Кіріспе

Француз өнеркәсібі (1877–1944)

Луи Рено (lwi ʁəno; 12 ақпан 1877 – 24 қазан 1944) – француз өнеркәсібі, Renault компаниясының негізін қалаушылардың бірі және автомобиль өнеркәсібінің пионері. Рено Францияның ең ірі автомобиль өндіруші компанияларының бірін құрды, ол әлі күнге дейін оның атын сақтап келеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде оның зауыттары соғысқа үлкен үлес қосты, әсіресе қазіргі заманғы үлгідегі алғашқы танк – Renault FT танкісін жасау және өндіру арқылы. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде немістермен ынтымақтастық жасады деген айыппен, ол 1944 жылдың соңында азат етілген Францияда сотталу күтіп тұрғанда, жағдайы белгісіз күйде қайтыс болды. Оның компаниясы Францияның уақытша үкіметі тарапынан тәркіленіп, мемлекеттік меншікке алынды, бірақ ол сотқа үлкермей қайтыс болды. Оның зауыттары француз үкіметімен мәңгілік иелiктен шығарылған жалғыз кәсіпорындар болды.

Ерте өмір және мансап

Альфред пен Берта Реноның париждік буржуазиялық отбасындағы алты баланың төртіншісі Луи Рено Кондорце лицейіне оқуға түсті. Ол өте ерте жасынан инженерлік және механикаға қызығушылық танытты және Серполле бу машиналарын жасау шеберханасында немесе отбасының Билланкурдағы екінші үйінің құрал-сайманында ескі Panhard қозғалтқыштарымен көп уақыт өткізді. Ол өзінің алғашқы автокөлігін 1898 жылы жасады, қолданылған De Dion Bouton велосипедін өзгерту үшін жұмысшыларды жалдады. Бұл революциялық универсалды буынды беріліс осімен және кері қадамды қоса үш жылдамдықты беріліс қорабымен жабдықталған, үшінші беріліс тікелей жетекті болды (ол бір жылдан кейін патенттеді). Рено өз автокөлігін "Voiturette" деп атады. 1898 жылдың 24 желтоқсанында ол достарымен тікелей сынаққа түсіп, өзінің инновациялық коленвалды құрылымы бар өнертабысы Монмартрдағы Лепик көшесінің көлбеуімен велосипед тізбегімен жұмыс істейтін автокөлікті жеңе алатынына сенім білдірді. Бұл сынақты жеңіп қана қоймай, Рено көлікке 13 нақты тапсырыс алды. Коммерциялық мүмкіндігін сезіп, ол екі үлкен ағасы Марсель мен Фернанмен бірікті. Олар 1899 жылдың 25 ақпанында Renault Frères компаниясын құрды. Бастапқыда бизнес және басқару ісін ағалары толығымен жүзеге асырды, ал Луи өзінің жобалау және өндіріспен айналысуына баса назар аударды. Марсель 1903 жылы Париж-Мадрид автожарысында қаза тапты, ал 1908 жылы Фернанның денсаулығы нашарлағаннан кейін Луи Рено компанияның толық бақылауын өзіне алды. Фернан кейін 1909 жылы қайтыс болды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс, соғыс аралығы және дамуы

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, 1914 жылдың тамызында, артиллериялық оқ-дәрілердің өте жетіспеушілігіне жауап ретінде, Renault Renault сияқты автомобиль зауыттары әдеттегі ұзақ және қымбат токарлық операциялардың орнына, гидравликалық престерді пайдаланып 75 мм снарядтарды өндіре алатынын ұсынды. Андре Ситроен де өз зауытында осыған ұқсас әдістерді қолданды. Нәтижесінде шығарылған снарядтар тапшылықты жеңуге көмектесті, бірақ оларды екі бөлікте жасау қажет болғандықтан, олар негізінен нашар болды, сондықтан кейде қабықтың ішіндегі мелинитті жарылысқа ұшыратуға ыстық газдар мүмкіндік берді. 1915 жылы 600-дан астам француз 75 мм зеңбіректері мерзімінен бұрын жарылып, олардың экипаждары қаза тапты немесе жарақат алды. Луи Рено соғыстан кейін өзінің зауыттарының соғысқа қосқан үлесі үшін Легион д'Онердің Ұлы кресімен марапатталды. 1918 жылы оның зауыттары революциялық және өте тиімді Renault FT танкін жаппай өндірді, оны ол Родольф Эрнст Метцмайермен бірлесіп жеке өзі жобалаған, бұл кезеңдегі Реноның ең маңызды жетістігі болды. Соғыс аралық кезеңде оның оңшыл көзқарастары кеңінен танылды, бұл Булонь-Билланкур зауытындағы пролетариат авангарды жұмысшыларымен еңбек дауларының әртүрлі жағдайларына әкелді. Ол Еуропалық елдердің қажетті бірлікке бірігуін қалады. Луи Рено "le petit Juif" ("кішкентай еврей") деп атаған Ситроенмен қатысты бәсекелестікке түсті, сонымен қатар үдемелі түрде параноидқа және оқшаулануға ұшырады, коммунизм мен кәсіби одақтардың күшейіп келе жатқан күшіне қатты алаңдады және ақырында Сейн өзенінің жанындағы Руан қаласына жақын орналасқан сарайына шегінді. Рено 1942 жылға дейін компанияның толық бақылауында болды, оның қарқынды өсуімен айналысып, сонымен қатар бірнеше жаңа өнертабыстарды жасады, олардың көпшілігі бүгінгі күнге дейін қолданылуда, мысалы, гидравликалық амортизаторлар, қазіргі заманғы барабанды тежегіштер және қысылған газбен тұтану.

Екінші дүниежүзілік соғыс, тұтқындалу және өлім

1938 жылы Рено Адольф Гитлермен кездесті, ол өзінің зауыттарын Виши Франциясының қызметіне қойды, бұл оның нацистерге де көмектесуімен тең болды. Төрт жыл ішінде Рено немістер үшін 34 232 дана көлік құралын жасады. Рено "жұмысты жалғастыру арқылы ол мыңдаған жұмысшыны Германияға депортацияланудан сақтап қалды" деп мәлімдеді.

Францияны оккупациялау кезінде компания немістердің бақылауында болды, ал ол бұл кезде ауыр сырқатқа шалдыққан еді. Кейіннен оның Фресне түрмесіндегі қамауда болу мерзіміне қатысты нақты мәліметтер жоғалып кетті. 5 қазанда Рено отбасы мен жақтастарының өтінішімен, комаға түскеннен кейін Нойли-сюр-Марндағы Виль-Еврард психиатриялық ауруханасына ауыстырылды. Луи Рено Herqueville dans l'Eure-дегі шато үйінде жерленген.

Талапқа иеліктен шығару

1944 жылдың қазан айында уақытша француз үкіметі Луи Реноның компаниясын иелігіне алды. Ақпарат министрі Анри Тейтген сол кезде бұл конфискация емес, «француз өнеркәсібін қайта өндіріске қою үшін жасалған қадам ғана. Кейін комиссия есептерді тексеріп, соғыс пайдасын тәркілейді, айыптамалар тағады» деді. Компания мемлекеттік меншікке өткен кезде, Реноның әйелі Кристиан және оның ұлы Жан Луи компания акцияларының 95% иесі болды, бірақ ештеңе алмады және «Луи Рено бостандыққа қол жеткеннен кейінгі кек алу кезінде «заңсыз жазалаулар» арқылы өлтірілген 9000-нан астам француздың бірі екенін дәлелдеуге тырысты». 2005 жылы The Daily Telegraph газеті Рено «Францияның өндірістік базасын сақтауды өзінің міндеті деп сезінгенін» жазды. Әскери және Daimler Benz өкілдері оның Биланкур зауытының қақпасына, жұмыс күшімен бірге Германияға көшіру үшін бағалау мақсатымен келді. Рено оларды Вермахтқа көлік құралдарын жасауға келісу арқылы тоқтатты. 2005 жылғы Daily Telegraph баяндамасында Рено компаниясын Daimler Benz компаниясының жұтып алуынан және ығысуынан құтқаруға тырысқаны айтылды: 2005 жылғы The Daily Telegraph мақаласында Renault компаниясы, «елдің өнеркәсіптік тәжіндегі қазына» деп заң жүзінде дәлелдеуге болатыны көрсетілді. Роберт Пакстон 1975 жылғы «Виши Франция: ескі гвардия және жаңа тәртіп: 1940–1944» кітабында, егер Луи Рено ұзақ өмір сүрген болса, Renault зауыты оған және оның отбасына қайтарылуы мүмкін еді деп болжады. Лиондағы Berliet жүк машиналары зауыты, немістер үшін 2330 жүк машинасы жасағанына қарамастан, Мариус Берлие отбасының иелігінде қалды. Renault француз үкіметімен тұрақты түрде иеліктен шығарылған жалғыз зауыттар болды. 2005 жылдан бері Renault қызметкерлері Луи Рено туралы айтудан қашады. 1999 жылы Régie Renault компаниясы атап өткен алғашқы Renault Frères компаниясының 100 жылдығында, компания Луи Реноның немерелерін елемеді. Француздық Адам және Азамат Құқықтары Декларациясына қарамастан, ол иеліктен айырудан бұрын әділ және алдын ала өтемақыны талап етеді, Луи Рено мен оның мұрагерлері өз компаниялары үшін ешқашан ресми өтемақы алмады. Renault 1996 жылы Société Anonyme (S. A.) ретінде жеке секторға оралды, француз үкіметі компанияның 80% акциясын сатты. 2011 жылы оның мұрагерлері Renault-ның беделін қалпына келтіруге және мемлекет оның компаниясын заңсыз тәркілегені үшін өтемақы алуға тағы да тырысты.