Кіріспе

Рим императоры 275–276 жылдары. Бірінші ғасырдағы римдік тарихшы Марк Клавдий Тацит (/tæ//s//ɪ//t//ə//s/ TASitəs; 276 жылдың маусымында қайтыс болды) – 275–276 жылдары Рим императоры болды. Ұзаққа солмаған билік кезеңінде готтар мен герулдерге қарсы жорықтар жасады, осы үшін Gothicus Maximus атағын алды.

Ерте өмір

Оның ерте өмірі көбінесе белгісіз. Оның таққа отырғаннан кейін, Тациттің ежелгі Умбриялық әулеттің мұрагері екендігі және империядағы ең бай адамдардың бірі болғаны, жалпы байлығы 280 миллион сестерцийге жететіні туралы әңгіме тарады. Оның жақтастары сол кезде көбінесе оқылмайтын тарихшы Публий Корнелий Тациттің еңбектерінің көшірмелерін таратты, бұл оның кейбір бөліктерінің сақталуына мүмкіндік берген болуы мүмкін. Қазіргі тарихнама оның тарихшыдан таратылғаны туралы айтылғандарды құрастырылған әңгіме деп санайды. Оның императорлық саясатта әскердің өкілі болған Ильриялық әскерден шыққандығы ықтимал. Өмірінің ұзақ жылдарында ол түрлі азаматтық лауазымдарды атқарды, оның ішінде екі рет консул болды – бір рет Валериан тұсында және 273 жылы, осы арқылы жалпы құрметке ие болды.

Император

Аурелианның өлтірілуінен кейін әскер, сүйікті императордың өліміне қатысқандығына өкінгендей, оның ізбасарын таңдау құқығын Сенатқа берді. Бірнеше аптадан соң тақ қарт Принцепс Сенатус Тацитке ұсынылды. Historia Augusta мәліметінше, Тацит Сенаттың оған деген шынайы құрметін анықтағаннан кейін, 275 жылдың 25 қыркүйегінде олардың ұсынысын қабылдады, ал әскер бұл таңдауды құптады. Дегенмен, осы хикаяның көп бөлігі шындықтан алыс болуы мүмкін, өйткені Зосим мен Зонарас Тациттің Сенаттың араласуынсыз әскер тарапынан жарияланғанын хабарлайды. Оның император болып жариялануы қарашаның соңында немесе желтоқсанның басында болған болуы керек. Ескі тарихнамада Аурелианның әйелі Ульпия Северина Тацит сайланғанға дейін дербес билік еткендігі қабылданған, бұл алты айға дейін созылуы мүмкін аралықты білдіретін еді. Қазіргі библиография Аурелианның өлімі мен жаңа императордың тәж киюі арасында ешқандай аралық болмаған болуы мүмкін деп санайды. Тацит сайлау алдында Кампанияда тұрған және Римдегі Сенат жиналысына көңілі толмай оралған, онда ол сайланды. Ол бірден сенаторлардан Аурелианды қасиетті санауын сұрады, содан кейін Аурелианның кісі өлтірушілерін тұтқындап, жазалады. Ежелгі деректерде ол сол кезде өте қарт деп сипатталған, бірақ шындығында ол елу шамасында болған болуы мүмкін. Проб бұл өзгерістерді құрметтеді, бірақ Диоклетианның келесі онжылдықтардағы реформаларынан кейін олардан ешқандай із қалмады.

Барбарийлермен күресу

Содан кейін ол Аурелиан шығыс жорығы үшін Рим әскерін күшейту мақсатымен жинаған варвар жалдамалыларына қарсы әрекет етті. Аурелиан өлтірілгеннен және жорыл тоқтатылғаннан кейін бұл жалдамалылар Шығыс Рим провинцияларындағы бірнеше қалаларды тонап алған. Оның жартылай бауыры, преториандық префект Флориан және Тацит өзі осы тайпаларға қарсы жеңіс одіс етті, олардың ішінде герулдер де болды, бұл императорға Готикус Максимус атағын сыйлады. Ал Жосимус, оның туыстарының біреуін Сириядағы маңызды лауазымға тағайындағаннан кейін оның қастандықпен өлтірілгенін айтады.

Екіншілік көздер

Мак-Махон, Робин, "Тацит (275–276 А. Д.)", De Imperatoribus Romanis
Саузерн, Пэт. Рим империясы Северден Константинге дейін, Routledge, 2001
Гиббон, Эдвард. Рим империясының құлдырауы және зымырауы (1888)