Оңтүстік Уэльстегі Понтипул қаласының тарихы мен географиясы

Кіріспе

Понтипул (Pont y pŵl) – Оңтүстік Уэльстегі Монмутшир тарихи округінің шекараларында орналасқан Торфен округінің әкімшілік орталығы. 2021 жылғы мәлімет бойынша, халқы 29 062 адамды құрайды.

Орналасқан жері

Ол Torfaen округінің аймағында Afon Lwyd өзенінде орналасқан. Оңтүстік Уэльстің көмірлі аймақтарының шығыс жиегінде орналасқан Понтипул темір және болат өндірісі, көмір өндіру және теміржолдардың дамуы сияқты салалардың өсуімен қатар дамыды. Ауыр өнеркәсіппен бірге гүлденген көркемдік өндіріс саласы – жапондық лак өңдеу (жапаннинг), лакталған бұйымдардың бір түрі. Понтипулге New Inn, Griffithstown, Sebastopol (Panteg), Abersychan, Cwmffrwdoer, Pontnewynydd, Trevethin, Penygarn, Wainfelin, Tranch, Brynwern, Pontymoile, Blaendare, Cwmynyscoy, Talywain, Garndiffaith, Pentwyn және Varteg сияқты бірнеше аудандар, шағын елді мекендер, ауылдар және қалалар кіреді.

Тарих

Қаланың аты Уэльс тілінде – Pont y pŵl – Afon Lwyd өзеніндегі ойысқа ('pont' – көпір) байланысты туындаған. Уэльс тіліндегі 'pŵl' сөзі ағылшын тіліндегі 'pool' сөзінен алынған және Гвенттегі басқа да жер-атауларында кездеседі. Понтипул – Уэльс атауының ағылшыншаланған түрі. Понтипул Уэльстің ең ерте өнеркәсіптік қалаларының бірі ретінде танымал тарихқа ие. Қала мен оның төңірегінде маңызды өнеркәсіптік және технологиялық жаңалықтар пайда болды, ал темір өнеркәсібімен байланыс XV ғасырдың басында Понтимайлде гүлдену пешінің салынуымен басталды. XVI ғасырда, негізінен Ханбери отбасының ықпалымен, аймақ темір өнеркәсібімен байланысын нығайтты және XVII ғасырда қаланың дамуы қарқынды түрде басталғанда өз позициясын бекітті. XVIII және XIX ғасырларда аймақтағы металлургия және кен өндіру өнеркәсіптері, сондай-ақ каналдар мен теміржолдардың дамуы Понтипул мен оның төңірегіндегі ауылдар мен қауымдастықтардың өсуіне түрткіс берді.

Өнеркәсіптік даму

Афон Льюд аңғары, онда Понтипул орналасқан, темір өндіруге қажетті мол ресурстарды – көмір, темір кені, ағаш көмірі және су энергиясын қамтамасыз етті. Тюдор дәуіріндегі технологиялық даму, мысалы, темір өндіру үшін домна пештерін пайдалану, Оңтүстік Уэльстің минералдық ресурстарын кеңірек пайдалануға мүмкіндік берді. Понтипулдің жанындағы Монксвудта 1536 жылдан бері домна пеші жұмыс істеп келеді, одан кейін Понтипул маңында басқа да домна пештері салынды. 1575 жыл шамасында, кейіннен Понтипул паркіне айналған жерде темір зауыты құрылды. Құйма темірді қазылған темірге айналдыратын шеберханалар да дамыды, соның ішінде Понтипулдегі Town Forge, ол XVI ғасырдың соңғы тоқсанында жұмыс істеді, және Понтневиндрдің жанындағы Осборн шеберханасы, атақты Осмонд темірін өндірді. 1570 жылдары Уорстерширлік Ричард Ханбери Понтипул аймағында мүдделерді дамытып, Монксвуд, Квмфрудоер, Троснант, Лланнелли және Аберкарн қалаларында пештер мен шеберханаларды сатып алып, жаңартты. Ханбери аймақтың шикізатын пайдалануға арналған жалдау және құқықтарды алды, оның ішінде ағаш көмірін өндіру үшін үлкен орманды және Пантег, Понтимайл және Майндислинде көмір мен темір кенін өндіру үшін 800 акр жерді қамтыды. Сонымен қатар, ол Бленавон және оның айналасындағы Лорд Абергавенни төбелерінде көмір мен темір кенін өндіру құқығын алды. Хэнберилер де XVII ғасырда Квмликкиде, Лоуэр Раседе және Блэндереде белсенді болды, себебі көмірге деген сұраныс қанағаттандырылды. 1660 жылдары Нортгемптонширлік Томас Олгуд Понтипул темір зауытының басқарушысы болып тағайындалды. Олгуд Понтипулдың «жапондық» өңдеу процесін жасады, осылайша металл бетін лакталған және сәндік жабынмен жабуға болады. Томас Олгуд 1716 жылы қайтыс болды, өзінің Понтипул жапон бұйымдарын өндіруді бастамаған, бірақ Понтипулда қақта табақ жасаудың артуы XVIII ғасырдың басында жапон бұйымдарын кең ауқымды өндіріске енгізуге мүмкіндік берді. Бұл сәндік, сәнді өнімдерге сұраныс артты, Олгудтың ұлдары Эдвард пен Томас Понтипулда жапон фабрикасын құрды, ол 1732 жылға қарай жапон бұйымдарының үлкен көлемін өндірді. Ағайындылар түрлі бұйымдар жасады, мысалы, нан себеттерін, шай табаларын, ыдыс-аяқтарды және басқа да бұйымдарды, олардың жоғары сапалы жұмысымен танымал болды. 1761 жылы Эдвард Олгуд қайтыс болғаннан кейін оның екі ұлы арасында отбасылық дау болды және Уск қаласында бәсекелес жапон фабрикасы құрылды. Понтипул мен Уск кәсіпорындары да 1820 жылдардың басында өндірісті тоқтатты. XVIII ғасырдың ортасынан соңына дейін өнеркәсіптік революция басталған кезде Оңтүстік Уэльстің экономикалық дамуы кеңейді. Темір өндіру жаңа қалалар мен елді мекендерде, әсіресе Мертир-Тидфилде, Тредегарда және Бленавонда өркендеді. XIX ғасырдың басында Оңтүстік Уэльс темір өндірудің ең маңызды орталығы болды. Понтипул кейбір ірі темір зауыттары қалалары сияқты бәсекеге қабілетті болмаса да, ол арнайы қалайы табақ өндіретін металлургиялық нарықта өзіндік орын сақтады. Понтипулдің жапон өнеркәсібі құлдырауын жалғастырды және XIX ғасырдың ортасына дейін тоқтады, сол кезде Понтипул аймағының экономикасы темір және көмір өнеркәсібіне, қалайы өнеркәсібіне және темір рельстерін өндіруге негізделген. XX ғасырда Оңтүстік Уэльстің ауыр өнеркәсіптері құлдырап кетті, бұл Понтипул мен оның ауданы экономикасына тікелей әсер етті. Понтипул – Монмут графтығының ежелгі жүзіндегі Абергавеннидегі ескі Треветин еншісіндегі шағын ауыл. 1690 жылы Уильям III мен Мэри II билік құрған кезде Король Понтипулда нарық құру туралы өтінішті қабылдады, апта сайынғы нарыққа және жыл сайынғы үш жәрмеңкеге рұқсат берді. 1730-31 жылдары базар залы мен жиналыс бөлмелері салынды, осылайша қоғамдық мәртебесін арттырды. XVIII ғасырдың басында Ханбери отбасы Понтипул паркіндегі қожалығын тұрақты отбасылық тұрғын үй ретінде дамытып отырды. Өнеркәсіптік құрылыстардың дамуы мен жаңа қала маңындағы жұмыс орындарының дамуы жұмыс күшін баспанамен қамтамасыз ету үшін Афон Льюд бойына тұрғын үйлер салуды жеделдетті. Сауда-саттық та дамыды, Понтипул, негізінен, Вон отбасы күш салғандықтан, XVIII ғасырда сағат жасау бойынша жақсы беделге ие болды. XVIII ғасырдың ортасына қарай шағын қала жұмыс, тұрғын үй және сауда қызметін қамтамасыз етіп, айналадағы ауылдардың маңызды жергілікті орталығы ретінде қызмет етті. Архиекон Уильям Кокс Понтипулге XIX ғасырдың басында барғанда, қалада шамамен 250 үй және көптеген гүлденген дүкендер мен кәсіпорындар болды, ол шамамен 1500 адамға қызмет көрсетті. Понтипул XIX ғасыр бойы өсіп, кеш Виктория дәуірінде көптеген жаңа үйлер мен ғимараттар салынды. Сонымен қатар, шеткі ауылдар да өсіп, Понтипул қалалық орталығына шағын аудандар құрды. Ғасыр бойы маңызды қоғамдық және қоғамдық ғимараттар салынды, оның ішінде көптеген шіркеулер мен ғимараттар, 1856 жылы Капел Ханбери Лейх салған Понтипул қалалық әкімшілігі, сондай-ақ 1906 жылдан бері көптеген дүкендер, банктер, пабтар, қонақүйлер және кітапханалар болды. Қала сонымен қатар маңызды білім беру орталығына айналды. Понтипул 1836 жылы Абергавенниден көшіп келген Уэльс баптист колледжіне үй болды. Колледж көптеген Уэльс баптист пасторларын даярлады, олардың көптегені Уэльсте және шетелдегі қауымдастарға жетекшілік етті. 1893 жылы ол Кардифтегі Оңтүстік Уэльс және Монмут графтығының жаңа университеттік колледжіне көшті. Бұрынғы Понтипул колледжі 1897 жылы қыздарға арналған графтық гимназияға айналды, ал келесі қаңтарда ұлдарға арналған Батыс Монмут гимназиясы ашылды. Мекеменің тарихы XVII ғасырдың басына дейін жетеді, сол кезде бай саудагер Уильям Джонс Хабердашерлер компаниясына қайырымдылық және білім беру қызметтерін көрсету үшін үлкен қорды қалдырды. Монмут мектебі 1615 жылы салынды және көп жылдар өткен соң, қайырымдылықтың сенімділері графтықтағы қосымша мектептерге инвестиция жасауға шешім қабылдады. «Батыс Мон» мектебі осылайша 1896 жылы Джон Капел Ханбери сыйлаған жерде 30 000 фунт стерлинг сомасында салынды. XX ғасырда ұлттық әлеуметтік реформалар жұмысшы табының тұрғын үй сапасын жақсарту үшін қоғамдық тұрғын үй схемаларын ұсынуға ықпал етті. Ғасырдың соңғы жартысындағы қайта құру бағдарламалары ескі көшелер мен тарихи ғимараттардың бұзылуына және көліктік қысымды жеңілдету үшін жаңа жол желілерін құруға әкелді.

The Afon Lwyd valley, in which Pontypool is situated, provided an abundance of resources for the manufacturing of iron, including coal, iron ore, charcoal and waterpower. The wider technological developments of the Tudor period, such as the utilisation of blast furnaces to produce iron, allowed for the greater exploitation of the mineral resources of south Wales. A blast furnace was in use at Monkswood, near Pontypool, from as early as 1536 and was followed by the erection of other blast furnaces in the area surrounding Pontypool. An ironworks was established in what later became Pontypool Park in c. 1575. Forges, where cast iron could be converted into wrought iron, were also developed and included Town Forge within Pontypool, which was in operation during the last quarter of the sixteenth century, and the Osborne Forge, near Pontnewynydd, which produced the renowned Osmond iron. Richard Hanbury of Worcestershire, a notable entrepreneur, developed interests within the Pontypool area during the 1570s, acquiring and developing forges and furnaces in Monkswood, Cwmffrwdoer, Trosnant, Llanelly and Abercarn. Hanbury acquired leases and rights to utilise the raw materials of the wider area, including a large expanse of woodland to produce charcoal and some 800 acres of land to extract coal and iron ore at Panteg, Pontymoile and Mynyddislwyn. Furthermore, he secured the rights to extract coal and iron ore on Lord Abergavenny's Hills in and around Blaenavon. The Hanburys were also active at Cwmlickey, Lower Race and Blaendare during the seventeenth century as the demand for coal was met. During the 1660s, Thomas Allgood of Northamptonshire, was appointed manager of the Pontypool Ironworks. Allgood developed the Pontypool 'japanning' process, whereby metal plate could be treated in a way that generated a lacquered and decorative finish. Thomas Allgood died in 1716, having been unable to commence production of his Pontypool Japanware but the increased creation of tinplate at Pontypool from the early eighteenth century allowed for japanning to enter wide scale manufacture. There was a growing demand for these artistic, luxury products and Allgood's sons, Edward and Thomas, established a japanworks in Pontypool, which was producing large quantities of Japanware by 1732. The brothers produced a range of products, including decorative bread baskets, tea trays, dishes and other items, and were renowned for their high quality work. Following the death of Edward Allgood in 1761 there was a family quarrel between his two sons and a rival japanning factory was established in Usk. Both the Pontypool and Usk concerns had ceased production by the early 1820s. From the mid to late eighteenth century, as the industrial revolution took hold, there was a massive expansion in the economic development of south Wales. Iron making flourished in emerging towns and settlements, notably at Merthyr Tydfil, Tredegar, and Blaenavon. By the early nineteenth century, south Wales was the most important centre of iron production in the world. Whilst Pontypool was not as competitive as some of the larger ironworks towns, it retained a niche in the metallurgical market, producing specialist tinplate. The japanning industry of Pontypool continued to decline and had ceased by the mid nineteenth century, by which time the economy of the Pontypool area relied on the iron and coal industries, the tinplate industry and the production of iron rails. The twentieth century witnessed a decline in the heavy industries of south Wales and this had a direct impact on the economy of Pontypool and its district. Pontypool was a little village within old Trevethin parish in the ancient hundred of Abergavenny of the County of Monmouth. In 1690, during the reign of William III and Mary II, the Crown accepted a petition for a market to be established in Pontypool, permitting a weekly market and three annual fairs—the village thus officially became a town. A market hall and assembly rooms were erected in 1730–31, thereby elevating the civic position of the community. During the early eighteenth century, the Hanbury family were also developing their Pontypool Park estate as a permanent family residence. The development of industrial works and employment opportunities near the emerging town also precipitated the building of dwellings along the Afon Lwyd to provide housing for the workforce. Trade and commerce also developed and Pontypool, largely due to the endeavours of the Vaughan family, acquired a strong reputation for clock making during the eighteenth century. By the middle of the eighteenth century, a small town had clearly developed, providing employment, housing and a commercial role, also serving as an important local centre for the surrounding hamlets. By the time Archdeacon William Coxe visited Pontypool at the dawn of the nineteenth century, the town had some 250 houses and a number of thriving shops and businesses, catering for a population of approximately 1,500 people. Pontypool continued to grow during the nineteenth century, with many new houses and buildings being erected during the late Victorian period. Concurrently, the outlying villages also grew, effectively providing suburbs to Pontypool town centre. Key civic and community buildings were created during the course of the century, including an abundance of chapels and churches, Pontypool Town Hall, which was provided by Capel Hanbury Leigh in 1856, and a great number of shops, banks, public houses, hotels and a public library from 1906. The town also developed an important educational role. Pontypool became home to a Welsh Baptist College in 1836, when it moved from Abergavenny. The college trained many Welsh Baptist ministers, large numbers of whom went on to lead congregations in Wales and overseas. It relocated to the new University College of South Wales and Monmouthshire, in Cardiff, in 1893. The former Pontypool College became the County Grammar School for Girls in 1897 and, in the following January, West Monmouth Grammar School was opened for boys. The school's origins date back to the early seventeenth century when William Jones, a wealthy merchant, left a considerable fortune to the Company of Haberdashers to provide charitable and educational services in Monmouth. Monmouth School was built in 1615 and many years later, the trustees of the charity decided to invest in additional schools within the county. 'West Mon' School was consequently built, at a cost of £30,000, on a site donated by John Capel Hanbury in 1896. Urban growth continued in the twentieth century as national social reforms encouraged the provision of public housing schemes to improve the quality of housing in working class communities. Redevelopment programmes in the latter half of the century resulted in the demolition of old streets and historic buildings, as well as the creation of new road networks to relieve the increased pressure of vehicular traffic.

Көлік

Бұл аймақтың өнеркәсіптері жақсы көлік байланыстарын қажет етті. Понтипул аймағында кен орындарын өндіріс орталықтарымен, содан кейін экспорт және сауда жолдарымен байланыстыру үшін трамвай желісі құрылды. 1790 жылдары Монмутшир каналының салынуы Понтневиндді Ньюпортқа, ал 1812 жылы Понтимайлдағы Брекнок және Абергавенни каналына қосты. Каналға жеті шақырым радиустағы өнеркәсіптік аймақтардан келген трамвай жолдары Понтневинд немесе Понтимайлда түйіседі. XIX ғасырдың ортасында трамвайлар мен каналдар теміржолмен ығыстырылды. 1845 жылдан бастап Понтипулден Ньюпортқа теміржол салу жұмыстары басталды. Жол 1852 жылы жолаушыларға ашылды және 1854 жылы Бленавонмен байланысты. Кейіннен ол Ұлы Батыс теміржолының басқаруына берілді. 1860 және 1870 жылдары Понтипулды Керлеон арқылы Ньюпортпен байланыстыру үшін тағы бір желі салынды. Абергавенни, Херефорд және Тафф Вейлмен де байланыс орнатылды. Понтипулда үш теміржол станциясы болды: Крейн-стрит, Кларенс-стрит және Понтипул-роуд. 1960 жылдардағы желілердің жабылуы аңғардағы теміржол байланыстарын күрт азайтты, олар заманауи жолдармен алмастырылды. Понтипул ішінде әлі де жұмыс істеп тұрған жалғыз жолаушылар желісі Нью-Инн станциясында, күзетшісіз орналасқан. Отбасының сән-салтанаты мен әсемдігінің мысалы – 1830 жылдары аяқталған және безендірілген саябақтағы әшекейлі қабықшадан жасалған жазғы павильон. Понтипул сарайы біртіндеп кеңейтіліп, жаңартылды, ең ірі өзгерістер 18 ғасырдың ортасында, 1800 жылдардың басында және 1872 жылы жасалды. 19 ғасырда Понтипул саябағында да өзгерістер болды, олар 1831 жылы ескі темір зауытын бұзуды, 1835 жылы Бленавоннан келген Томас Дикиннің саябақ қақпаларын қайта жаңартуды, отбасының жеке өмірін сақтау үшін ағаштар отырғызуды және 1851 жылы американдық бақтарды дамытуды қамтыды. 1931 жылы музыка ойнатуға арналған ашық сахна салынды, бұл қала тұрғындарына ашық ауада музыка тыңдауға мүмкіндік берді. 1974 жылы демалыс орталығы мен жасанды шаңғы жолы ашылды.

The industries of the area necessitated good transport links. A network of tramroads was established throughout the Pontypool area to connect sites of extraction to the centres of the production and subsequently to export, and market routes. The construction of the Monmouthshire Canal during the 1790s connected Pontnewynydd to Newport and later connected with the Brecknock and Abergavenny Canal at Pontymoile in 1812. Tramroads leading from industrial areas within an eight mile radius of the canal converged at either Pontnewynydd or Pontymoile. The tramroads and canals were superseded by the railways in the mid nineteenth century. From 1845, work commenced on establishing a railway from Pontypool to Newport. The line opened to passengers in 1852 and connected with Blaenavon in 1854. It eventually came under the management of the Great Western Railway. Another line was constructed during the 1860s and 1870s to connect Pontypool with Newport via Caerleon. Connections were also made with Abergavenny, Hereford and the Taff Vale. Pontypool had three railway stations, namely Crane Street, Clarence Street and Pontypool Road. Line closures during the 1960s greatly reduced the valley's railway connections, which were replaced by modern roads. The only passenger line still operating within Pontypool is at an unmanned station in New Inn. An example of the luxury and display demonstrated by the family is the ornate shell grotto summerhouse within the park, completed and decorated during the 1830s. Pontypool Park House was gradually extended and modified, with major changes being carried out in the mid 18th century, the early 1800s and 1872. Alterations were also made within Pontypool Park during the 19th century and included the dismantling of the old ironworks in 1831, the reconstruction of the park gates by Thomas Deakin of Blaenavon in 1835, the planting of trees to increase the privacy of the family from the gaze of outsiders, and the development of the American Gardens in 1851. A bandstand was added in 1931, allowing the townspeople the opportunity to listen to music in the open air. A leisure centre and artificial ski slope were introduced in 1974.

Спорт және демалыс

Понтипул паркіндегі Понтипул белсенді өмір сүру орталығы – Понтипулдағы жалғыз жүзуге арналған орын бар демалыс орталығы. Онда жарыс жүзуге арналған 25 метрлік бассейн және 200 көрерменге арналған орын бар. Сонымен қатар, жеке оқу бассейні және екі гидрослайд та бар. Понтипул белсенді өмір сүру орталығында фитнес-суит және заманауи Strength Suite орналасқан. Әрі би студиясы мен спорт залы да бар. Понтипул саябағында Уэльстің ең көне және ең ұзын жасанды шаңғы трассасы орналасқан. 1974 жылы салынған, ұзындығы 230 метр, ол демалыс және Уэльс шаңғы құрамасының жаттығулары үшін пайдаланылады. Жергілікті кеңестің қаржыландыруын қысқартуына байланысты шаңғы трассасы жылдың бір бөлігінде жабылады. Понтипул саябағының аумағында балалар ойын алаңы мен скейт-парк бар. Сонымен қатар, пикникке арналған орын және ашық ауадағы теннис корттары да бар. Понтипул РФК регби алаңы Понтипул саябағының аумағында орналасқан. Понтипулда 2012 және 2013 жылдары Ұлыбританияның Ұлттық қола оркестрлер чемпионатының финалында өнер көрсетуге таңдалған жүлделі қола оркестрі бар.

Регби

Понтипул регби футбол клубы – қаланың маңызды тіректерінің бірі. 1870 жылдары құрылған клуб 1881 жылы Уэльс регби одағының негіз қалаушы мүшесі атанды. Терри Кобнердің капитаны тұсында «Пуллер» Уэльс регбиінің ұлы командаларының біріне айналды. 1970 жылдардағы Бобби Виндзор, Чарли Фолкнер және Грэм Прайстан құралған «Понтипулдың алдыңғы қатары» туралы жыр Макс Бойс әнінде мәңгілікке қадалды. Клубтың Уэльске қосқан үлесі 1983 жылы Понтипулдің «алдыңғы шеп фабрикасы» бес ұлттар турнирінде Уэльс құрамасының бес ойыншысын тәрбиелеген кезде тағы да көрінді. Қаланың ішінде немесе жанында орналасқан басқа регби одағы клубтары: Понтипул Юнайтед RFC, Аберсичан RFC, Гарндиффэйт RFC, Нью Пантег RFC, Таливайн RFC, Вест Мон RFC, Бленавон RFC және Форджсайд RFC. Понтипулдің регби лигасы клубы «Торфаен Тайгерс» деп аталады және Регби лигасы конференциясының Уэльс жоғары лигасынан өнер көрсетеді.