Кіріспе

Американдық философ, дипломат және педагог (1862–1947)

Николас Мюррей Батлер (2 сәуір 1862 – 7 желтоқсан 1947) – американдық философ, дипломат және педагог. Батлер Колумбия университетінің президенті, Карнеги халықаралық бейбітшілік қорының президенті, Нобель сыйлығының иегері және 1912 жылғы АҚШ президенттік сайлауында Уильям Говард Тафттың вице-президенттікке үміткері, қайтыс болған Джеймс С. Шерманның орнын басты. Ол осыншалықты танымал және құрметті болғандықтан, The New York Times газеті 1920-1930 жылдары көп жыл бойы оның елге арналған Рождестволық құттықтауын жариялап тұрды.

Ерте өмір және білім

Батлер, Морган Джон Ристің шөбересі, Нью-Джерси штатының Элизабет қаласында Мэри Батлер мен өндіріс жұмыскері Генри Батлердің отбасында дүниеге келді. Ол Колумбия колледжіне (кейін Колумбия университеті) түсіп, «Пеитологтар қоғамына» қосылды. 1882 жылы бакалавр, 1883 жылы магистр, ал 1884 жылы доктор ғылымын қорғады. Батлердің академиялық және өзге де жетістіктері Теодор Рузвельтті оны «Таңғажайып Николас» деп атауға итермеледі. 1885 жылы Батлер Париж және Берлинде оқыды, сондай-ақ болашақ мемлекеттік хатшы Элиу Рутпен өмір бойына достық қарым-қатынас орнатты. Рут арқылы ол Рузвельт пен Уильям Говард Тафтпен де танысты. 1885 жылдың күзінде Батлер Колумбия университетінің философия факультетіне қызметке орналасты. 1887 жылы ол Грейс Ходли Доджбен бірлесіп Нью-Йорк мұғалімдерді даярлау мектебін құрды және оның президенті болды. Кейіннен мектеп Колумбия университетіне қосылып, Колумбия университетінің Педагогикалық колледжі деп аталды. Осы колледж аясында білім берудің тәжірибелік және дамыту бөлімі Хорас Манн мектебіне айналды. 1890-1891 жылдары Батлер Балтимордағы Джонс Хопкинс университетінде лекция оқыды. 1890-шы жылдар бойы Батлер Нью-Джерси штатының Білім беру кеңесінде жұмыс істеді және Колледжге кіру емтиханы кеңесін құруға көмектесті. 1890-шы жылдары Батлер Чарльз Скрибнердің ұлдары үшін «Ұлы педагогтар» кітап сериясын редакциялады.

Колумбия университетінің президенті

1901 жылы Батлер Колумбия университетінің президенті міндетін атқарушы болды, ал 1902 жылы ресми президент аталды. Оның қызметке кірісу салтанатына қатысқан көптеген мәртебелі адамдардың арасында президент Рузвельт те болды. Батлер 43 жыл бойы Колумбия университетіне басшылық етті, бұл университет тарихындағы ең ұзақ мерзім. Ол 1945 жылы зейнетке шықты. Президент ретінде Батлер университет кампусын кеңейтіп, көптеген жаңа ғимараттар, мектептер мен факультеттер ашты. Осы жаңалықтардың ішінде әлемдегі алғашқы академиялық медициналық орталық – Колумбия пресвитериан медициналық орталығы да болды. 1919 жылы Батлер еврей студенттерінің санын шектеу мақсатымен Колумбияға түсу қағидаларын өзгертті (ол еврейлерге қарсы квота белгілеген алғашқы американдық жоғары оқу орны болды). Батлердің саясаты нәтижелі болды, нәтижесінде Нью-Йорк қаласынан келген студенттердің саны 54%-дан 23%-ға дейін төмендеді, бұл «еврей студенттерінің шабуылына» тосқауыл қойды. Осы себепті Батлер антисемит деп есептеледі. 1941 жылы Пулитцер сыйлығының көркем әдебиет номинациясы бойынша Эрнест Хемингуэйдің «Кім үшін қоңырау соғылады» романы таңдалып алынды. Пулитцер кеңесі бастапқыда бұл шешіммен келісті, бірақ Пулитцер кеңесінің төрағасы Батлер романды ұнамсыз деп тапты және кеңеске өз шешімін қайта қарауға көндірді, соның салдарынан сол жылы ешбір роман сыйлыққа ие болмады. Өмірінің барысында Колумбия университеті философия кітапханасын оның құрметіне атады. Ол қайтыс болғаннан кейін бұрын Оңтүстік зал деп аталған негізгі академиялық кітапхана Батлер кітапханасы болып қайта аталды. Сондай-ақ, 119-шы көше мен Морнингсайд драйвтегі оқытушыларға арналған тұрғын үй ғимараты мен философия саласындағы маңызды сыйлық Батлердің құрметіне аталды. Батлердің Колумбия университетіндегі қызметіне сын қатысты Уптон Синклердің «The Goose Step: A Study of American Education» атты еңбегінде жарысалды.

Саяси қызмет

Батлер 1888 жылдан 1936 жылға дейін Республикалық Ұлттық Конвенттердің барлығына делегат болды; 1912 жылы вице-президент Джеймс Шерман президент сайлауына сегіз күн қалғанда қайтыс болғаннан кейін, Батлер Шерманға тиер еді деген сайлаушы дауыстарын қабылдауға тағайындалды: республикалық тізім Юта мен Вермонт штаттарынан бар болғаны 8 сайлаушы дауысын жеңіп алды, демократтар мен прогрессистерден кейін үшінші орынға табан тіреді. 1916 жылы Батлер Елиху Рут үшін республикалық президенттік ұсынуды қамтамасыз етуге тырысты. Батлер 1920 жылы өзі үшін де ұсынуға үмітттенді, бірақ сәттілікке жете алмады. Батлер тыйым салудың елге зиян келтірген қателік деп есептеді. Ол 1933 жылы тыйым салуды жою үшін жасалған сәтті күш-жігерге белсенді қатысты. Ол Джон В. Берджесс пен Александр Гамильтонның өзінің республикалық принциптерінің философиялық негізін қалағанын айтты. 1936 жылдың маусым айында Батлер Лондонға Карнеги қорының бейбітшілік конференциясына сапар шекті, онда ақша және қаржының негізгі мәселелері зерттелді.

Фашизм мен нацизмге деген көзқарас

Тарихшы Стивен Х. Норвудтың пікірінше, Батлер нацизмнің мәнісі мен салдарына толыққанды түсіне алмады, бұл оның жеке пікірде білдірген антисемитизмімен, экономикалық консерватизмімен және кәсіби одақтарға деген қарсылығымен байланысты болды. Батлер Бенито Муссолиниді ұзақ жылдар бойы бағалаған. Ол итальяндық фашистік көшбасшыны Оливер Кромвельмен салыстырып, 1920 жылдары «фашизм жеткізген үлкен прогресті» атап көрсетті. 1933 жылдың қараша айында, нацистер кітаптарды жаққаннан кейін бірнеше ай өткен соң, ол АҚШ-тағы Германия елшісі Ханс Лютерді Колумбия университетіне қабылдады және университетке келген танымал неміс диссидентімен бірге болудан бас тартты. Батлер 1930 жылдардың соңына дейін Гитлер режиміне қатысты «ерекше үнсіздігімен» және оған ықпалдас болғаны үшін сынға ұшырады.

Интернационалист

Батлер 1907 жылдан 1912 жылға дейін мерзімді түрде жиналатын Халықаралық төрелік жөніндегі Мохонк көл конференциясының төрағасы болды. Осы кезеңде ол Халықаралық келісімнің Америкалық бөлімшесінің президенті болып тағайындалды. Батлер сондай-ақ Эндрю Карнегиді Карнегидің халықаралық бейбітшілік қоры үшін бастапқы 10 миллион долларлық қаржыны беруге көндіруде маңызды рөл атқарды. Батлер халықаралық білім беру және байланыс саласын басқарды, Париж қаласында қорының Еуропалық бөлімшесін құрды және 1925 жылдан 1945 жылға дейін қорының президенті болды. Осы саладағы еңбегі үшін ол 1931 жылғы Нобель бейбітшілік сыйлығын алды (Джейн Аддамспен бөлісіп) "[Келлог-Бриан шартын] ілгерілетуі" және "Америка бейбітшілік қозғалысының белгілі бір бөлігінің жетекшісі" ретіндегі қызметі үшін. 1916 жылдың желтоқсанында Батлер, Рузвельт және басқа да меценаттар, соның ішінде шотландиялық өнеркәсіпші Джон К. Моффат, Уильям Астор Шанлер, Джозеф Шоат, Кларенс Маккей, Джордж фон Ленгерке Мейер және Джон Гир Хиббен, Оверньдегі маркиз де Лафайеттің туған жері – Шаваняк шатосын сатып алды. Бұл шато француздық Лафайет ескеру қорының штаб-пәтері ретінде қызмет етті, оны Шанлердің бұрынғы әйелі, Беатрис Эшли Шанлер басқарды. Батлер ағылшын-американдық достықты нығайтуға бағытталған "Пилгримдер қоғамының" президенті болды. Ол 1928 жылдан 1946 жылға дейін Пилгримдер қоғамының президенті қызметін атқарды. Батлер 1928 жылдан 1941 жылға дейін Америка өнер және әдебиет академиясының президенті болды және академияның алғашқы мүшелерінің бірі болды.

Жеке өмір

Батлер 1887 жылы Сюзанна Эдвардс Шойлермен (1863–1903) үйленді және осы некеден бір қызы болды. Сюзанна – Якоб Рутсен Шойлердің (1816–1887) және Сюзанна Хей Эдвардстың (1830 жылы туған) қызы. 1903 жылы әйелі қайтыс болды, ал 1907 жылы Нью-Йорктегі үй салушы Томас Э. Дэвистің немересі Кейт Ла Монтаньеге қайта үйленді. 1940 жылы Батлер «Артық жылдар» атты автобиографиясының екінші томын жариялап, аяқтады. 1945 жылы 83 жасында Батлер көру қабілетін толығымен жойды. Ол қызметтен кетіп, екі жылдан кейін қайтыс болды. Ол Нью-Джерси штатының Патерсон қаласындағы Седар-Лоун зиратына жерленген. Батлер бәріне ұнай бермейтін адам болды. 1939 жылы Батлердің бұрынғы студенті Рольф Хамфрис «Poetry» журналында «Phi Beta Kappa оқиғасы үшін жоба өлең» атты туындысын жариялады, ол иамбикалық пентаметрде рифмасыз бос өлең түрінде классикалық форматта жазылған. Акростихтің әрбір жолының бас әріптері «Николас Мюррей Батлер – жылқының [sic] есегі» деген хабарды құрады. «Жасырын» хабарды тапқан редакторлар ашуланып, ресми түрде кешірім сұрады. Рэндольф Борн 1915 жылы «Жаңа Республика» журналында жариялаған «Біздің жеңімпаздарымыздың бірі» атты эссесінде Батлерді «Александр Макинтош Қасапшы» деп сипаттады. Батлер білім беруден бастап әлемдік бейбітшілікке дейінгі көптеген тақырыптар бойынша жазды және сөз сөйледі. Оның еңбектері білімділікпен және терең оймен ерекшеленсе де, көбінесе мақтанға бой алдырып, әуелігін жоғалтқан. «Американ Меркурий» журналындағы сыншы Дороти Данбар Бромли Батлердің мәлімдемелерін «соның аяқталмайтын, зиянды сөздері» деп атады.

Құрметтер

"Құтқарушы" орденінің үлкен командирі. Қасиетті Сава ордені. 1926 жылғы 14 шілдеде Ақ арыстан орденінің үлкен кресті. Леопольд орденінің үлкен лентасы. Италия Корольдік орденінің үлкен крестінің кавалері. Қызыл бұрқыт орденінің командирі. Қасиетті Маврикий және Лазар орденінің үлкен крестінің кавалері. 1931 жылы Сегед университетінің (Мажарстан) құрметті докторы. 1938 жылы Америка философиялық қоғамының сайланған мүшесі.