Кіріспе

Уильям Перри Клементс-младший (13 сәуір 1917 – 29 мамыр 2011) – американдық бизнесмен және республикалық партия саясаткері, 1979 және 1991 жылдар аралығында Техас штатының губернаторы қызметін екі рет атқарды. Оның қызмет мерзімдері демократ Марк Уэллс Уайттың бір ғана мерзімімен шектеліп, ол 1982 жылғы сайлауда Клементсті жеңіп, 1986 жылы қайта сайлануға үміткерлігін жоғалтты. Клементс 1979 жылы алғаш рет қызметке кіргенде, Техас штатының Азамат соғысынан кейінгі жаңарту кезеңінен бері қызмет еткен тұңғыш республикашыл губернатор атанды. 1991 жылы екінші мерзімі аяқталғанда, оның сегіз жылдық қызметі Техас губернаторлары арасындағы ең ұзақ мерзім болды, бұл көрсеткіш 2009 жылы Рик Перри тарапынан еңсерілді. Клементс Техас штатының конституциясы 1972 жылы өзгертіліп, губернатордың өкілеттік мерзімі төрт жылға ұзартылғаннан бері бірнеше рет сайланған алғашқы губернатор болды. Одан кейін Джордж Буш, Рик Перри және Грег Эбботт, барлығы республикашылдар, бірнеше рет сайлауда жеңіске жетті. Техас губернаторы болардан бұрын Клементс шикі мұнай бизнесінен байлық жинап, президент Ричард Никсонның қорғаныс министрінің орынбасары қызметін атқарды. Бірінші губернаторлық мерзімі аяқталғаннан кейін Клементс Оңтүстік методистік университетінің әкімшілік құрамына қосылып, Губернаторлар кеңесінің төрағасы болды. Сол кезде ол университет футболындағы «ақшаға сатып алу» жүйесіне жетекшілік етті, бұл команда үшін ауыр салдарға және оның саяси мансабының аяқталуына әкеп соқты.

Ерте өмір және мансап

Даллас қаласында туған Клементс 1934 жылы Далас қаласының Университет Парк шағын қаласындағы Хайленд Парк орта мектебін бітірген. Клементс Хайленд Парк футбол командасының штаты бойынша үздік шабуылдаушы қорғаушысы болғанымен, Ұлы депрессия кезінде әкесі жұмысынан айырылғандықтан, орта мектепті бітірген соң Оңтүстік Техаста мұнай бұрғылаушы болып жұмыс істеді. 1930 жылдардың соңында Клементс Оңтүстік Методист университетінде инженерлік мамандықты оқыды, бірақ кейін мұнай саласына қайта оралды.

Техас губернаторының бірінші өкілеттігі (1979-1983)

1979 жылғы 16 қаңтарда Клементс демократ Дольф Брисконың орнын басып, Техас штатының губернаторы болды. Ол бұл лауазымға ие болу үшін алдымен республикалық партия ішіндегі алғашқы сайлауда штаттық өкіл Рей Хатчисонды үлкен айырмамен, 115 345 дауысқа қарсы 38 268 дауыспен жеңді. 1978 жылғы 8 қарашада өткен жалпы сайлауда ол Техас Жоғарғы Сотының бұрынғы төрағасы, демократ Джон Люк Хиллді аз дауыспен жеңіп, ол бұрынғы алты жыл бойы штаттың бас прокуроры болып қызмет еткен еді. Клементс 1 183 828 дауыс (49,96 пайыз) жинады, ал Хилл 1 166 919 дауыс (49,24 пайыз) алды. Оның алғашқы мерзімі SEDCO компаниясының тарихтағы ең ірі мұнай апаттарының біріне – Ixtoc I мұнай төгілуіне қатысуымен белгіленді, бұл орасан зор экологиялық зиян келтірді. Клементс өкіметтік кезеңінде штаттық заң шығарушы органдардың басым көпшілігі демократтардан құралды. 1979 жылы заң шығарушылар оның бір ветосын қабылдамады, бұл Техас заң шығарушыларының ветоны толыққанды жоққа шығарудың соңғы жағдайы болды. 1980 жылы Клементс Рэндалл Дейл Адамстың өлім жазасын өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасына ауыстырды. Адамс, Эррол Моррис түсірген «The Thin Blue Line» деректі фильмінің басты кейіпкері, он екі жыл түрмеде отырғаннан кейін 1989 жылы ақталды. Клементс Карлос Делунаның өлім жазасын орындаған кезде де губернатор болды, ол 1989 жылы өлімге кесілді; Делунаның кінәлі деп танылуына негіз болған фактілерге күмән келтіретін дәлелдер 2012 жылы жарияланды. Клементс 1982 жылы қайта сайлануға түсті, бірақ экономикалық көрсеткіштердің нашарлауы және демократтық кандидаттарды дәстүрлі түрде қолдайтын аз ұлттық сайлаушылардың әлсіз қолдауы салдарынан демократтық бас прокурор Марк Уэллс Уайттан 327 000-нан астам дауыспен жеңілді. Клементс Ixtoc I мұнай төгілу апатынан саяси тұрғыдан да зардап шекті; апатқа ұшыраған платформа SEDCO-ға тиесілі болғанмен, ол мексикалық бұрғылау компаниясы Permargo-ға жалға берілген, ал Permargo Pemex компаниясымен барлау шарты жасасқан, оның SEDCO-дағы үлесі сол кезде сенімділікпен сақталған болатын. Оның қарсыласы Уайт, бас прокурор ретінде, SEDCO-ға қарсы штаттың сот процесіне жетекшілік етті. Уайт 1 697 870 дауыс (53,2 пайыз) алды, ал Клементс 1 465 537 (45,9 пайыз) дауыс жинады.

1986 жылғы қайта оралу

Губернаторлық екі мерзімі арасында Клементс Далластағы Оңтүстік методистік университетінің басқару кеңесінің төрағасы болды. Ол 1986 жылы қайтадан сайлауға түсіп, АҚШ өкілі, Нью-Бранфелс қаласынан (Комал округінің орталығы) Томас Лоффлер және бұрын демократ болып, кейін республикашыл болған конгрессмен Кент Ханс (Лаббоктан) қарсы өткен GOP партиясының ішкі сайлауында жеңіске жетті. Күзде Клементс губернатор Уайтты қызметтен шеттетуге қол жеткізді, оның беделіне жоғары мектеп спортына қатысты «жетпесең – ойнама» саясатының және ұсынылған мұғалімдердің біліктілігін тексерудің нашарлығы әсер еткен еді. Екінші мерзімге сайлану үшін Клементс 1 813 779 (52,7 пайыз) дауыс жинады, ал Уайт 1 584 512 (46,1 пайыз) дауыс алды. Клементс 1982 жылғы нәтижелерге жуық математикалық кері бұрылыс жасап, Уайтты жеңді және 1987 жылдың 20 қаңтарында екінші, бірінен соң бірі келмейтін мерзімге инаугурацияланды. Осы кезде Уайт «Капитолий ротондасында Клементске қарай қиындықпен жол тартты», құттықтаумен қол берді, ал Клементс ешқандай түсіндірме бермей, тек қолын алып, кері бұрылды.

Техас губернаторының екінші өкілеттігі (1987-1991)

Клементстің екінші мерзімі билікке келгеннен кейін екі ай өткен соң жасаған сенімсіз ашылуымен дағдарып қалды. 1987 жылдың 3 наурызында Клементс өзінің және SMU басқару кеңесінің басқа мүшелерінің 13 футболшыға төлемдерді жалғастыру үшін құпия жоспарды мақұлдағанын мойындады. Клементс кеңес 1986 жылғы маусым соңында ақша қорын «жайлап» жоюға келіскенін, бірақ бұрынғы міндеттемелерін орындауға міндетті екенін айтты. Төлемдерді жалғастыру туралы шешім нәтижесінде NCAA 1987 жылғы маусымға арналған футбол бағдарламасын тоқтатып, оны «өлім жазасы» деп атады. SMU 1988 жылы да команда құрмауды шешті, өйткені бәсекеге қабілетті құрамды жинау мүмкін емес еді. Бұл жағдай және басқа да санкциялар бір кездегі мақтан тұтқан Мустанг футбол бағдарламасын қиратуға әкелді. SMU 2009 жылға дейін келесі турнирге қатыспады, ал USA Today Amway жаттықтырушылар сауалнамасында алдыңғы 25-ке енуіне тағы он жыл кетті. Бірнеше айдан кейін Біріккен методист шіркеуінің епископтар кеңесі осы дауға қатысты өз тергеуінің нәтижелерін баяндайтын есеп жариялады. Есепте Клементс спорт директоры Боб Хичпен кездескені және екеуінің футбол бағдарламасының «жалақы төлеуі керек» болғандықтан төлемдерді жалғастыруға келіскені көрсетілді. 1985 жылдың соңында SMU президенті Л. Дональд Шилдс және қамқорлар кеңесінің төрағасы Эдвин Л. Кокс Клементс пен Хичтің қарсылығына қарамастан, төлемдерді толығымен тоқтатуды қалады. Төрт адам 1985 жылдың тамызында Шилдстің кеңсесінде SMU әкімшілік корпусының ішіндегі Перкинс Холлда «өте маңызды кездесу» өткізді. Шилдс пен Кокс жыл басында SMU басшылығы төлемдерді кезең-кезеңмен тоқтатуға келіскенімен, NCAA сол жылдың 1 қыркүйегінен бастап немесе одан кейін болатын бұзушылықтар үшін қайталап бұзушыларға «өлім жазасын» (SMU осы ұйыммен алты рет және соңғы бес жылда екі рет айыпталғандықтан, олардың бірі болды) енгізгенін, демек жағдай өзгергенін атап өтті. Бірақ Клементс өзінің жолы «қауіпті» екенін мойындап, төлемдер дереу тоқтатылса, оларды алатын жұлдызды ойыншылар SMU-дан кетіп, себебін жариялайтынын айтты. Кездесуде ешқандай ресми шешім қабылданбады, бірақ кейін Клементс пен Хич Перкинс Холлдың тұрақ орнында он бес минуттай сөйлесті. Хич Клементстің төлемдерді жалғастыруға болатынын сұрағанын және олар болатынын естігеннен кейін, оған «істе» деп нақты айтқанын есіне алды. Ал төлемдер жалғасты (кем дегенде екі рет 1983 жылдан бастап, президент Шилдс төлемдерге наразылық білдіріп, оларды тоқтату керектігін айтқаннан кейін, SMU-дан шығып кеткен Клементс PhD иесі Шилдске «араласпауды» және «университетті басқаруды» айтты). Бір аптадан кейін Клементс төлемдерді жалғастырудағы рөлі үшін кешірім сұрады. Ол 1984 жылы ақша қоры туралы білгенін, ал басқару кеңесінің тергеуінен ойыншыларға 1970-жылдардың ортасынан бастап ойнағаны үшін ақы төленгенін білді. Клементс төлемдерді дереу тоқтатудың орнына, кеңес «өршіл және қиын» жағдайда бұрын кепілдік берілген ойыншыларға төлемдерді жалғастыруға шешім қабылдағанын айтты. Алайда, ол кейіннен кеңес «бірден тоқтатуы керек еді» деді. Осы мәлімдемелердің нәтижесінде Клементске импичмент талаптары қойылды. Екі штат заң шығарушы оның арамзалықтағы рөлін адал түрде жариялағанда сайланбаған болар еді деп мәлімдеді. Осы жағдайларға байланысты ол үшінші мерзімге губернатор болып сайланбады және 1991 жылдың 15 қаңтарында демократ мемлекеттік қазынашы Энн Ричардс оның орнын иеленді. Екінші мерзімінде Клементс қылмысты азайту, білім беруді жақсарту, Техас экономикасын дамыту және Мексикамен, әсіреше иммиграция және есірткіге қарсы күрес сияқты өзара шекаралық мәселелер бойынша қарым-қатынасты жақсарту үшін жұмыс істеді. Алайда ол Хьюстон штатының сенаторы Уолтер Менгденнің Калифорнияның 13-жобасының қағидасына негізделген бастама және референдум реформаларын уәделенгендей ілгерілемеді.

Саяси өмірден кейінгі өмір

2009 жылдың маусым айында Клементс UT Southwestern Medical Center-ге 100 миллион доллар сыйлады, бұл Даллас тарихындағы ең ірі қоғамдық қайырымдылық көмегі болды. 2012 жылдың 13 сәуірінде UT Southwestern Medical Center президенті Даниэль К. Подольский UT System Board of Regents жаңа UT Southwestern University Hospital-ге Клементс есімін беруге келісім бергенін хабарлады. 2010 жылдың 16 ақпанында Клементс және оның әйелі губернатор Рик Перридің 2010 жылғы Техас штатының республикалық губернаторлық сайлау кампаниясын Кей Бейли Хатчисонға қарсы қолдады. Клементс, назарда ұстаған жөн, 1978 жылғы Республикалық партияның ішкі сайлауында Хатчисонның күйеуі Рейді жеңіп, губернаторлыққа алғаш рет сайланды. 2010 жылдың қазан айында Клементстің ұлы, Б. Гилл Клементс, шығыс Техастағы Хендерсон округындағы Афина қаласының жанындағы ранчосында 69 жасында қаныпешене өлтірілді. Инвестор болған Клементс сонымен қатар Оңтүстік методистік университетінің түлегі, үйленген және үш баланың әкесі еді. Оның анасы, Билл Клементстің бірінші әйелі Паулин Аллен Гилл Клементс одан бұрын қайтыс болған.

Өлім

2011 жылдың 29 мамырында Клементс 94 жасында Далас аймағындағы ауруханада табиғи себептерден қайтыс болды. Ол Даластағы Гроув Хилл естелік саябағында жерленген.