Кіріспе

351-354 жылдар аралығындағы рим цезарі

Флавий Клавдий Констанций Галл (326 – 354) – 351-354 жылдары рим империясының шығыс провинцияларында, кузені император Констанций II билігінде цезарь ретінде тағайындалған мемлекет қайраткері және басшы. Император Констанций Хлор мен императрица Флавия Максимиана Теодораның немересі, Юлий Констанций мен Галланың ұлы, ол Константиний әулетіне жатқан. Әйгілі Константиннің тұсында дүниеге келген ол, Константиннің қайтысынан кейін болған тазарту кезінде императорлық отбасының аман қалған азаматтарының санаулы бірі болды. Констанций II тұсында Галл Антиохияда орналасқан және Констанцийдің қарындасы Константинаға үйленген орынбасар император қызметін атқарды. Ол 351-352 жылдары еврейлердің көтерілісімен айналысты. Соңында Галл Констанцийдің құрметін жойып, өлімге кесілді, оның орнына жас жартылай інісі Юлиан цезарь болып тағайындалды.

Отбасы

Галл Юлий Констанций мен оның бірінші әйелі Галланың ұлы болды, ол 331/2 жылға дейін қайтыс болған сияқты. Галлдың әкесінің ата-аналары император Констанций Хлор және оның екінші әйелі Флавия Максимиана Теодора болды. Юлий Констанций император Константин I-нің әкесі тарапынан туған ағасы болды, соның салдарынан Галл Константиннің ұлдары Константин II, Констанций II және Констанстың жартылай туысы еді. Галлдың үш бауырласы болды: аты белгісіз үлкен әпкесі Констанций II-нің бірінші әйелі болды, ал аты белгісіз ағасы Константин I қайтыс болғаннан кейін болған тазарту шараларында қаза тапты. Оның әкесі екінші рет Василинамен үйленгеннен туған кіші жарты бауыры Флавий Клавдий Юлиан, көбінесе Юлиан деп аталады.

Жастық шақ

Галл әкесі шет елден қайтарылғаннан кейін Италияның Масса Ветерненсис қаласында дүниеге келді. 337 жылы Константин I қайтыс болғаннан кейін императорлық отбасында болған тазарту кезінде Галлдың әкесі мен ағасы қаза тапқандардың арасында болды. Галл өзі Константин I мен Фаустаның үш ұлынан басқа өлтірілмеген императорлық әулеттен шыққан ер адамдардың бірі болды. Қалғандары – Галлдың кіші туған ағасы Юлиан және олардың туысы Непотиан, олардың әрқайсысы сол кезде өте жас еді. Аммиан Марцеллин Галлдың өте сұлу болғанын айтты, оның жұмсақ сары шашына ерекше назар салды. Галлтың жастық шағын қайда өткізгендігі туралы әртүрлі пікірлер бар. Бір пікір бойынша, ол 340 жылға дейін Юлианмен бірге Никомидияда Никомидиялық Евсевий епископтың қамқорлығында өмір сүрді. Одан кейін Евсевий Константинополь епископы болып тағайындалды, сол себепті Галл мен Юлиан оны сонда еріп барды. 341 жылы Евсевий қайтыс болғаннан кейін Констанций Галл мен Юлианды Каппадокиядағы Макелумдағы императорлық сарайда оқуларын жалғастыру үшін жіберді. Тағы бір пікір бойынша, дереккөздердегі меңзеулер Галлдың Ефеске оқуға жіберілгенін, содан кейін Тралға жер аударылып, одан кейін Макелумдағы императорлық сарайға жіберілгенін көрсетеді.

Цезарь

350 жылы Магнеций бүлік көтеріп, император Констансты өлтіріп, императорлық тақты иеленуге талпынды. Констанций II узурпаторға қарсы әрекет етуге дайындалды, бірақ Шығыста өкілі қажет болды, сондықтан ол Галлды Сирмиумға шақырды, оны цезар дәрежесіне көтерді (15 наурыз 351), оған Констанций есімін берді және Галлға өз қарындасы Константинаға үйленуге рұқсат беру арқылы оның туысымен байланысын нығайтты. Екеуі Антақияға қоныс аударды. Галл билік құрған кезде, Диоцезариялық Патриций мен Исак бастаған яһуди көтерілісімен күресуге тура келді. Галлдың цезар болып көтерілгенге дейін басталған көтерілісті оның қолбасшысы Урсицин басып, бүлікшілердің барлығын өлтіруге бұйырды. Галлға қастандық жасау жоспары болған, бірақ бір әйел оны өлтіруді жоспарлап жүрген үйінің бірнеше мүшелерінің бар екенін айтып, құтқарып қалды. Кейбір дереккөздер, соның ішінде Иоанн Зонарас, бұл жоспарды Магненций Констанцийдің назарын аудару үшін ұйымдастырғанын мәлімдейді. Филосторгий Галлдың қолбасшылары сасанидтерге қарсы жорықта жеңіске жеткенін айтады. Басқа дереккөздер Сасанидтер мен римдіктер арасындағы бейбіт жағдайға және Шапур II шығыста гунндарға қарсы жорық жүргізіп жатқан кездегі жағдайға сүйене отырып, бұл талапты жоққа шығарады. Аммиан Месопотамиядағы Шапурдың лейтенанты Ноходардың 353 жылы өз әскерінің бір бөлігі сатқан Батна қаласын таңғалдырудың сәтсіз жоспарын баяндайды. Сол жылы Галл жағалау провинцияларын шабуылдаған және енді Каликадн бойындағы Селеукияны қоршап алған Исауриялықтарға қарсы Ориентистің басшысы Небридиусты жіберді. Олар оның жақындауымен тарап кетті. Персияға жорық үшін әскерлерге азық-түлік жинау қажеттілігі немесе құрғақшылық салдарынан Антақиядағы астық қоры азайды. Астық бағасының өсуіне қарсы тұру үшін Галл Сенаттың пікірін ескермей, бірнеше заңдарды қабылдауға мәжбүр болды, осылайша Антақияның сенаторлық қауымын өте наразы қылды. Аммиан Марцеллин, сенаторларға қолдау білдірген жазушы, Антиохия халқының ашаршылыққа деген ашуын Галл Сирия консуляры Феофилға бұрып жібергенін, оны халық өлтіргенін айтады. Аммиан сондай-ақ Галл мен Константинаның бірнеше бай адамдарды сиқыршылықпен айыптағанын, нәтижесінде кінәсіздердің өліміне және олардың мүліктерінің тәркіленуіне әкелгенін хабарлайды. Сол дереккөз Галлдың түнгі Антақияда анонимді түрде жүріп, жолдан өтетін адамдардан өздерінің цезарі туралы пікірлерін сұрағанын, ал Юлиан Галлдың гипподромда көп уақыт өткізгенін, мүмкін халықтың қолдауын алу үшін жазған. Туысының адалдығына күмәнданып, Констанций Галлдың әскерін қысқартып, преториан префекті Домицианды Антақияға Галлды Италияға баруға шақыру үшін жіберді. Әртүрлі дереккөздер әртүрлі оқиғаларды баяндайды, бірақ барлығы да Галл Домицианды және оған көмекке келген квестор Монтий Магнусты тұтқындағанын және екі офицердің де өлтірілгенін мойындайды. Монтий Магнустың тұтқындалуы Галлдың билігін басып алуға бағытталған жоспардың ашылуына әкелді. Қастандық жасаушылар қару-жарақ фабрикасының екі трибунының қолдауын алды, олар көтеріліске қару-жарақ беруге уәде берді (Аммиан Марцеллин, 14.7.18), сондай-ақ Месопотамиядағы әскерлердің және Финикия провинциясының ректорының қолдауы болған болуы мүмкін. Бұл жоспармен байланысты барлық күдіктілер, соның ішінде көптеген кінәсіздер, цезардың бұйрығымен өлім жазасына кесілді.

Құлау және өлім

Констанций Аламандарға қарсы жорық кезінде Антиохиядағы мемлекеттік қаскөйлік істері бойынша сот процестері туралы хабардар болды. Герман тайпасымен бейбіт келісімге келгеннен кейін Констанций мәселені өз туысымен шешуді шешті. Бірінші кезекте ол Урсицинды Батысқа шақырды, оны Галлдың көтерілісін қоздырып, өз ұлын биліктен ығыстыруға тырысқан деп күдіктенді. Содан кейін Констанций Галл мен Константинаны Медиоланға шақырды. Константина ағасының сенімін жеңіп алу үшін бірінші болып кетіп қалды, бірақ Битиниядағы Каени Галликаниде қайтыс болды. Галл Антақияда қалды. Констанций Галлды өз жағына тартуға тырысып, скутариорум трибуны Скудилоны жіберіп, Констанций оны Август дәрежесіне көтеруді қалайтынын жеткізді. Галл Констанцийдің сөзіне сеніп, Антиохиядан шығып, онымен кездесуге бет бұрды. Галл Константинополь гипподромында көлік жарысын ұйымдастырып, жеңімпазға тәж кигізді, бұл құрмет тек Августқа ғана арналған. Бұл қайсагерлік Констанцийді ашуға толтырды. Галлды кез келген әскери қорғаныстан оқшаулау мақсатында Констанций Галлдың жолындағы қалалардан гарнизондарды шығарып тастады. Галл Норикумдағы Поэтовиоға келгенде, Констанцийдің сарайында Галлдың қызметтен босатылуын қолдаған Барбатион Цезардың сарайын қоршап алып, оны тұтқындады, Галлды императорлық киімдерінен айырды, бірақ оған ешқандай зиян келмейтініне сендірді. Галл Истриядағы Пола қаласына (қазіргі Пула, Хорватия) жеткізілді. Мұнда оны Констанций сарайының жоғары лауазымды шенеуніктері, оның ішінде евнух praepositus sacri cubiculi Евсевий және agens in rebus Аподемий тергеді. Галл барлық ісіне Константинаны кінәлі етуге тырысты, бірақ Констанций оны өлім жазасына кесті; император кейіннен шешімін өзгертті және Галлды аман қалдыруға бұйрық берді, бірақ Евсевий бұйрықтың жазалаушыларға жетпеуіне кедергі жасады.