Кіріспе
Киелі Рим империясының ең жоғары екі сот институтының бірі (Iudicium imperii) – екіншісі Венадағы Ауликалық кеңес. Ол 1495 жылы Императорлық диетада (Worms қаласында) құрылған. Киелі Рим империясындағы барлық сот ісі Императорлық палаталық сотына (Reichskammergericht) жүгітілуі мүмкін болды, егер аумақтың билеушісінде «привилегия де нон апелландо» деп аталатын құқық болмаса, онда жоғары сот институты сол аумақтың билеушісі тарапынан анықталды. Тағы бір ерекшелік – қылмыстық құқық саласы, онда Императорлық палаталық соты тек негізгі процессуалдық ережелер бұзылған жағдайда ғана араласа алатын. Императорлық палаталық соты шешім шығару үшін кететін ұзақ уақытымен танымал болды. Көптеген істер, әсіресе Империяның әртүрлі мемлекеттері арасындағы даулар, бірнеше жүз жылға созылды. Империя құлдырағаннан кейін 1806 жылы таратылған кезде кейбір істер аяқталмай қалды. Алайда, соңғы кезде бұл көбінесе тараптардың қызығушылығының төмендеуімен байланысты екендігі және соттың бұрынғыдай тиімсіз болмағаны анықталды. Кейде сот бірнеше күн ішінде қаулы шығарған. Жақындағы зерттеулер сондай-ақ, әсіресе 18 ғасырда сот шешімдері Германиядағы азаматтық бостандықтардың конституциялық негізін көп жағынан болжағандығын көрсетті. Мысалы, тұрғын үйге қол сұғылмаушылық немесе сауда еркіндігі сот шешімдерімен Империяда заңды түрде орнатылды. 18 ғасырдың соңында кейбір замандастары тіпті Императорлық палаталық сотты Революциялық Францияның Ұлттық Ассамблеясымен салыстырды.
The ; ; Iudicium imperii) was one of the two highest judicial institutions in the Holy Roman Empire, the other one being the Aulic Council in Vienna. It was founded in 1495 by the Imperial Diet in Worms. All legal proceedings in the Holy Roman Empire could be brought to the Imperial Chamber Court, except if the ruler of the territory had a so called privilegium de non appellando, in which case the highest judicial institution was found by the ruler of that territory. Another exception was criminal law in which the Imperial Chamber Court could intervene only if basic procedural rules had been violated. The Imperial Chamber Court was infamous for the long time that it took to reach a verdict. Some proceedings, especially in lawsuits between different states of the Empire, took several hundred years. Some of the lawsuits had not been brought to an end when it was dissolved in 1806 following the downfall of the Holy Roman Empire. However, it has lately been discovered that it could often be attributed to a loss of interest on the part of the parties involved, and that the court was sometimes much more efficient than previously thought. Sometimes, the court even ordered injunctions within a few days. Recent research has also brought to light that especially in the 18th century, the rulings of the court anticipated in many ways the constitutional establishment of civil liberties in Germany. For instance, the inviolability of one's housing or freedom of trade was legally introduced in the Empire by rulings of the court. In the late 18th century, some contemporaries even compared the Imperial Chamber Court to the National Assembly in Revolutionary France.
Тарих
Императорлық палата сот алғаш Франкфурт қаласында құрылды. Кейіннен Вормс, Аугсбург, Нюрнберг, Регенсбург, Шпейер, Эсслинген қалаларына, содан соң 1527 жылдан 1689 жылға дейін қайта Шпейерге, ал соңғы рет 1806 жылы таратылғанға дейін Ветцларға көшірілді. Орта ғасырдың басынан бері Империяның жоғарғы соты – Хофгеррихт болды, оған императордың өзі төрағалық етті. Бұл сот императормен тікелей байланыста болғандықтан, ол шетелде болғанда жұмысын тоқтатты және император қайтыс болғанда таратылды. XV ғасырда императордың беделі төмендеді, сондықтан оның ордасы азаматтарының сенімін жоғалтты. Оның орнын Камергеррихт (Kammergericht) алды. Император немесе оның өкілі Камергеррихтте төрағалық етті, бұл әлі де оның жеке соты болды, бірақ мүшелері енді Империяның шенеуніктері болды. Камергеррихттегі сотқа көбінесе заң кеңесінің мүшелері қатысты. Фридрих III билігінің соңғы жылдарында ол қолданыстан шықты. Жаңа және тиімді сот құру өте қажет болды, және бұл Максимилиан I билігінде талқыланған реформалардың ең маңыздысы болды. "Императорлық палатаның құзыраты", заңмен және практикамен біртіндеп анықталды, ол қоғамдық тәртіпті бұзу, ерікті түрде мүлікті тәркілеу немесе қамау, қазынаға қатысты шағымдар, императордың жарлықтарын немесе Императорлық диета қабылдаған заңдарды бұзу, Империяның тікелей иеленушілері арасындағы мүлік даулары немесе әртүрлі билеушілердің поддандылары арасындағы даулар, сондай-ақ Империяның тікелей иеленушілеріне қарсы сот процестерін қамтыды (қылмыстық істер мен императорлық феодтарға қатысты мәселелер Ауликалық кеңеске жіберілді). Өзінің барлық ісінде ол Ауликалық кеңестің бәсекелесінен зардап шекті, ал 16 ғасырдан кейін тек сот жұмысына ғана назар аударды. Императордың жеке кеңесшілерінен құралған Ауликалық кеңес оның атынан әділдік жасады. Ауликалық кеңес пен Императорлық палата арасындағы бәсекелестік 1648 жылғы Вестфалия шартымен реттелді, онда істі алғаш қараған сот оны қарауға толық құқылы болады деп белгіленді.
Құрамы
Соттың құрамын Киелі Рим императоры мен Империяның тәуелді мемлекеттері анықтады. Император бас судьяны (әрқашан жоғары текті аристократ), бірнеше бөлімше бас судьяларын және басқа да бірқатар судьяларды тағайындады. Судьялардың көпшілігін мемлекеттік кеңестер сайлады. Алғашқыда судьялардың жартысы Империяның рыцарьлары, ал қалған жартысы заңды бітіргендер болды, бірақ 1548 жылдан бастап барлық судьялар заңды бітіруші болуы тиіс болды.