Кіріспе
Жеңіл рельстік көлік (LRT) – жолаушылар қалалық рельстік көлігінің бір түрі, ол трамвай және жылдам көлік ерекшеліктерінің үйлесімімен сипатталады. Оның құрамы дәстүрлі трамвай құрамына ұқсас болғанымен, жоғары сыйымдылығымен және жылдамдығымен, сондай-ақ көбінесе жеке жол құқығында жұмыс істейді. Көптеген қалалардағы жеңіл рельстік көлік жүйелері дәстүрлі жер асты және метрополитендерінен, сондай-ақ ауыр рельстік метролардан айырылмайды. Нақты анықтамасы жоқ, бірақ АҚШ-та (бұл терминология 1970 жылдары инженерлік терминнен – «жеңіл теміржол» дегеннен туындаған) жеңіл рельстік көлік негізінен жеке жол құқығы бойынша жұмыс істейді және жеке трамвай вагондары немесе бірнеше вагондарды біріктіріп, пойыз құрайды, ол ауыр рельстік жолаушылар пойзына немесе жылдам көлік жүйесіне қарағанда төмен сыйымдылыққа және жылдамдыққа ие. Кейбір жеңіл рельстік желілер жылдам көлік немесе тіпті қала маңындағы теміржол сипаттамаларына жақын болады; мұндай ауыр жылдам көлік жүйелерінің кейбіреулері «жеңіл метро» деп аталады. Ал басқа жеңіл рельстік желілер трамвай сияқты және ішінара көшелерде жұмыс істейді.
Light rail transit (LRT) is a form of passenger urban rail transit characterized by a combination of tram and rapid transit features. While its rolling stock is similar to that of a traditional tram, it operates at a higher capacity and speed and often on an exclusive right of way. In many cities, light rail transit systems more closely resemble, and are therefore indistinguishable from, traditional underground or at grade subways and heavy rail metros. There is no standard definition, but in the United States (where the terminology was devised in the 1970s from the engineering term light railway), light rail operates primarily along exclusive rights of way and uses either individual tramcars or multiple units coupled to form a train that has a lower capacity and speed than a long heavy rail passenger train or rapid transit system. A few light rail networks tend to have characteristics closer to rapid transit or even commuter rail; some of these heavier rapid transit like systems are referred to as light metros. Other light rail networks are tram like and partially operate on streets.
Тарих
Әлемдегі алғашқы электр трамвай желісі 1880 жылы Федор Пиротский ойлап тауып, сынақтан өткізген Ресейдегі Санкт-Петербург қаласына жақын Сестрорецк қаласында жұмыс істеді. Екінші желі – Германиядағы Берлинге жақын Лихтерфельдедегі Грос Лихтерфельде трамвай жолы, ол 1881 жылы ашылды. Оны Пиротскиймен байланысқан Вернер фон Сименс салған. Бұл коммерциялық тұрғыдан сәтті болған әлемдегі алғашқы электр трамвай еді. Бастапқыда ток рельстер арқылы берілді, ал 1883 жылы жоғарыдағы сымдар орнатылды. АҚШ-та пайда болған алғашқы қалааралық теміржол – 1889 жылы ашылған Огайо штатындағы Ньюарк және Гранвилл көшелерінің теміржолы болды.
Соғыстан кейінгі
Ұлыбритания, АҚШ және басқа да елдердегі көптеген түпнұсқа трамвай және көлік трамвай жүйелері 1950 жылдардан бастап автокөлікке берілетін субсидиялардың артуына байланысты тоқтатылды. Ұлыбритания 1962 жылы Глазго қалалық трамвайларының (Еуропадағы ең ірі жүйелердің бірі) жабылуымен Блэкпулден басқа трамвай жүйелерінен бас тартты.
Түрлері
Әртүрлі анықтамалардың болуына байланысты, жеңіл рельстік теміржол және басқа да қалалық және қала маңы теміржол түрлерін ажырату қиын. Бір қалада жеңіл рельстік деп сипатталған жүйе, екінші қалада трамвай немесе трамвай желісі болып есептелуі мүмкін. Керісінше, "жеңіл теміржол" деп аталатын кейбір желілер жылдам транзиттен өте ұқсас; соңғы жылдары осы орташа сыйымдылық жүйелерді сипаттау үшін "жеңіл метро" сияқты жаңа терминдер қолданыла бастады. "Sprinter" сияқты кейбір "жеңіл рельстік" жүйелер қалалық теміржолға көп ұқсамайды, оларды қала маңы теміржолы немесе тіпті қалааралық теміржол ретінде жіктеуге болады. АҚШ-та "жеңіл теміржол" термині әртүрлі жолаушылар теміржол жүйелерін сипаттау үшін жалпы қолданылатын терминге айналды. Жеңіл рельстік теміржолдың осы түрлері арасында шығындардың айтарлықтай айырмашылығы бар. Трамвайға ұқсас жүйелер метроға ұқсас жүйелерге қарағанда екі немесе одан да көп есе арзан болуы мүмкін.
Төменгі қуаттылық
Ең қиын ажырату – жеңіл рельстік және трамвай немесе трамвай жүйелері арасындағы айырмашылық. Бұл технологиялардың арасында елеулі жамылғы бар, көбінесе бір және бірдей көлік түрлері екеуі үшін де қолданылады, және трамвайларды жеңіл рельстің дербес санаты емес, көліктің жеке түрі ретінде жіктеу жиі кездеседі. Екі негізгі түрі бар:
Дәстүрлі түрінде рельстер мен пойыздар көшелермен қатар жүреді және жол қозғалысымен ортақ кеңістікті пайдаланады. Аялдамалар өте жиі болады, бірақ арнайы станциялар құруға көбінесе көп күш жұмсалмайды. Кеңістік ортақ болғандықтан, рельстер көбінесе көзге түспейді. Ал қазіргі заманғы түрінде пойыздар өздерінің жеке жол құқығымен, жол қозғалысынан бөлек жүреді. Аялдамалар көбінесе сирек болады, және көлікке көбінесе платформадан мінуге болады. Рельстер жақсы көрінеді, ал кейбір жағдайларда арнайы сигналдау жүйесі, шлагбаумды деңгейлі өткелдер немесе тіпті толық бөліну (жартылай метро) арқылы қозғалыстың кедергісіз болуына көп күш жұмсалады.
The traditional type, where tracks and trains run along the streets and share space with road traffic. Stops tend to be very frequent, but little effort is made to set up special stations. Because space is shared, the tracks are usually visually unobtrusive. A more modern variation, where the trains tend to run along with their own right of way, separated from road traffic. Stops are generally less frequent, and the vehicles are often boarded from a platform. Tracks are highly visible, and in some cases, significant effort is expended to keep traffic away through the use of special signaling, level crossings with gate arms, or even a complete separation (semi metro) with non level crossings.
Жоғары қуаты
Алысудың ең жоғары дәрежесінде жеңіл рельстік теміржол мен метро арасындағы шекараны анықтау қиын болуы мүмкін. Лондондық Доклендс жеңіл рельстік теміржолы, егер оны Лондон метросымен салыстырмаса, "жеңіл рельстік" деп есептелмес еді. Еуропа мен Азияда "жеңіл рельстік теміржол" термині көбінесе Лондон метросы немесе Сингапурдың жылдам транзит жүйесі сияқты ауыр жүйелерге қарағанда, жиілігі төмен немесе ұзындығы қысқа болатын кез келген жылдам транзит жүйесін сипаттау үшін қолданылады. Дегенмен, жақын қарағанда, мұндай жүйелерді жеңіл метро немесе адам тасымалдаушылар деп жіктеген дұрыс. Мысалы, Манила қаласындағы 1 және 3 желілері, толық бөлінген және көбінесе жерден жоғары салынған жолдар болса да, көбінесе "жеңіл рельстік теміржол" деп аталады. Бұл құбылыс Шығыс Азия қалаларында кең таралған, мысалы, Қытайдың Шанхай, Ухань және Далянь қалаларындағы, сондай-ақ Индонезияның Джакарта, Үлкен Джакарта және Палембанг қалаларындағы жерден жоғары салынған метро желілері "жеңіл рельстік теміржол" деп аталады. Солтүстік Америкада мұндай жүйелер әдетте жеңіл рельстік деп саналмайды.
Аралас жүйелер
Көптеген жүйелердің аралас ерекшеліктері бар. Шындығында, тиісті инженерлік шешімдер арқылы теміржол желісі көше бойымен жүріп, содан соң жер астына өтіп, кейін биік жолмен (эстакадамен) жүзе берсе де болады. Мысалы, Лос-Анджелес метрополитенінің А желісі "жеңіл рельстік" жолы трамвай, жеңіл метро және тар мағынада жылдам транзит ретінде сипатталатын бөлімдерге ие. Бұл, әсіресе АҚШ-та кең таралған, онда осы әртүрлі қалалық рельстік жүйелер арасында нақты айырмашылық жоқ. Төмен еденді және катенерлік желісіз трамвайларға арналған технологияның дамуы мұндай аралас жүйелерді салуды жеңілдетеді, себебі қажетті биіктік дәстүрлі жеңіл рельстік көліктерге қарағанда едәуір төмендеуі мүмкін. Тіпті, трамвай сияқты көшеде жоғары еденді жылдам транзит вагондарын жүргізуге болады, мұны "көшеде жүру" деп атайды.
Жүйелік мәндер
Көптеген жеңіл рельсті жүйелер, тіпті ескілері де, жолдың ішкі және сыртқы бөліктерінің үйлесімін қамтиды. Кейбір елдерде (әсіресе Еуропада) тек сыртқы бөлігі ғана жеңіл рельсті теміржол деп сипатталады. Ондай жерлерде, аралас жол құқығында жүретін трамвайлар жеңіл рельсті емес, трамвайлар ретінде қарастырылады. Дегенмен, теміржол желісін "бөлек" деп айту талабы өте төмен болуы мүмкін – кейде көлік жүргізушілерін рельстік жолға шығудан тиысу үшін бетон "тіреулер" ғана қолданылады. Мысалы, Сиэтлдің Link жүйесінде жолдың аралас бөліктері болған, бірақ олар қалыпты жол қозғалысы үшін жабылып, жеңіл рельсті көліктер мен дәстүрлі автобустар бірдей жол бойында қозғалып тұрды (алайда, Link 2019 жылы толық бөлінуге көшті). Нью-Йорктегі AirTrain JFK, Лондондағы DLR және Куала-Лумпурдағы Kelana Jaya Line сияқты кейбір жүйелер оператор қажеттілігінен бас тартты. Ванкувер SkyTrain жүргізушісіз көліктерді алғашқылардың бірі болып пайдаланды, ал Торонто Скарбороу жылдам транзиті Ванкувердегідей пойыздарды пайдаланды, бірақ жүргізушілерді қолданды. Көптеген талқылаулар мен салыстыруларда осы арнайы жүйелер көбінесе жеңіл рельсті емес, жеңіл метро жүйелері ретінде қарастырылады.
Жолдың кеңдігі
Тарихи тұрғыдан алғанда, рельс жолдарының ені әртүрлі болған, көптеген алғашқы жүйелерде тар ені жиі кездесетін. Дегенмен, қазіргі кездегі жеңіл рельстік жүйелердің көпшілігі стандартты енге ие.
Жоғары сыйымдылықтағы жолдармен салыстыру
Жеңіл рельстің бір желісі (7,6 м, 25 фунттік жол алаңы қажет) автобустарды есептемегенде, ең көп жүрмелі уақытта автокөлік жолындағы бір 3,7 м (12 фут) жолақтың сыйымдылығынан 8 есеге дейін артық болуы мүмкін. Жолдардың қозғалыс инженериясымен анықталатын ең жоғары сыйымдылық шектері бар, және сағатына 2000 көлікке жуық (әрбір көлік шамамен екі секундтық аралықта) асып кеткен жағдайда, олар әдетте хаостық ағын бұзылысына және жылдамдықтың күрт төмендеуіне (көлік бөгелісі) ұшырайды. Жұмысқа немесе іссапарға көбінесе жалғыз баратындықтан, зерттеулер көрсеткендей, көптеген бағыттардағы сағат сайынғы қозғалыс кезінде көліктердегі орташа жолаушылар саны шамамен 1,5 адамды құрайды. Бұл факторлардың жиынтығы автомобильмен жүретін жолаушыларды тасымалдайтын жолдардың максималды сыйымдылығын сағатына 3000 жолаушыға дейін шектейді. Жолақтың арналуын (HOV) және бірлесіп жол жүру бағдарламаларын енгізу арқылы бұл мәселені шешуге болады, бірақ көп жағдайда саясаткерлер жолдарға қосымша жолақтар салуды жөн көреді, жол желісін кеңейтудің кейбір жағдайларда сапар уақытын ұзартуы мүмкін екенін ескермейді (Даунс-Томсон парадоксы, Браесс парадоксы). Керісінше, жеңіл рельсті көліктер бірнеше вагонды пойыздарда сағатына 20 000 жолаушыға дейін тасымалдай алады, бұл екі қатарлы жүйе үшін екі көлік жолағынан аспайтын салыстырмалы түрде тар алаңды қажет етеді. Оларды көбінесе қалалық көшелер мен саябақтар арқылы жүргізуге болады немесе жолдың орталық бөлігіне орналастыруға болады. Егер көшеде жүргізілсе, пойыздың ұзындығы қалалық блоктардың ұзындығымен шектеліп, шамамен төрт 180 жолаушылық көлікке (720 жолаушы) дейін жетеді. Жақсы жобаланған екі рельсті жүйе, екі минуттық интервалмен және жол сигналдарын синхрондау арқылы сағатына 30 пойызға дейін қабылдай алады, соның нәтижесінде әр бағытта сағатына 20 000 жолаушыдан астам тасымалдай алады. Қозғалыс блоктарын пайдаланатын және бөлек жол алаңына ие жоғары деңгейдегі жүйелер сағатына бір рельс бойынша 25 000 жолаушыдан астам тасымалдай алады.
Қауіпсіздік
АҚШ Көлік министрлігі жариялаған 505 беттік Ұлттық көлік статистикасы есебіндегі мәліметтерді талдау көрсеткендей, жеңіл рельсті көліктегі (LRT) қаза болғандар саны мотоциклмен жүруден басқа барлық көлік түрлерінен жоғары (100 миллион мильге 31,5 қаза болған жағдай). Алайда, АҚШ Көлік министрлігі жариялаған Ұлттық көлік статистикасы есебінде көрсетілгендей, көптеген LRT жүйелерінің құны бір мильге 15 миллион доллардан 100 миллион долларға дейін жетеді. Сиэтлдің жаңа жеңіл рельсті жүйесі АҚШ-тағы ең қымбат жүйе болып табылады, құны бір мильге 179 миллион долларға жетеді, себебі ол нашар топырақ жағдайында кең ауқымды туннельдер салуды, биік участаларды және жер астындағы 180 фут (55 метр) тереңдіктегі станцияларды қамтиды. Бұл шығындар LRT-ға қарағанда метрополитен немесе жылдам транзит жүйелеріне тән. Басқа төрт жүйе (Мэриленд штатындағы Балтимор, Нью-Джерси штатындағы Камден, Калифорния штатындағы Сакраменто және Юта штатындағы Солт-Лейк-Сити) бір миль құрылыс құны 20 миллион доллардан кем болды. АҚШ бойынша, Сиэтлді есептемегенде, жаңа жеңіл рельсті құрылыстың орташа құны бір мильге шамамен 35 миллион долларды құрайды. Дегенмен, автокөлік жолдары көбінесе қала маңындағы немесе ауылдық жерлерде салынады, ал жеңіл рельсті көліктер қалалық аймақтарда шоғырланған, онда жерді сатып алу және құқықтар алу қымбатқа түседі. Сонымен қатар, АҚШ-тағы ең қымбат автокөлік жолын кеңейту жобасы – Массачусетс штатының Бостон қаласындағы «Биг Диг» болды, оның жалпы құны 14,6 миллиард долларға жетті, бір миль жолға 200 миллион доллар жұмсалды. Жеңіл рельсті жолтың бір жолағы сағатына 20 000 адамды тасымалдай алады, ал бір автокөлік жолының бір қатары сағатына 2 000–2 200 көлікті тасымалдайды. Мысалы, Бостон және Сан-Францискодағы жеңіл рельсті желілер сағатына тиісінше 9 600 және 13 100 жолаушыны тасымалдайды. 17 миль (27 км) автомобиль жолын жақсарту және 19 миль (31 км) екі рельсті жеңіл рельсті жол құрылысының құны автомобиль жолының бір миліне 19,3 миллион доллар, ал LRT жолының бір миліне 27,6 миллион долларды құрады. Жоба бюджеттен арзан және кестеден 22 ай бұрын аяқталды. LRT-ның тиімділігі жолаушылар санының артуымен күрт жақсарады, бұл жоғарыда келтірілген мәліметтерден көрініп тұр: бірдей капиталдық және операциялық шығындармен, бір теміржол желісі сағатына 20 000 адамды тасымалдаса, 2 400 адамды тасымалдағаннан гөрі әлдеқайда тиімді. Калгари, Альберта, C пойызы шығынды төмен ұстау үшін көптеген стандартты жеңіл рельсті техникаларды қолданды, соның ішінде жер асты және биік участаларды азайту, автобустармен транзиттік сауда орталықтарын бөлісу, жүк пойыздарынан жерді жалға алу және LRT құрылысын автокөлік жолын кеңейтумен біріктіру. Нәтижесінде Калгари капиталдық шығындары бір мильге шамамен 24 миллион доллар болатын, салыстырмалы түрде арзан жүйелердің қатарында. Алайда, Калгаридің LRT жолаушылар саны кез келген салыстырмалы АҚШ жеңіл рельсті жүйесінен әлдеқайда жоғары, апта сайын 300 000 жолаушы тасымалдайды, сондықтан капиталдық тиімділігі де жоғары. Оның капиталдық шығындары сол уақытта салынған, бірдей өлшемдегі Сан-Диего пойызынан үш есе кем болды, ал 2009 жылға қарай жолаушылар саны шамамен үш есе артық болды. Осылайша, Калгаридің бір жолаушыға шаққандағы капиталдық шығыны Сан-Диегодан әлдеқайда төмен болды. Жолаушылар санының көп болуына байланысты, бір жолаушыға шаққандағы операциялық шығындары да төмен болды. Калгари Транзитінің бағалауынша, C пойызының бір сағатының операциялық құны бар болғаны, ал орташа сағаттық жолаушылар саны 600 болғандықтан, LRT операциялық шығындары бір сапарға 27 цент, ал автобустарда бір сапарға 1,50 долларды құрайды. Сонымен қатар, орташа жылдамдығы жоғары (бірдей қызмет жиілігі үшін қажетті көліктердің санын азайту). Жеңіл рельсті көліктерді сатып алу қымбатқа түсетінімен, олардың автобустарға қарағанда қызмет ету мерзімі ұзақ, кейде өмірлік циклдің төменгі шығындарына әкеледі. Ауыр рельсті жүйемен салыстырғанда инвестициялық шығындар төмен, бірақ операциялық шығындар жоғары.
Велосипедтермен интеграциялау
Жеңіл рельстік жол желілерінде велосипедтерге қатысты түрлі саясаттар бар. Кейбір парктерінде сағаттар бойынша пойыздарда велосипедтерге тыйым салынады. Мысалы, Сент-Луис МетроЛинк сияқты кейбір жеңіл рельстік жүйелер велосипедтерді пойыздарға рұқсат етеді, бірақ тек вагондардың артқы бөлігінде. Сан-Франциско сияқты кейбір жеңіл рельстік жолдар тек жиналмалы велосипедтерді ғана тасымалдауға рұқсат береді. Портлендтегі MAX сияқты кейбір жеңіл рельстік жүйелерде велосипедтерді сақтауға арналған арнайы ілмектер немесе вагондар ішіндегі арнайы орындар бар. Ал кейбір жүйелерде таңдалған стансаларда велосипедтерді қоюға арналған арнайы тұрақтар бар, ал басқалары жергілікті велосипедтерді жалға беру жүйелерімен үйлесімді.
Трамвайлардың жер деңгейіндегі электрмен жабдықтау жүйесі
XIX ғасырдың соңында электр трамвайлары енгізілген кезде, жетектегі ток жинау электр қуатын берудің алғашқы әдістерінің бірі болды, бірақ ол әуе сымдарына қарағанда әлдеқайда қымбат, күрделі және жиі бұзылатын болып шықты. Электрлік теміржолдар кеңінен таралғанда, үстірт сымдарға рұқсат берілмеген қалаларда жетектегі қуат қолданылды. Еуропада ол Лондон, Париж, Берлин, Марсель, Будапешт және Прагада пайдаланылды. Америка Құрама Штаттарында ол Нью-Йорк қаласының және Вашингтон округінің кейбір бөліктерінде қолданылды. G:link жеңіл рельстік көлігі үшін Австралияның Алтын жағалауында үшінші рельс технологиясын қолдану мүмкіндігі зерттелді, бірақ соңында бұл жүйе үшін әуе желілерінен қуат алынды. Француздық Бордо қаласында трамвай желісі қала орталығында үшінші рельс арқылы қуаттандырылады, онда рельстер әрдайым жаяу жүргіншілер мен көліктерден бөлінбейді. Үшінші рельс (іс жүзінде, екі жақын орналасқан рельс) жолдың ортасына орналастырылады және сегіз метрлік бөліктерге бөлінеді, олардың әрқайсысы трамвай толығымен жабатын кезде ғана қуаттандырылады. Бұл адам немесе жануардың тоқ өткізгіш рельспен жанасу қаупін азайтады. Сыртқы аймақтарда трамвайлар дәстүрлі әуе сымдарына ауысады. Бордоның қуат жүйесі дәстүрлі әуе сым жүйесінен үш есе қымбатқа түседі және қанағаттанарлық сенімділік деңгейіне жету үшін 24 ай қажет болды, барлық негізгі кабельдер мен қуат көздерін ауыстыру талап етілді. Инновациялық қуат жүйесін пайдалану және күтіп ұстау құны әлі де жоғары. Дегенмен, қызмет көрсетудегі көптеген үзілістерге қарамастан, жүйе халық арасында сәтті болды, күніне 190 000 жолаушыға дейін тасыды.
Басқа темір жол транзит түрлерімен салыстыру
LRT, жол түрлері мен пойызды басқару технологияларының үйлесімі арқасында, жобалау, инженерлік және пайдалану салаларында кез келген теміржол жүйесіне ең көп мүмкіндіктерді ұсынады. Жеңіл рельсті жүйелерді жобалаудағы қиындық – LRT-ның жылдам және қолайлы қызмет көрсету әлеуетін іске асыру, сонымен бірге, қоғамның қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін қажетті шығындардан асып түсетін, артық жобалауға салудан аулақ болу болып табылады. Жеңіл рельсті көліктер (ЖРК) жылдам рельсті көліктерден (ЖРК) аралас қозғалыста жүру мүмкіндігімен ерекшеленеді, нәтижесінде көліктің корпусы тар болып, көше қозғалысы ортасында жұмыс істеу үшін буындары икемді болады. Үлкен өлшемдері, кең бұрылу радиусы және көбінесе электрлі үшінші рельсті пайдалануы себепті ЖРК көліктері көшеде жүйе алмайды. LRT жүйелері қолданыстағы көшелерде жүре алатындықтан, ЖРК үшін қажет болатын қымбат бағамен салынатын метро және эстакадалық участалардың құрылыс шығындарынан сақтануға болады. Көше трамвайлары немесе трамвайлар Керісінше, ЖРК дәстүрлі трамвайлардан сыйымдылығы және ең жоғары жылдамдығы жағынан жоғарырақ, ал дерлік барлық қазіргі заманғы ЖРК бірнеше бөліктен тұрып жұмыс істей алады. ЖРК-нің соңғы буыны айтарлықтай үлкен және жылдам, әдетте ұзын болып келеді және максималды жылдамдығы шамамен мұражайлық трамвайлар. Көптеген қалалар өз трамвай жүйелерінде қазіргі заманғы ЖРК орнына тарихи немесе көшірме автомобильдерді пайдалануды қарастырады. Мұражайлық трамвай ЖРК сияқты сыйымдылыққа және жылдамдыққа ие болмаса да, ол орналасқан жерінің атмосферасын және тарихи ерекшелігін арттырады. Жеңіл метро LRT-ның бір түрі – жеңіл рельсті жылдам транзит (ЖРЖТ), сондай-ақ жеңіл метро деп те аталады. Мұндай теміржолдарға арнайы жол құқығы, жетілдірілген пойызды басқару жүйелері, қысқа интервалмен қозғалу мүмкіндігі және еден деңгейіндегі түсіру мүмкіндігі тән. Бұл жүйелер толыққанды метро жүйелерінің жолаушылар сыйымдылығына жақын, бірақ ЖРК әдетте кішірек, стандартты ЖРК көліктеріне қарағанда тар бұрылыстарға бұрылып, тік көтерілуге және кішкентай станциялар салуға мүмкіндік береді, сондықтан құрылысы арзанға түседі. Қалааралық қатынастар "Қалааралық" термині көбінесе трамвайлар сияқты көшелер арқылы, сондай-ақ қалалар мен қалалар арасында, көбінесе ауылдық жерлер арқылы жүретін теміржол вагондарына қатысты. 1900-1930 жылдар аралығында АҚШ-та, әсіресе Орта Батыста, қалааралық қатынастар кең таралған. Олардың кейбіреулері, мысалы, "Қызыл шайтандар", "Дж. Г. Брилл оқтары" және "Электролайнерлер" сол кездегі жоғары жылдамдықты теміржол вагондары болды, қызмет көрсету жылдамдығы шамамен Еуропада қалааралық қатынастар "трамвай-пойыздар" (жергілікті жерлерде әртүрлі атаулармен белгілі) түрінде қайта жандануда, олар теміржол және жеңіл рельсті жолдарда жүреді, көбінесе әртүрлі кернеуде. Карлсруэ қалалық теміржолы осыған жақсы мысал.