vegetation has increased near beaver dams, whereas coniferous trees are decreased. Benefits of beaver dams include removal of sediment and excessive pollutants travelling downstream, which improves water clarity, which was shown to worsen when beaver dams were recently removed in nearby Taylor Creek and Ward Creek. Flooding from beaver dams is relatively inexpensively controlled with flow devices.

Демалыс

Өзенде демалыс, оның ішінде тау өзенінде сал сүзу және ұш балық аулау кеңінен таралған. Көрікті рафтинг маршруттарының бірі – "Ривер Ранч Ранч". Тахо көліндегі су шығару қақпаларынан басталып, шамамен 3 мильге (5 км) созылатын бұл маршрут River Ranch мейрамханасында аяқталады. Бұл ағыстардың көбі 1-ші және 2-ші деңгейдес. Рино қаласының орталығында өзен жарты мильдік 2/3 деңгейдес тау өзені паркіне айналдырылған, ол негізінен каяк спортына арналған. Трукки өзені – Невада штатының батысындағы ең ірі өзен. Ол жыл сайын үлкен спорттық балық аулау қорын қамтамасыз етеді. Неваданың жабайы табиғат департаментінің (NDOW) қызметкері Ким Тисдейл штаттың батыс аймақтарындағы балық шаруашылығын қадағалаушысы болып табылады. Ол NDOW-дің мақсаты Труккиде сағатына бір-екі балық аулау деңгейін сақтау екенін мәлімдеді. Осы мақсатқа жету үшін NDOW жылына 105 000 форельді өсіріп жібереді. Олардың 70 000-ы лахтондық (Oncorhynchus clarki henshawi) форель, ал қалғаны жергілікті емес (Oncorhynchus mykiss) жаңбырлы алабұға. Труккиде сонымен қатар, өзін-өзі қамтамасыз ететін жергілікті емес қоңыр форель (Salmo trutta) популяциясы да бар. Модельдің атауы кейіннен DSSAM деп өзгертілді және ол 3120 шаршы мильді (8081 км²) құрайтын Трукки өзені бассейніндегі жерді пайдалануды талдау және сарқынды суларды басқару бойынша шешімдерді қабылдауға, сондай-ақ АҚШ-тың басқа да өзен бассейндеріне нұсқау беру үшін қолданылды. Талдауға азот, реактивті фосфат, еріген оттегі, еріген қатты заттардың жалпы мөлшері және басқа да тоғыз параметр кірді. Модельді пайдалану нәтижесінде өзеннің сапасын жақсарту және оған байланысты тіршілік әрекетін қолдау үшін кейбір шешімдерге өзгеріс енгізілді. Пирамида көліне құйылатын суларға тигізетін әсер де зерттелді.