Кіріспе
Ирланд-американдық кинорежиссер, актер және кісі өлтіру құрбаны (1872–1922)
Уильям Десмонд Тейлор (шын аты Уильям Каннингэм Дине Таннер; 26 сәуір 1872 – 1 ақпан 1922) – ағылшын-ирланд-американдық кинорежиссер және актер. 1910-шы жылдар мен 1920-шы жылдардың басында Голливудтың дамып келе жатқан кино өнері орталығындағы танымал тұлға болған Тейлор 1914 және 1922 жылдар аралығында елу тоғыз нұсқаусыз фильм түсірді, ал 1913 және 1915 жылдар аралығында жиырма жеті фильмде ойнады. 1922 жылдың 1 ақпанында Тейлордың қанымен өлтірілуі, Роско Арбаклдың ісі сияқты басқа да Голливудтағы дау-дамаylar сенсациялық және көбінесе ойдан шығарылған газет хабарларына әкеп соқты. Бұл қылмыс әлі күнге дейін ресми түрде ашылмаған.
Ерте өмір
Уильям Каннингэм Дине Таннер 1872 жылдың 26 сәуірінде Англия-Ирландия дворяндарының отбасында, Ирландияның Карлоу графтығындағы Карлоу қаласының Эвингтон-хаус үйінде дүниеге келді. Ол зейнеткер британ армия офицері, 8-ші батальонның Карлоу мылтықтарының майоры Томас Кернс Дине Таннер мен оның әйелі Джейн О'Брайеннің бес баласының бірі болды. Тейлордың бауырлары – Денис Гейдж Дине Таннер, Эллен "Нелл" Дине Таннер Фаудель Филлипс, Лиззи "Дейзи" Дине Таннер және Освальд Кернс Дине Таннер. Оның туыстарының бірі – Ирландия парламенттік партиясының Орта Корк округінен парламент депутаты Чарльз Кернс Дине Таннер. 1885 жылдан 1887 жылға дейін Тейлор Англиядағы Марлборо колледжінде оқыды. 1891 жылы ол Ирландиядан Канзас штатының Раннимеде қаласына жақын жердегі ранчоға кетіп, содан кейін Нью-Йоркке көшті. Тейлор мен оның отбасы Нью-Йорк қоғамында жақсы танымал болды және бірнеше клубтардың мүшелері болды. Ол ішімдікке құмар, депрессиядан зардап шеккен болуы мүмкін, сондай-ақ әйелдермен даулы қарым-қатынаста болғаны белгілі. Тейлор 1908 жылдың 23 қазанында әйелі мен қызын тастап, күртен жоғалып кетті. Тейлордың жоғалып кеткеннен кейінгі жылдары туралы көп мәлімет жоқ. Ол Канада, Аляска және АҚШ-тың солтүстік-батысын аралап, алтын іздеп, түрлі актерлік труппалармен жұмыс істеді. Соңында ол актерліктен продюсерлікке ауысты. 1912 жылы Калифорния штатының Сан-Франциско қаласына келген кезде ол өзінің атын Уильям Десмонд Тейлор деп өзгертті. Одан кейін ол Витаграф студиясында, Маргарет "Гибби" Гибсонмен төрт рет бірге түсіріліп, Балбоа ойын-сауық продюсерлік компаниясында жұмыс істеді. Балбоада Тейлор актриса Нева Гербермен танысты, олар 1919 жылға дейін келісімге келді. Гербер кейіннен: "Ол жанның тазалығын, жеке мәдениетін, білімін және әдептілігін білдіретін адам еді. Мен одан да жақсы адамды білген емеспін", – деп еске алды. Тейлор 1914 жылы Балбоа үшін "Сотшының әйелі" фильмінен бастап фильмдер түсіре бастады. Балбоадан кеткеннен кейін ол Favorite Players Film Co. және American Film Manufacturing Company компанияларында екі фильм түсірді, онда ол 30 бөлімнен тұратын "Аспаннан түскен алмаз" сериалын түсірді. 1915 жылдың қазан айында ол Pallas Pictures компаниясына қосылды. Бір жылдан кейін Pallas Famous Players–Lasky компаниясының еншілес компаниясы болды. 1917 жылы Fox Film Corporation-те бір ай жұмыс істегеннен басқа, Тейлордың барлық келесі фильмдері Famous Players–Lasky немесе оның еншілес компаниялары үшін түсірілді. 1915 жыл шамасында Тейлор Тейлордың кіші інісі Денистің әйелі Ада Бреннан Дине Таннермен байланыс жасады. Бұрынғы британ армия офицері және Нью-Йорктегі антикварлық дүкеннің менеджері (Гамильтоннан бөлек) Денис 1912 жылы әйелі мен балаларын тастап, жоғалып кеткен. Бұл оқиға Тейлордың өлімінен кейін жария болды, және баспасөз Монровияның кішкентай қаласына шабуылдады. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталар алдында, 1918 жылдың шілдесінде Тейлор Канада экспедициялық күштеріне қарапайым сарбаз ретінде қатысты. Жаңа Шотландиядағы Форт-Эдвардта төрт жарым ай оқудан өткеннен кейін, Тейлор Галифакстан 500 канадалық сарбазды тасымалдайтын кемемен кетіп қалды. Олар 1918 жылдың 2 желтоқсанында Лондонның Хаунслоу казармасына келді. 1919 жылдың сәуір айының соңында Тейлор Францияның Берг қаласындағы майор Тейлор, D ротасы, Корольдік фюзилерлер штабына жетті. 1919 жылдың 14 мамырында Лос-Анджелеске оралғаннан кейін Тейлорды Лос-Анджелес спорттық клубында кинорежиссерлер қауымдастығы ресми банкетпен құрметтеді. Тейлордың денесі Лос-Анджелестің сәнді және бай ауданы Вестлейктегі Альварадо Корт апартаменттеріндегі үйінен табылды. Көпшілік жиналды, және өзін дәрігер деп таныстырған біреу алға шығып, денеге қарапайым қарап, Тейлор асқазан қан кетуінен қайтыс болғанын мәлімдеді. Дәрігер қайтадан көрінбеді, кейін күмән туғанда, денесі сот-медициналық сарапшылармен айналдырылды, бұл 49 жастағы кинорежиссердің кем дегенде бір рет кішкентай калибрлі тапаншамен, ол оқиға орнында табылмай, арқасынан атылғанын көрсетті.
Жерлеу рәсімі
Тейлордың жерлеуі 1922 жылдың 7 ақпанында Сент-Полс соборында болды. Епископтық рәсімнен кейін ол Голливуд зиратындағы мавзолейге жерленді, қазір Санта-Моника бульвары бойындағы «Голливуд мәңгілігі» зираты деп аталады. Оның қабір тасында: «Уильям С. Дин Таннердің естелігі, Этель Дин Таннердің сүйікті әкесі. 1922 жылдың 1 ақпанында қайтыс болды» деп жазылған.
Тергеу
Тейлордың қалтасынан тергеушілер 78 АҚШ доллары ақшасы бар әмияны тапты (1922 жылғы 78 доллар қазіргі кезде шамамен <есептелген сомаға> тең), күміс темекілік, Waltham қалта сағаты, қалам пышағы және актриса Мейбл Норманның суреті бар медальон. Оның саусағында екі каратты бриллиант жүзі бар еді. Тейлордың денесіндегі ақша мен құндылықтардың болуына қарай, ұрлық өлтірудің себебі болмағандай көрінді, бірақ Тейлордың бір күн бұрын есепшісіне көрсеткен үлкен ақша сомасы жоғалып, ешқашан есепке алынбаған. Бірқатар тергеуден кейін Тейлордың қазасы 1922 жылдың 1 ақпанында сағат 19:50-де болған деп белгіленді. Осы оқиғаға байланысты туындаған медиа шуылында Лос-Анджелес округінің шерифі Юджин Бискайлуз «Чикаго Трибьюн» газетінің тілшісі Эдди Доэртиге: «Индустрия зардап шекті. Жұлдыздар құлап түсті. Акционерлер миллиондаған доллар жоғалтты. Көптеген адамдар жұмыссызданып, сізге оқ атуға дейін ашуланып кетті» деді. Роберт Жирудың сөзінше, «студиялар оқиғаның белгілі бір аспектілері жария етілсе, олардың проблемалары ушығады деп қорқыпты». 1968 жылы король Видор осы оқиға туралы былай деді: «Өткен жылы мен Лос-Анджелес полициясының детективі, қазір зейнеткерліктегі Уильям Майкл Кахилл ағадан сұхбат алдым, ол кісі кісі өлтірілгеннен кейін дереу осы іске тағайындалған еді. Ол маған: «Біз жақсы істеп жатыр едік, бірақ бір апта ішінде істен алыну туралы бұйрық келді» деді».
Мейбл Норман
Мейбл Норманд – танымал комедиялық актриса, Чарли Чаплин мен Роско Арбаклмен жиі бірге ойнайтын. Автор Роберт Жирудың айтуынша, Тейлор Норманды терең махаббатпен жақсы көретін және ол бастапқыда кокаинге тәуелділігін емдеу үшін оған көмек сұраған. Норманның полиция тергеушілеріне берген мәлімдемесіне сәйкес, оның қайта-қайта рецидивтері Тейлор үшін ауыр соққы болды. Жирудың сөзіне қарағанда, Тейлор өмірінің соңына жеткенше федералды прокурорлармен кездесіп, Норманның кокаин жеткізушілеріне қарсы куәлік беруге дайын екенін ұсынған. Жиру бұл жеткізушілер кездесу туралы біліп, директорды өлтіру үшін жалдамалы кісіні тартқан деп санайды. Жирудың айтуынша, Норман өзінің жақынының өліміне себеп болған жағдайды сезген, бірақ кім өлтіргенін білмеген. Қылмыс жасалған түні Норман Тейлордың коттеджінен сағат 19:45-те көңілі көтеріңкі күйде, оның берген кітабымен кеткенін айтады. Олар лимузинде отырып, бір-біріне сүйісқандықпен қош салынған. Норман Тейлорды соңғы рет тірі көрген адам болды, ал Лос-Анджелес полиция департаменті (LAPD) оны қатаң тексеруден өткізді, бірақ күдікті деп танымады. Көптеген кейінгі жазушылар да осы пікірді қолдайды. Дегенмен, Норманның мансабы бұрынғыдан баяулап, оның беделі оның тәуелділігінің жария болуынан зардап шекті, бұл моральдық құлдырау деп есептелді. Джордж Хопкинстің айтуынша, ол Тейлордың жерлеу рәсімінде Норманның қасында отырған, ол салтанат бойына жұбанышсыз жылаған. Нәтижесінде Норман 1920 жылдар бойына фильмдерде ойнауын жалғастырды. Сегіз жылдан кейін, 1930 жылдың 23 ақпанында туберкулезден қайтыс болды. Оның досы және жақын адамы Джулия Брюдің сөзіне қарағанда, Норман өмірінің соңына жеткенше одан: "Жулия, олар Билл Тейлорды кім өлтіргенін білетін болады деп ойлайсың ба?" деп сұраған. Ол 1984 жылдың 4 тамызында Санта-Моникада қайтыс болды.
Шарлотта Шелби
Шарлотта Шелби Минтердің анасы еді. Көптеген сахна аналары сияқты, ол да қызын басқаруға құмар және оның мансабы үшін шексіз ашкөздікпен жейді деп сипатталды. Бір кезде Минтер мен анасы арасында қаржылық даулар мен сот процестері болғандықтан қарым-қатынас ушығып, кейін татуласты. Шелбидің полицияға жасаған алғашқы мәлімдемелері әлі де жасырын және Тейлормен қызының қарым-қатынасы және «басқа да мәселелер» туралы «көз алдында өтірікке толы» деп сипатталады. Ең сенімді дәлелдердің бірі – Шелбиде сирек кездесетін .38 калибрлі тапанша және Тейлорды өлтірген оқтарға ұқсас ерекше оқ-дәрілер болған деген ақпарат. Бұл мәлімет жарияланғаннан кейін ол тапаншаны Луизиана шығанағына лақтырып жібергені хабарланды. Шелби Лос-Анджелес округінің прокурорымен әлеуметтік байланыста болды және оның ізбасарының ресми тергеуінен және кісі өлтіруге байланысты баспасөз қысымынан қашу үшін көп жылдар бойы АҚШ-тан тыс жерде болды. 1938 жылы оның екінші қызы, актриса Маргарет Шелби (сол кезде клиникалық депрессия мен алкоголизмнен зардап шегіп жүрген) анасын кісі өлтіруде айыптады. Шелби қылмысқа күдікті ретінде қаралып, көптеген жазушылардың сүйікті күдіктісі болды. Мысалы, Адела Роджерс Сент-Джонс Шелбидің қызына деген аналық қорғаныс сезімі мен Тейлорға деген тартымдылығының арасында қиналып жүргенін болжады. Шелби кісі өлтіру ісі бойынша сотталудан қорқыса да, Лос-Анджелес округінің кем дегенде екі прокуроры оны соттаудан бас тартты. Қылмыстан кейін өткен жиырма жылдан кейін Лос-Анджелес округінің прокуроры Бьюрон Фиттс Шелбиге қарсы айыптама қою үшін жеткіліксіз дәлелдер бар деген қорытындыға келді және қалған дәлелдер мен іс материалдарын мәңгілік сақтауды ұсынды. Бірақ кейін бұл материалдардың бәрі жоғалып кетті. Шелби 1957 жылы қайтыс болды. Фиттс, денсаулығы нашар болғандықтан, 1973 жылы өз-өзіне қол жұмсады.
Маргарет Гибсон
Маргарет Гибсон - киноактриса, ол Тейлор Голливудқа алғаш келген кезде онымен бірге жұмыс істеген. 1917 жылы оған проституциямен тең айыптар (сонымен қатар опиум сату туралы айыптамалармен бірге) тағылып, сотқа тартылып, ақталды, кейін ол өзінің кәсіби атын Патрисия Палмер деп өзгертті. 1923 жылы Гибсон қорқытып алу айыптары бойынша ұсталды және түрмеге қамалды, бірақ кейіннен айыптар алынып тасталды. Тейлордың өлтірілген кезде ол 27 жаста болды және Лос-Анджелесте жүрді. Оның аты тергеу барысында есімдермен байланыстырылмады. Тейлордың өлімінен кейін көп ұзамай Гибсон Тейлордың қайтыс болған кездегі студиясы – Famous Players–Lasky компаниясының бірнеше фильмінде жұмыс істеді. 1964 жылы қайтыс болғанға дейін Гибсон Тейлорды өзі өлтіргенін айтқандығы хабарланды.
Дәлелдің жоқтығы
Қылмыс орнын нашар басқарғандықтан және көрінетін сыбайлас жемқорлық салдарынан көптеген физикалық дәлелдер бірден жоғалып, қалғандары жылдар бойы із-түзсіз кетті. Дегенмен, полиция файлдарындағы бірнеше құжаттардың көшірмелері 2007 жылы жарияланды. Ол кісі өлтірілгеннен кейін және содан бері әртүрлі теориялар айтылды, көптеген кітаптар басылды, олардың барлығы кісі өлтірушіні анықтағандарын мәлімдеді. Бірақ, қылмысты нақты бір адаммен байланыстыратын нақты ешқандай дәлел табылмады.
Салдары
Тейлор ісінде аталған көптеген танымал адамдар кинодағы рөлдері арқылы көпшілікке белгілі болғандықтан, бұл көптеген адамдардың мұндай жеке қызығушылық танытқан алғашқы американдық кісі өлтіруі болды. Осы оқиғаға қоғамның қызығушылығы артып, Тейлордың өлімі туралы жазбалар АҚШ-та бұрынғыдан да көп газеттерде жарияланды. Тейлордың өлімінен кейінгі апталарда Голливудқа қарсы пікірлер күшейді, редакциялық мақалаларда Голливуд Калигула, Клавдий және Нерон заманындағы «барлық тәртіпсіздіктермен», «біздің американдық Содом мен Гоморрамызбен» салыстырылып, «Голливудты жою керек!» деген шақыру айтылды. Басқа редакциялық мақалалар Тейлорды «өз ісінің нәтижесін көрген» ашкөз, мәдениетті жамандық ретінде сипаттап, «Тейлор ісін жабуға жасалған қастандыққа қарсы күресу үшін заң органдары барлық мүмкіндіктерін пайдалануы керек» деді. 1920 жылдардың басында газеттерде жарияланған Голливудтағы дау-дамақтардың қатарында Тейлордың өлімі, Роско Арбаклдың ісі, Олив Томас өлімі, Томас Х. Инстің құпия өлімі, сондай-ақ Уоллес Рид, Барбара Ла Марр және Жанна Иглстың есірткі немесе алкогольге байланысты қайтыстары бар. Бұл жағдайлар Голливуд студияларын «әдептік талаптар» немесе «әдепсіздік шарттары» бар келісімшарттар жасауға итермеледі, олардың шартын бұзғандарды жұмыстан босатуға мүмкіндік берді.
Танымал мәдениетте
Қылмыс Ф. Скотт Фицджеральдтың 1940 жылғы «Пэт Хоббидің Рождестволық тілегі» әңгімесінде кездеседі. Хобби Голливуд продюсерінің кісі өлтіруге жасаған мойындауын тауып, оны шантажға алуға тырысады. Уильям Холден мен Глория Свансон қатысқан «Сансет бульвары» (1950) фильмінде «Норма Десмонд» есімді, қартайған, үнсіз кино жұлдызы бейнеленген. Оның аты Тейлордың ортаңғы есімі мен Мейбл Норманның тегінен алынған, бұл шамамен 30 жыл бұрын кеңінен таралған дау-дамаздармен байланыстыру мақсатында жасалған. «Голливуд тарихы» (1951) фильмі – «Универсал Пикчерз» компаниясының «Сансет бульварының» сәттілігін пайдаланып, Тейлордың өліміне тікелей негізделген әрекеті. Фильм ойдан шығарылған аяқталуға жетсе де, нақты оқиғаның жағдайларын жақыннан ұстанады. Гор Видальдың «Голливуд» романы (1990) Тейлордың кісі өлтіруін көркемдеп баяндайды. Осы оқиғаға қатысты басқа романдар: Девитт Бодиннің «13 Castle Walk» (1975), Сэмюэл А. Пиплстің «Екі рет өлген адам» (1976) және Гэвин Ламберттің «Раннинг Тайм» (1982). Тейлордың кісі өлтіруі Дэвид Мерриктің Джерри Герман мен Майкл Стюарттың «культтік» музыкалық «Мэк пен Мейбл» қойылымында бейнеленген. Бұл қойылым 6 қазан 1974 жылы Бродвейдегі Majestic театрында ашылып, алты алдын ала көрсетілім мен 66 ресми қойылым өткізді. Говер Чемпион режиссерлік пен хореографиялық жұмыстарын атқарды, ал Роберт Престон Мак Сеннет рөлінде, Бернадет Петерс Мейбел Норманд рөлінде, ал Джеймс Митчелл Уильям Десмонд Тейлор рөлінде ойнады. A&E телеарнасының «City Confidential» шын қылмыстық сериясының 2000 жылы көрсетілген «Ескі Голливуд: Үнсіз жұлдыздар, өлімге алып келетін құпия» атты эпизоды Тейлордың кісі өлтіруі туралы. 2012 жылы, оның туғанына 140 жыл толуына орай, Уильям Десмонд Тейлор қоғамы, оның туған қаласы Карлоуда (Ирландия), «Тейлорфест» атты жыл сайынғы өнер және кино фестивалін құрды. Бұл фестиваль Ирландияның ең өнімді кинорежиссерін құрметтеп, ирландиялықтардың үнсіз киноға қосқан үлесін тойлайды. TinPot және Cleverality Productions компаниялары Ирландияның хабар тарату органының қаржылық қолдауымен Уильям Десмонд Тейлордың кісі өлтіруін зерттейтін бір сағаттық драмалық деректі фильм жасады. Фильм 1920 жылдардағы тікелей эфирдегі радиошоу стилінде ұсынылды («Кім өлтірді Билл?» (2013)). Марк Иван О'Горман жазған және режиссерлік жасаған шоуда драмалық көріністер мен сарапшылардың сұхбаттары, соның ішінде Оскар жүлдесінің иегері, кинотарихшы Кевин Браунлоу болды. 2018 жылы Buzzfeed Unsolved «Уильям Десмонд Тейлордың сенбессіз кісі өлтіруі» тақырыбында бейнеролик жариялады. 2020 жылы Wondery «Голливудтағы кісі өлтіру» атты алты бөлімді подкаст сериясын шығарды.