Кіріспе
Терри Пратчет, Иан Стюарт және Джек Коэннің 1999 жылғы кітабы «Диск әлемі туралы ғылым» – романшы Терри Пратчет пен танымал ғылым жазушылары (сондай-ақ Уорвик университетінің ғылыми зерттеушілері) Иан Стюарт пен Джек Коэннің 1999 жылғы кітабы. «Диск әлемі туралы ғылым II: Глобус», «Диск әлемі туралы ғылым III: Дарвиннің сағаты» және «Диск әлемі туралы ғылым IV: Сот күні» атты үш жалғасы да сол авторлардың қаламынан туды. 1999 жылы алғашқы кітабы жарық көргеннен кейін Терри Пратчет Джек Коэн мен профессор Иан Стюартты сол бірлескен салтанатта, Уорвик университеті Терри Пратчетке құрметті диплом тапсырғанда, «Көрінбейтін университеттің құрметті сиқыршылары» деп атады. Кітапта әдеттегідей Диск әлемі туралы әңгімелер мен әр тараудан кейін ғылыми түсіндірулер кезектеседі. Пол Кидби салған кітап мұқабасы – Джозеф Райттың Дербиде 1768 жылы салған «Ауа сорғышындағы құс туралы тәжірибе» атты картинасының пародиязы.
The Science of Discworld is a 1999 book by novelist Terry Pratchett and popular science writers (and University of Warwick science researchers) Ian Stewart and Jack Cohen. Three sequels, The Science of Discworld II: The Globe, The Science of Discworld III: Darwin's Watch, and The Science of Discworld IV: Judgement Day, have been written by the same authors. Following publication of the first book in 1999 Terry Pratchett made both Jack Cohen and Professor Ian Stewart "Honorary Wizards of the Unseen University" at the same ceremony at which the University of Warwick gave Terry Pratchett an honorary degree. The book alternates between a typically absurd Discworld story and serious scientific exposition after each chapter. The cover of the book, designed by Paul Kidby, is a parody of the 1768 painting "An Experiment on a Bird in the Air Pump" by Joseph Wright of Derby.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Кітаптың Диск әлемі бөлімі университеттің сквош алаңына Бейтаныс университетінің жаңа эксперименталды қуат көзі тапсырылуымен басталады. Жаңа "реактор" Чикаго университетінің ракет алаңында орналасқан Чикагоның 1-ші ядролық реакторына құрмет көрсетіп, таумды (магияның негізгі бөлшегі) бөлуге қабілетті. Алайда, сиқыршылардың жаңа реакторы жоспарланғаннан әлдеқайда көп сиқырлы энергия шығарады және жарылып, Университетті, Диск әлемін және бүкіл ғаламды жою қаупі туындайды. Университеттің ойлау машинасы, Хекс, барлық сиқырды ештеңесіз кеңістікке бағыттап, материя, энергия, шындық және, ең бастысы, сиқыр болмайтын орын құруды шешеді. Дикан саусақтарын осы кеңістікке салып, "бұрады", соның салдарынан ғаламды жасайды. Сиқыршылар Хекс арқылы ғаламдағы заттарды жылжыта алатынын жақын арада біледі. Олар оны Дөңгелек әлем (Жер) деп атайды, себебі онда материя кеңістікте шарлар түрінде жиналатын секілді (құбылардың арқасындағы дискілердің орнына). Олар таңертең төсектен сүйреп шығарған Ринсвиндті қатыгез және ерекше географияның сұм профессоры етіп тағайындап, оны осы жаңа әлемді зерттеу үшін (өз еркіне қарсы) жіберуге келіседі. Сиқыршылар ғарышқа материядан шарлар тізбегін жасайды және олардың біріне Айды (мүмкін, қатемен) сыйлайды. Бұл шарды тұрақтандырады, соның арқасында мыңжылдықтар бойы (сиқыршылар Дөңгелек әлемнің ұзақ уақытын өткізіп жіберіп, бір айдың ішінде ғаламның тарихын көруге мүмкіндік алады) тіршілік нысандары пайда болып, күрделі формаларға эволюциялана бастайды. Кітапта сонымен қатар ойдан шығарылған шабақ өркениеті мен динозаврлар да бейнеленген (екеуі де жерге құлаған кометалар/астероидтардың салдарынан жойылған), содан кейін дамыған өркениет (болжам бойынша адамдар) жақын арада болатын табиғи апаттан қашу үшін жерді эвакуациялайтын уақытқа секіріп өтеді.
Қабылдау
Publishers Weekly журналы 2014 жылғы басылымын "ерекше және аспапты қызық" деп сипаттады, сондай-ақ "жазуы көңілді және түсінікті" екенін айтты. Жаңа Англия ғылыми фантастика қауымдастығы оны "ғылымды және ғылыми әдісті насихаттаудың керемет жолы" және "өте ерекше әрі қызықты" деп атады, бірақ бұл оны "бір жағынан ерекше" етеді деп тоқталды. Кітап пен оның жалғасы, "Диск әлемі II ғылымы: Глобус" кітабы Иан К. В. Хардидің "Экология және эволюциядағы трендтер" журналында мақалаланды. Бірінші кітап туралы жазғанда, ол "онда ғаламымыздың онтогенезі және филогенезі қарастырылады", яғни, қарапайым тілмен айтқанда, авторлар "шимпанзелер мен адамның тегі, ми, үлгілерді тану, өзіне-өзінің хабардар болуы, өзіне-өзі сілтеме жасауы, мәдени эволюция және ғарыш зерттеулері туралы өз көзқарастарын ұсынады" деді. Ол кітаптарды ғылыми-танымдық әдебиеттің "көңілді" және "қызықты" мысалы деп қорытындылады.
Шығу тегі
Коэн кітапты сатып алуға дайын баспагерді табудың өте қиын болғанын айтады, "Мен екі жарым жыл бойы редакторлардың арасында жүрдім. Менде 80-ге жуық [редакторлармен кездесу] болды. Олардың бәрі "ақымақтыққа барма" деді. Соңында Эбери оны қабылдады. Ол жердегі редакторға егер кітап 10 000 данадан кем сатылса, жұмысынан босатылатыны түсіндірілді. Бірінші жылы 200 000-нан астам данасы сатылды". Ол сондай-ақ кітаптардың шабыты "Жұлдызды жол" ғылымы туралы "өте жаман" кітаптан туғанын айтады.