Кіріспе

АҚШ-тың бұрынғы телерадио хабарларын тарату саясаты (1949-87) егемендік иммунитеті туралы түсінік. 1949 жылы енгізілген АҚШ Федералды байланыс комиссиясының (FCC) әділдік доктринасы – бұл телерадио хабарларын тарату лицензиясының иелерінен қоғамдық маңызы бар даулы мәселелерді ұсынуды және әртүрлі көзқарастарды әділ түрде көрсететін тәсілмен жасауды талап ететін саясат болды. 1987 жылы FCC әділдік доктринасын жойды, бұл кейбір адамдарды Комиссия саясаты немесе Конгресс заңнамасы арқылы оны қайта енгізуге шақырды. FCC саясатты іске асыратын ережені 2011 жылдың тамызында Федералдық тіркелімнен алып тастады. Әділдік доктринасының екі негізгі элементі бар: Ол телерадио хабарларын таратушылардан эфир уақытының бір бөлігін қоғамдық мүддедегі даулы мәселелерді талқылауға және осы мәселелерге қатысты қарама-қайшы көзқарастарды эфирге шығаруға арнауды талап етті. Станцияларға қарама-қайшы көзқарастарды қалай ұсынуға болатындығы туралы кең ауқымды мүмкіндік берілді: бұл жаңалықтар, қоғамдық істер шоулары немесе редакциялық мақалалар арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Бұл доктрина қарама-қайшы көзқарастар үшін бірдей уақыт талап етпеді, бірақ қарама-қайшы көзқарастар ұсынылуын талап етті. Бұл FCC ережесінің жойылуы АҚШ-тағы партиялық поляризация деңгейінің өсуіне ықпал ететін фактор ретінде аталды. Бұл доктринаның бастапқы мақсаты көрермендердің түрлі көзқарастарға ұшырауына мүмкіндік беру болса да, оны Кеннеди және кейін Джонсон әкімшілігі радиодағы саяси қарсыластарына қарсы күресу үшін қолданды. 1969 жылы АҚШ Жоғарғы Соты Red Lion Broadcasting Co. v. FCC ісінде FCC-нің арналар шектеулі болған жағдайда әділдік доктринасын қолданудың жалпы құқығын қолдады. Алайда сот FCC-нің бұған міндетті екендігі туралы шешім шығармады. Соттар радиоэфирге қол жеткізу мүмкіндігін шектейтін радиоспектрдің жетіспеушілігі осы доктринаның қажеттілігін тудырды деп түсіндірді. Әділдік доктринасы әлі де қолданылып жүрген тең уақыт ережесімен бірдей емес. Әділдік доктринасы даулы мәселелерді талқылаумен айналысады, ал тең уақыт ережесі тек саяси кандидаттармен ғана айналысады.

Шығу тегі

1938 жылы Лоуренс Дж. Флинн есімді бұрынғы «Янки желісі» қызметкері Джон Шепард III-нің Бостон қаласындағы WAAB станциясының лицензиясына шағымданып, сондай-ақ WNAC станциясы туралы да арыз түсірді. Флинн бұл станциялардың бір жақты саяси көзқарастарды тарату және Шепардқа қарсы болған жергілікті (және федералды) саясаткерлерге қарсы шабуылдар (соның ішінде редакциялық мақалалар) жариялау үшін пайдаланылатынын мәлімдеді. FCC Шепардтан осы бағдарламалар туралы толық мәлімет беруді сұрады, ал комиссияны қанағаттандыру үшін «Янки желісі» редакциялық мақалалардан бас тартуға келісті. Бірақ Флинн «Mayflower Broadcasting» деп аталатын компания құрып, FCC-ге WAAB станциясының лицензиясын беруге тырысты, бірақ FCC бас тартты. Оның орнына 1941 жылы комиссия «Мейфлауэр шешімі» деп белгіленген шешім қабылдады, онда радиостанциялардың қоғамдық мүдделерге қызмет ету міндеттемелеріне байланысты жаңалықтар мен саясат мәселелерінде бейтарап болуы керек екені, және оларға ешқандай саяси ұстанымды немесе кандидатты қолдауға рұқсат етілмейтіні айтылды. 1949 жылы FCC-нің «Редакциялық баяндамасы» 1941 жылдан бері радиода редакциялық баяндама жасауға тыйым салған «Мейфлауэр доктринасын» жойды және FCC лицензия иелері өз станцияларын «лицензия иелерінің жеке мүдделері, тілектері немесе қалаулары үшін емес, жалпы қоғамдық қажеттіліктерге қызмет ететіндей етіп» пайдалануы керек деген принципін қайта бекітіп, «әділдік доктринасының» негізін қалады. FCC баяндамасында телерадио хабар таратушыларға қатысты екі түрлі реттеу шарасы қарастырылды: қоғамдық мәселелерді толық қамту және жаппай ақпарат құралдарындағы әртүрлі пікірлерді әділ көрсетуді қамтамасыз ету. Екінші талап бойынша, хабар таратушылар азаматтарға көтерілген мәселелер бойынша жауап беруге уақыт беруге міндетті болды. Сондықтан телерадио хабарларын таратушылар редакциялық мақалалар жарияламай тұрып та, «әділдік доктринасы» бойынша шағымдар тудыруы мүмкін еді. Комиссия 1949 жылға дейін «әділдік доктринасының» ешқандай талаптарын қоймады. Осыған дейін телерадиокомпаниялар тек «Коммуникация туралы заңның» жалпы «қоғамдық мүдде» стандарттарына сай болуы керек еді. Бұл доктрина жалпы саясат ретінде сақталды және 1967 жылға дейін, оның кейбір ережелері FCC ережелеріне енгізілгенге дейін, әрбір жағдай бойынша қарастырылды. 1969 жылы АҚШ апелляциялық соты Уоррен Бергердің пікірі бойынша FCC-ге Lamar Broadcasting-тің WLBT телеарнасының лицензиясын жоюға бұйырды, себебі станцияның сегрегациялық саясаты және АҚШ азаматтық құқық қозғалысы туралы NBC желісінің хабарларын цензуралау фактілері анықталды.

ФКК-ның осы ілімді қолдануы

1974 жылы Федералды байланыс комиссиясы Конгресс даулы қоғамдық мәселелер бойынша өз пікірін білдіргісі келетін жеке тұлғалар немесе топтар үшін "ақылы немесе тегін қолжетімділік" жүйесін міндеттеу өкілеттігін бергенін, бірақ лицензия алған хабар таратушылар "ерікті түрде" осы ілімнің "рухын" сақтағандықтан, ол өкілеттілікті әлі қолданбағанын мәлімдеді. Ол ескертті: Бір маңызды сот ісінде FCC телетекстің шектеулі ресурстарға сұранысты күрт арттыратын жаңа технология екенін және осылайша, әділдік ілімінен босатылуы мүмкін екенін айтты. Телекоммуникацияларды зерттеу және әрекет орталығы (TRAC) және Медиаға қолжетімділік жобасы (MAP) телетекст хабарларын басқа радиотолқын технологиялары сияқты реттеуге болады деп талап етті, демек, әділдік доктринасы қолданылуы керек (және FCC оны міндетті түрде сақтауы керек). 1986 жылы Колумбия округінің апелляциялық сотының судьялары Роберт Борк және Антонин Скалия телетекстің әділдік іліміне бағынуы керек деген қорытындыға келді, бірақ FCC оны қолдануға міндетті емес. 1987 жылы «Мередит Корп. v. FCC» ісінде сол соттың тағы екі судьясы Конгресс осы ілімді міндеттемегенін және FCC оны сақтауға міндетті емес екенін мәлімдеді.

Саяси қару ретінде пайдалану

Әделеттілік қағидасы әртүрлі әкімшіліктер тарапынан радио арқылы саяси қарсыластарын мазалау үшін пайдаланылды. Кеннеди әкімшілігіндегі Сауда министрінің көмекшісі Билл Рудер «1960-шы жылдардың басында біздің ауқымды стратегиямыз – оңшыл хабар таратушыларды әделеттілік қағидасын қолданып, сынау және мазалау, сондай-ақ бұл сынақтар олар үшін қымбатқа түсіп, олардың қызметін тоқтатуына себеп болуын күту болды» деп мойындады. Кеннедидің бұрынғы FCC қызметкері Мартин Файрстоун Демократиялық Ұлттық Комитетке демократтарға жағымсыз шағын ауылдық радиостанциялармен күресу стратегиясы туралы меморандум жазды: Оңшылдар қатаң ақшалай негізде жұмыс істейді және осы себепті оларды көптеген шағын станциялар таратады. Егер біздің күш-жігеріміз жыл бойы жалғаса берсе, онда көптеген станциялар бұл бағдарламаларды мазалап, ауыртпалық деп қарастыратын болады (әсіресе егер олар бізге тегін эфир уақыты беруді талап етсе) және бағдарламаларды эфирден алып тастай бастайды. Демократиялық партия өкілдері сот процесі басталғаннан бері «Қызыл Арыстан» ісіне белсенді түрде қатысты. Демократиялық Ұлттық Комитеттің қызметкері Уэйн Филлипс бұл шешімнің салдарын былай сипаттады: «Бұл операцияның оңшыл радио хабарларын саяси қызметтен шектеуі, тегін радио уақытынан да маңыздырақ болды». Ұлттық азаматтық жауапкершілік кеңесінің (NCCR) әделеттілік қағидасын қолдануы – оңшыл радиостанцияларды өз эфирінде айтылған пікірлерге қарсы пікірлерді беруге мәжбүрлеу болды.

Консервативті радио

1987 жылы әділдік қағидасының күшін жою "сүзгіленбеген", дау тудыратын және/немесе қатыгез деп сипатталатын сөйлейтін радионың дамуына жағдай жасады: "1988 жылы Эд Маклафлин атты бұрынғы ABC Radio басшысы Раш Лимбоға келісімшарт жасасты – ол осы кезде көп танылмаған Сакраменто станциясында жұмыс істеді. Маклафлин Лимбоны станцияларға бәсекелес бағамен ұсынды: тегін. Оның бағдарламасын тарату үшін олар Маклафлиннің компаниясы ұлттық спонсорларға сатқан жарнамаларға сағатына төрт минут бөлуі керек еді. Станциялар қалған жарнамалық уақытты жергілікті жарнама берушілерге сата алатын болды". The Washington Post газетінің мәліметінше, "Лимбо эфирге шыққан күндерінен бастап қастандық теорияларын, дау-дамайды, тіпті қатыгездікті таратып келді" (мысалы, "феминазистер"). 1987 жылға дейін көп дау тудырмайтын тіл қолданған адамдар әділдік қағидасын айқын бұзғаны үшін эфирден алынып тасталатын.

Қосымша ережелер

Доктринаның екі қосымша ережесі, жеке шабуыл ережесі және "саяси редакциялық" ережесі 2000 жылға дейін қолданыста болды. "Жеке шабуыл" ережесі эфирде жеке адамға (немесе шағын топқа) жеке шабуыл жасалған кезде қолданылды. Станциялар мұндай адамдарға (немесе топтарға) шабуылдан кейін бір апта ішінде хабарласып, айтылған сөздердің стенограммасын жіберуі және эфирде жауап беру мүмкіндігін ұсынуы тиіс еді. "Саяси редакциялық" ережесі станция мемлекеттік қызметке үміткерлерді қолдаған немесе оларға қарсы шыққан редакциялық материалдарды тарату кезінде қолданылды, сондай-ақ қолдау алмаған үміткерлерге хабарласып, жауап беруге лайықты мүмкіндік беру талап етілді. АҚШ-тың Колумбия округінің апелляциялық соты FCC-ге әділдік доктринасын жою туралы шешімді ескере отырып, осы қосымша ережелерді негіздеуді тапсырды. FCC дереу негіздеме ұсынбады, сондықтан екі қосымша ереже де 2000 жылдың қазан айында күштен шығарылды.

Қолдау

2005 жылдың ақпан айында АҚШ өкілі Луиза Слотчер (D NY) және 23 қолдаушы 2005-2007 жылдардағы 109-шы Конгрестің 1-ші сессиясында (республикалықтар екі палатада да көпшілікке ие болған кезде) «Эфирдегі әділдік және есеп беру туралы» заңды (H. R. 501) ұсынды. Бұл заң жобасы станция лицензиясының мерзімін сегіз жылдан төрт жылға дейін қысқартуды, лицензия иеленушінің маңызды мәселелерді әділ жабуын, жылына екі рет оның жабуы туралы жергілікті халыққа естіртулер өткізуін және FCC-ге өзінің міндеттемелерін қалай орындағаны туралы құжаттарды ұсынуын талап ететін. Заң жобасы комитетке жіберілді, бірақ одан әрі ілгерілемеді. Сол Конгресте өкіл Морис Хинчи (D NY) «Әділдік доктринасын қайта жаңғырту» туралы заң ұсынды. H.R. 3302, сондай-ақ «2005 жылғы медиа меншік реформасы туралы заң» немесе MORA деп те аталады, Конгресте 16 қолдаушыға ие болды. 2007 жылдың маусым айында сенатор Ричард Дурбин (D Ill.) «Әділдік доктринасын қайта енгізу уақыты келді» деді, бұл пікірді оның демократ әріптесі сенатор Джон Керри (D Mass.) да қолдады. Алайда, The New Republic журналының 2008 жылдың соңында жазған Марин Коганның айтуынша: 2008 жылдың 24 маусымында АҚШ өкілі Нэнси Пелоси (D Calif.), сол кездегі Палата спикері, журналистерге оның демократ әріптестері әділдік доктринасын қайта енгізуге тыйым салғысы келмейтінін айтты, «менің фракциямдағы қызығушылық керісінше» деп қосты. Human Events журналисі Джон Гиззидің «Сіз жеке өзіңіз «Әділдік доктринасын» қайта жаңғыртуды қолдайсыз ба?» деген сұрағына спикер «Иә» деп жауап берді. 2008 жылдың 15 желтоқсанында АҚШ өкілі Анна Эшу (D Calif.) Калифорния штатының Пало-Альто қаласындағы The Daily Post газетіне бұл ережені кабельдік және спутниктік телеарналарға да қолдану керек деп ойлайтынын мәлімдеді. Кейін, радио жүргізушісі Билл Пресс «олар бір қаладан екіншісіне прогрессивті бағдарламаларды жауып тастап жатыр» деген пікір білдіргенде, сенатор Харкин: «Дәл солай, сондықтан бізге әділдік қажет, сондықтан бізге Әділдік доктринасы керек». Бұрынғы президент Билл Клинтон да әділдік доктринасын қолдаған. 2009 жылдың 13 ақпанында Марио Солис Марич радиосында Клинтон былай деді: Клинтон консервативті радиодан ынталандыру бағдарламасына қарсы «көңілсіз дауылды» атап өтті, бұл экономикалық шындыққа сай келмейді. 2019 жылдың 19 қыркүйегінде өкіл Тұлси Габбард (D HI) 116-шы Конгрестегі Өкілдер палатасында H. R. 4401 «2019 жылғы Әділдік доктринасын қайта жаңғырту туралы» заң жобасын ұсынды. Габбард жалғыз демеуші болды. H. R. 4401 сол күні Энергетика және сауда комитетіне жіберілді. Содан кейін ол 2019 жылдың 20 қыркүйегінде Байланыс және технология жөніндегі кіші комитетке жіберілді. H.R. 4401 маңызды саяси және әлеуметтік тақырыптарды теңдей талқылауды талап етеді, теледидар мен радио хабар таратушылардан азаматтық мүдделерге қатысты мәселелердің екі жағына да эфир уақытын беруді талап етеді. Заң жобасының мазмұнында: «2019 жылғы Әділдік доктринасын қайта жаңғырту туралы заң. Бұл заңға сәйкес радио немесе теледидар лицензиясын иеленуші қоғамдық маңызы бар мәселелер бойынша қарама-қайшы пікірлерді талқылауға мүмкіндік беруі керек. Әділдік доктринасын қайта жаңғырту туралы заң теледидар мен радио хабарларын таратушыларға саяси немесе әлеуметтік мәселелерді талқылау кезінде екі жақты да қатысуға міндеттейді, 1949 жылдан 1987 жылға дейін қолданылған ережені қайта енгізеді. Заңды қолдаушылар бұл доктрина қоғамдық пікірталасты күшейтіп, оң саяси өзгерістерге ықпал еткенін, тек ең қатты дауыстарға немесе ең терең қалталарға жеңіске жетуге мүмкіндік бермегенін айтады».

Ұсынылған баламалар

Free Press сияқты медиа реформасы ұйымдары әділдік принципін қайта енгізу станциялардың меншігіне шектеу қоюды күшейту және "қоғамдық мүдде" стандарттарын күшпен сақтаудан (айыппұлдар есебінен қоғамдық телерадиоаппаратураны қаржыландыру арқылы) гөрі маңызды емес деп есептейді.

Қоғамдық пікір

2008 жылдың 13 тамызында Rasmussen Reports компаниясы жүргізген телефондық сауалнамада 1000 дауыс беруге ниетті азаматтың 47%-ы телерадиохабар таратушылардың либералдық және консервативтік пікірлерді тең көлемде ұсынуын талап ететін үкіметтік талапты қолдады, ал 39%-ы осындай талапқа қарсы болды. Сол сауалнамада саяси пікір білдіретін интернет сайттары мен блогерлердің қарама-қарсы пікірлерді ұсынуын міндеттеуді 57% қарсылық білдірді, ал 31% қолдады. Сауалнамаға қатысушылардың 71%-ы 20%-ға қарсы "қазіргі кездегі ақпарат құралдарында (интернет, газеттер, кабельдік теледидар және спутниктік радио соның ішінде) кез келген саяси көзқарас естілуі мүмкін" дегенмен келісті, бірақ үлкен бөлігі (жартысы) ғана әділеттілік доктринасы туралы соңғы жаңалықтарды жақыннан қадағалағанын айтты. Қателік маржасы 3%, сенімділік аралығы 95% болды.

Ресми түрде қайтарып алу

2011 жылдың маусым айында Республикалық палатаның Энергетика және сауда комитетінің төрағасы мен кіші комитетінің төрағасы, екеуі де республикашылдар, FCC олардың сұраныстарына жауап ретінде 2011 жылдың тамызында әділдік қағидасын және басқа да "ескірген" ережелерді FCC ережелер жинағынан алып тастау үшін мерзім белгілегенін мәлімдеді. 2011 жылдың 22 тамызында FCC Президент Обаманың "қолдағы ережелерді кең ауқымда қарау" жөніндегі жарлығынан кейін, әділдік қағидасын іске асыратын ережені және тағы 80-нен астам ереже мен нормативті актіні Федералдық тізілімнен алып тастауға дауыс берді, мақсаты қажетсіз ережелерді жою болатын.