Кіріспе

HMCS Onondaga (S73) – Канада Корольдік теңіз күштерінде, кейіннен Канада Қарулы күштерінде қызмет еткен суасты кемесі. 1960 жылдардың ортасында салынған «Онондага» 2000 жылы соңғы канадтық «Оберон» суасты кемесі ретінде қызметтен шығарылғанға дейін негізінен «Атлантикалық теңіз күштері» құрамында қызмет етті. Суасты кемесін жоюға қатысты бірнеше жоспар жасалып, тоқтатылды, содан кейін Римускидегі Site historique maritime de la Pointe au Père оны мұражай экспонаты ретінде сақтап қалу үшін сатып алды. Суасты кемесі 2008 жылы осы орынға көшіріліп, қазірде көпшілікке ашық.

Дизайн және құрылыс

Оберон класы алдыңғы Porpoise класының жетілдірілген нұсқасы саналды, олардың қысым корпусының конструкциясы өзгеше және жоғары сапалы болаттан жасалған. Бұл конструкциялық айырмашылықтар Оберонға шамамен 1000 фут (305 м) тереңдікке сүңгіп түсуге мүмкіндік берді. Кемелер екі валмен жұмыс істейтін дизель-электрлік жүйемен жабдықталған. Оберон экипажы екі ASR 1 16 цилиндрлі дизель қозғалтқышымен және екі English Electric электрмоторымен жабдықталған. Бұл су асты кемелеріне максималды жер үсті жылдамдығы және су асты жылдамдығын қамтамасыз етті. Олардың құрамында 21 дюймдік (533 мм) диаметрлі сегіз торпедалық түтік болды, олардың алтауы мұрын бөлігінде, екеуі корма бөлігінде орналасқан. Олар 24 торпеданы қайта зарядтауға арналған 30 торпеда тасыды. Канадалық кемелер бастапқы конструкциядан АҚШ Mark 37C торпедасын қолдану мүмкіндігімен ерекшеленді. Ұзын, сыммен басқарылатын Mod 2 нұсқасы алдыңғы түтіктерде, ал басқарылмайтын Mod 0 нұсқасы артқы түтіктерде орналастырылды. Оберон кемелері 187 типті белсенді-пассивті сонар, 2007 типті пассивті сонар және 2019 типті сонармен жабдықталған. Су асты кемелерін су астына қарсы күрестің оқуларынан майдандық қызметке көшіру мақсатында, Теңіз командасы жаңа сонарлар, перископтар, байланыс және атыс басқару жүйелерін қамтитын жөндеу бағдарламасын әзірледі. Сондай-ақ, олардың қару-жарағы Mk 48 торпедасын қолдана алатын торпедалық түтіктермен жаңартылды. Бұл НАТО-ға совет су асты кемелерін бақылау үшін Солтүстік Атлантикада дислокациялануға мүмкіндік берді. SOUP жөндеу бағдарламасы жаңа АҚШ атыс басқару жүйесін, цифрлық Singer Librascope Mark I және жаңа Sperry пассивті радиолокациялық сонарын қамтыды, ал 719 типті қысқа қашықтықтағы сонар алынып тасталды. Жаңа сонар қысым корпусының үстіңгі бөлігіне орналастырылды. Жаңа байланыс және навигациялық жүйелер орнатылды. 1980 және 1986 жылдар аралығында канадалық Оберон кемелерінің бірі жөндеуден өту үшін қызметтен шығарылды. SOUP бағдарламасы 1986 жылы 45 миллион канад доллары көлеміндегі бюджетін сақтап, уақтылы аяқталды. SOUP канадалық Оберон кемелерін 1990 жылдардың соңына дейін пайдалануға мүмкіндік берді, содан кейін олар британдық кемелерімен ауыстырылды.

Сатып алу

1962 жылдың наурыз айында Министрлер кабинеті үш "Оберон" және сегіз фрегат сатып алуды ұсынды, бұл ретте Ұлыбританиядан су асты кемелерін сатып алу құны Канадада британдық қорғаныс тауарларын сатып алу арқылы өтеледі деген шарт қойылды. 1962 жылдың 11 сәуірінде Канаданың Ұлттық қорғаныс министрі Дуглас Харкнес Канаданың Төменгі палатасында сатып алу туралы хабарлады. Дегенмен, консервативтік үкімет Ұлыбританияның сатып алу құнын өтеуге жасаған әрекеттерінің баяу болуына байланысты "Оберон" сатып алуды кейінге шегерді. 1963 жылы консервативтік үкімет сайлауда жеңіліске ұшырады, ал келген либералдық үкімет билікке келгеннен кейін барлық ірі қорғаныс сатып алу жобаларын тоқтатты. 1963 жылы келісімшарттың жалпы құны 40 миллион канад доллары деп белгіленді. "Оникс" кемесі құрылысы басталғандықтан, ол Корольдік теңіз күштерінің талаптарына сәйкес аяқталды. Барлық үш кеме бастапқы "Оберон" жобасына өзгерістер енгізді, оларға мұздырғыштың кеңейтілуі, жаңа қару-жарақтар жиынтығы, үлкен кондиционер, белсенді сонар және жаңа байланыс құралдары кірді. Үш су асты кеме "сағаттық тышқандар" ретінде, яғни су үсті кемелерін су астына қарсы күресте оқыту үшін пайдаланылды.

Құрылыс және мансап

Англиядағы Чатем кеме жасақтауында салынған су асты кемесі 1964 жылдың 18 маусымында жатырылды, ал 1965 жылдың 25 қыркүйегінде суға жіберілді. 1967 жылдың 22 маусымында Чатемде әскери қызметке қабылданып, комиссияланды. Онондога 1960-шы жылдары Корольдік теңіз күштері мен Корольдік Канада теңіз күштерінің су асты кемелері бір-бірінің құрамында уақыт өткізетін алмасу бағдарламасы енгізілгеннен кейін Корольдік теңіз күштерімен бірге оқу-жаттығулар өтті. Бұл Канаданың су асты кемелеріне барлау миссияларын жүргізуге мүмкіндік берді. 1970 жылдары Канада Атлантика мұхитының батысында су астындағы бақылау патрульдерін бастады, кеңестік су асты кемелері мен су үстіндегі кемелерді, әсіресе баллистикалық зымыран тасымалдайтын су асты кемелерін, көбінесе Canadair CP 107 Argus немесе Lockheed CP 140 Aurora патрульдік ұшақтарымен бірлесіп қадағалады. Онондога 1982 жылдың 18 қаңтарында "Халифакс" кемежайына келді, SOUP жөндеу жұмыстарына дайындық үшін. Жөндеу жұмыстары 1983 жылдың 25 маусымында басталды және 1984 жылдың 27 сәуірінде аяқталды. Онондога 2000 жылдың 28 шілдесінде Теңіз командасы тарапынан қызметтен босатылды.

Сақтау

2001 жылы Онондаганы бөліктерге бөліп, Канада соғыс мұражайының ішінде қайта құрастыру жоспарланды. Алайда, жоспар тым қымбатқа түскендіктен, жыл соңына дейін тоқтатылды. Суасты кемесін құрастырып жібермей, 2006 жылы Римускидегі «Site historique maritime de la Pointe au Père» тарихы теңіз орталығы Онондага жобасына 4 канад долларына және салыққа сатып алды. Суасты кемесін теңіз жолына көтеру үшін 2 тамызда 2 сағат ішінде болатын үлкен толқын қажет болды. Торпедалар мен аккумуляторларды алып тастау Онондаганың салмағына әсер етті, сондықтан суасты кемесін қауіпсіз сүйреп әкелу үшін балластык резервуарларға су құю қажет болды. Жүкті сүйреп әкелетін қайық пен суасты кемесі портынан шығар алдынан сүйреу арқанының бірі жыртылып, жарты күнге кешіктірді. 12 шілдеде суасты кемесі мен сүйрегіш кеме «Берта» дауылынан қашу үшін Кансо каналы арқылы бағытты өзгертуге мәжбүр болды, ал Онондага шлюздерден өту үшін екінші сүйрегіш кеме шақырылды. Онондага 2 тамыздағы үлкен толқынға дейін Римуски портына келді, бірақ қатты дауыл операцияны жүзеге асыруға кедергі келтірді. Теңіз жолы қыркүйек айында толқынмен қайта сынау үшін суға қарай ұзартылды. Екінші әрекет Онондаганы судан жартылай көтеруге мүмкіндік берді, бірақ суасты кемесі тіреу тіректерімен дұрыс орналаспады. Түнде су деңгейі төмендеген кезде суасты кеме оң жаққа бұрылып, темір жолдан сығылып, жақын жердегі тасқа соқты. Үшінші әрекет екі аптадан кейін жасалды, суасты кемесі бекітіліп, тіректері ауыстырылды. Суасты кемесін темір жолдың үстіне орналастыру үшін екі сүйрегіш кеме пайдаланылды, бірақ жағалаудан тарту басталғанда, сүйрегіштердің бірі тым көп күш салғандықтан Онондаганы кері тартты.