Кіріспе

McDonnell Douglas (кейін Boeing) X-36 Tailless Fighter Agility Research Aircraft – американдық жасырын, кішірейтілген прототиптік ұшақ, көптеген ұшақтардағы дәстүрлі қанаттың соңғы бөлігінсіз (эпеннажсыз) ұшуға арналған. Бұл конфигурация салмақты, қарсылық күшін және радарлық көрінуді азайту, сондай-ақ ұшу қашықтығын, маневрлеу қабілетін және аман қалу мүмкіндігін арттыру мақсатында жасалған.

Жобалау және әзірлеу

X 36 ұшағы мүмкін болатын истребитель ұшақтың 28% өлшемде салынды және оны жерде орналасқан виртуалды кабинадағы ұшқыш басқарды, ал ұшақтың кабинасына орнатылған бейнекамера көрініс берді. Басқару үшін қанаттың алдындағы канард, бөлінген элерондар және бағытты басқару үшін жетілдірілген итеру векторлы соплосы қолданылды. X 36 көлденең және тік осьтерде тұрақсыз болғандықтан, тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін жетілдірілген цифрлық сымдық басқару жүйесі пайдаланылды. 1997 жылдың 17 мамырында алғаш рет ұшқан, ол 31 сәтті зерттеу рейсі жасады. Ұшақ өте жақсы басқарылды және бағдарлама жобаның барлық мақсаттарына жетіп, тіпті одан да асып түсті. 1997 жылдың тамызында McDonnell Douglas компаниясы Boeing компаниясымен бірікті, сынақ бағдарламасы жүріп жатқанда; ұшақ кейде Boeing X 36 деп те аталады. X 36 жоғары маневрлік қабілетке ие болды, бұл оны истребитель ретінде пайдалануға өте қолайлы ететін. Әлеуетті пайдалылығына және жоғары сәтті сынақ бағдарламасына қарамастан, 2017 жылға дейін X 36 немесе одан туындаған дизайнның одан әрі дамуы туралы ешқандай хабарлама болған жоқ.

Тірі қалғандар

Бірінші X-36 АҚШ Әуе күштері Ұлттық мұражайында, Огайо штатының Дейтон қаласына жақын Райт-Паттерсон әуе базасында орналасқан. Ол 2003 жылдың 16 шілдесінде, Боинг Bird of Prey ұшағымен бірге келді және мұражайдың Ғылыми-зерттеу және даму галереясында қойылған. Екінші X-36 Калифорниядағы Эдвардс әуе базасындағы Әскери-әуе күштері сынақ ұшу орталығы мұражайының сыртында көрсетілген.