Кіріспе
Мервин Пик жазған «Горменгаст» фантастикалық романдар сериясы – британдық автор Мервин Пиктің готикалық құрылыстағы Горменгаст қамалының тұрғындары туралы фантастикалық сериясы. Бастапқыда біртұтас роман ретінде жоспарланған бұл серия Пиктің қайтысымен аяқталды және үш романнан тұрады: «Титус Грон» (1946), «Горменгаст» (1950) және «Титус жалғыз» (1959); сондай-ақ, канондық мәртебесі күмәнді «Қараңғылықтағы бала» (1956) повесі де бар. Пик 1968 жылы қайтыс болған кезде төртінші романы «Титус оянады» романын жазуда болған. Осы кітапты Пиктің жесірі Мэйв Гилмор 1970 жылдары аяқтады, бірақ оны отбасы тауып алғаннан кейін ғана 2011 жылы жарияланды. Алғашқы екі томда айқын фантастикалық элементтер болмаса да, «Горменгаст» атмосферасы мен псевдо-ортағасырлық ортасының арқасында бірауыздан фантастика жанрына жатқызылады. Бұл серия фантастикалық қауымдастық пен әдеби сыншылар тарапынан кең мақтауға ие болды. «Фантазия: 100 үздік кітап», «Заманауи фантазия: 100 үздік роман» және «100 оқуға тиіс фантастикалық роман» сияқты жинақтарға ХХ ғасырдың ең ұлы фантастикалық туындыларының бірі ретінде енгізілген. Әдеби сыншы Гарольд Блум бұл серияны ХХ ғасырдың ең үздік фантастикалық романдары және қазіргі заманғы әлемдік әдебиеттегі ең көрнекті циклдердің бірі деп бағалаған. «Горменгаст» әдебиеттегі алғашқы әдеп-ғұрыптық фантастикалық роман ретінде танылады. Кітаптар жиырмадан астам тілге аударылды.
Gormenghast '/ɡ//ɔːr//m//ə//n//ɡ//ɑː//s//t/ is a fantasy series by British author Mervyn Peake, about the inhabitants of Castle Gormenghast, a sprawling, decaying, Gothic structure. Originally conceived as a single on going novel, the series was ended by Peake's death and comprises three novels: Titus Groan (1946), Gormenghast (1950) and Titus Alone (1959); and a novella, Boy in Darkness (1956), whose canonical status is debated. Peake was writing a fourth novel, Titus Awakes, at the time of his death in 1968. The book was completed by Peake's widow Maeve Gilmore in the 1970s, but was not published until 2011 after it was discovered by their family. Although the first two installments do not contain any overtly fantastical elements, Gormenghast is almost unanimously categorised as fantasy because of the atmosphere and pseudo medieval setting. The series has received widespread acclaim from the speculative fiction community and mainstream literary critics. The series has been included in Fantasy: The 100 Best Books, Modern Fantasy: The 100 Best Novels and 100 Must Read Fantasy Novels as one of the greatest fantasy works of the twentieth century. Literary critic Harold Bloom has praised the series as the best fantasy novels of the 20th century and one of the greatest sequences in modern world literature. Gormenghast is often credited as the first fantasy of manners novel. The books have been translated into over twenty languages.
Шығармалары
Серия үш кітаптан тұрады: «Титус ыңқылдауы» (1946), «Горменгаст» (1950) және «Титус жалғыз» (1959). «Қараңғылықтағы бала» (1956) атты шағын кітап жас Титустың Горменгасттан шалқап, қысқа ғана саяхатын баяндайды, бірақ қамалдың атын атамайды. Пик Титус Гроанның өмірін толықтай жазып, Горменгастпен арақатынасын егжей-тегжейлі көрсету үшін бірнеше кітап жазуды жоспарлаған. Кем дегенде тағы екі кітап – «Титус оянады» және «Горменгастқа қайта оралу» деп аталды – жоспарланған, бірақ Паркинсон ауруы және 57 жасындағы Пиктің қазасы оған одан әрі томдарға бірнеше жүз ғана сөз бен идея жазуға мүмкіндік бермеді. «Титус оянады» кітабының тек үш беті ғана түсінікті жазылған және оны «Оверлок Пресс» басылымының «Титус жалғыз» кітабында және жинақ кітапта табуға болады. 1970 жылдары Пиктің жесірі Мейв Гилмор «Титус оянады» кітабының өзіндік нұсқасын жазды, оны «Соқпақсыз іздеу» деп атады. Пик отбасы осы кітапты 2010 жылы тапқандарын жариялады, ал «Оверлок Пресс» баспасы 2011 жылы Пиктің туғанына 100 жыл толуына орай «Титус оянады: Горменгасттың жоғалған кітабы» деген атпен жариялады.
In the 1970s, Peake's widow Maeve Gilmore wrote her version of Titus Awakes, which she called Search Without End. The Peake family announced the discovery of this book in 2010, and it was published by The Overlook Press as Titus Awakes: The Lost Book of Gormenghast in 2011 to coincide with the 100th anniversary of Peake's birth.
Орнату
Горменгаст – алыс және оқшауланған графтық, оның орталығында алып Горменгаст қамалы орналасқан және ежелгі заманнан бері Гроан асыл әулеті билік етеді. Графтық есімін Горменгаст тауынан алған, және сыртқы әлемнен екі жағында да жайсыз аймақтармен оқшауланған. Солтүстікте – батпақты шөл далалар, оңтүстікте – сұр тұзды батпақтар (әлде де содан кейін мұхит), шығыста – жылдам құмдар мен толқынсыз теңіз, ал батыста – шексіз тау жыныстары. Батысқа қарай Горменгаст тауының аяғында бұрылып өскен ормандар мен Горменгаст өзені жатыр. Олардан шығысқа қарай "жасыл қара тастан жасалған, қираған, жараланған және бос" деп сипатталатын тік жарлар, содан кейін қамалға жеткенше шөл батпақтар жатыр. Горменгаст тауы соншалық үлкен, қамалдан қарағанда бірнеше шақырымдай ғана көрінеді, бірақ іс жүзінде атпен бір күндік жол. Құрғақ, құлай жатқан қамалдың үстінде ең биік мұнара – Флинт мұнарасы тұр, онда көптеген сұрғырлар мекендейді. Қамал соншалық үлкен, тұрғындарының көпшілігі салтанатты рәсімдерден басқа сыртқа шықпайды. Қамалдың сыртында, солтүстік қабырғалардың астында "Жарқын оюшылардың" саз үйлері шоғырланған, олар аристократтармен тек жыл сайынғы рәсімдер арқылы байланысады – ағаштан күрделі бұйымдарды ойып, жеңімпаз туындысын бағалау үшін графқа ұсынады. Олар Горменгасттың элиталық тұрғындарын "Қалалар" деп атайды. Сыртқы әлеммен байланыс бар екені сезіледі; Доктор Прунескуаллор бір сәтте страустың қаңқасын суретімен бейнелейді, ал Стирпайк бір жерден маймыл әкеледі. Әйтпесе, Горменгаст тоқыраған, оқшауланған және өзіне шоғырланған деген әсер қалады. Ықпалдас тақырып – тұрғындары үнемі орындап отыратын, пайда болу себебі мен мақсаты ұмытылған, уақытты көп алатын, күрделі және мәнсіз рәсімдер. Горменгаст – еңбекқор және технологиялық жағынан дамыған, Тит Жалғыздығының орнында орналасқан қаламен күрт контраст жасады.
Тит мұңын
Бұл оқиға Титтің дүниеге келуімен басталады, ол Гроан әулетінің тағына мұрагер болады, және бір жылдан астам соң әкесі Сепулькравтың оқыс өлімінен кейін, жеті жүз жетінші граф ретіндегі "Ерлинг" немесе ресми түрде тағайындалуымен аяқталады. Тит бұл романда нәресте болғандықтан, оның рөлі шағын. Сондықтан негізгі сюжет Gormenghast қамалының едәуір ерекше тұрғындарының, әсіресе, Steerpike атты тәлкек ас үй баласының билікке жолына арналған. Стирпайк Сепулькравтың құмар және шеттетілген егіз әпкелері Кора мен Кларисаны Сепулькравтың сүйікті кітапханасын өртеп жіберуге жетелеу арқылы қамалдың қалыптасқан тәртібін сәтті бұзады. Бұл оқиға Сепулькравты есінен шығарып, ақырында өз-өзіне қол жетуге мәжбүр етеді. Кора мен Клариса өрттің кінәлілері ретінде әшкереленбесе де, енді олар Стирпайк билігінде. Тағы бір желі Сепулькравтың адал қызметшісі Флей мен аспаз Свелтер арасындағы алауыздық, ол өлімге дейін соққан шайқаспен аяқталады.
Горменгаст
Екінші кітапта Титтің жеті жасынан он жеті жасқа дейінгі өмірі суреттеледі. Горменгасттың 77-ші графы және иегері ретінде ол алдындағы белгіленген ритуалдармен толы өмірден қорқады. Оның бостандыққа деген құштарлығы, "Нәрсе" деп белгілі болған асырап алынған қарындасының көрінісінен оянады – анасы қуғынға ұшырағандықтан Горменгаст ормандарында өмір сүретін, жабайы бала, ол қамал қабырғаларының сыртындағы саз үйлерде тұратын Bright Carvers тұрғындарына үрей келтіреді. Оның шексіз бостандыққа толы өмірі, оған қамалдың қатаң формалдығы мен ритуалдарынан өзгеше өмірдің мүмкін екенін түсінуге көмектеседі. Темдеу арасында Стирпайк Ритуалдың Басшысы Барквентинді өлтіріп, оның орнын басып, билікке жол ашады, бірақ ол соңында сатқын және кісі өлтіруші ретінде әшкере болады. Қамалды қатты жаңбыр су басады, және Титпен су астындағы айқаста Стирпайк қаза табады, бұл Титтің билікке келуіне жол ашады. Дегенмен, оның Горменгасттан кетуге деген құштарлығы күшейеді, сондықтан Тит Горменгаст тауынан тысқары, кең әлемге қашып кетеді.
Тек Тит қана
Тарих Титтің Горменгасттан алыс сапар шегіп, ғалымдар мен озық технологиялардың үстемдік еткен болашақ қаланы кездестіруі туралы. Одан кейін ол көл жағасында орналасқан алып заманауи фабрикаға жетеді, онда бір-біріне ұқсас жұмысшылар көп. Фабрикадан өлім иісі сезіледі және онда зұлым тәжірибелер жүргізіліп жатқаны сезіледі. Титус Горменгастқа байланысты естеліктерімен мазаланып, оның жеке басы үшін маңызды екенін түсіне бастайды. Сонымен қатар, ол кездесетін әлем бұрынғы үйінен мүлдем өзгеше болғандықтан, Горменгасттың шын мәнінде болған-болмағанына күмәндана бастайды. Титусқа жануарлар бағының иесі, акула пішіндес көлік жүргізетін Музлхэтч сияқты жасырын адамдар көмектеседі, ол оның досы мен ұстазына айналады. Оған Музлхэтчтің бұрынғы сүйіктісі Джуно да көмектеседі, ол Титустың қысқа мерзімге ғана сүйіктісіне айналады. Дегенмен, Титус фабриканы басқаратын ғалымның қызы Читамен де араласады, ол Титусты жек көріп, оны жоюға тырысады. Бұл роман алдыңғы екі кітапқа қарағанда көбірек кездейсоқ сюжетке ие, нақты басты кейіпкері немесе тұрақты ортасы жоқ. 1959 жылы ауыр редакцияланған бірінші басылым жарық көрді; ал 1970 жылы Лэнгдон Джонс Пиктің алғашқы жазбаларынан толық нұсқасын жинап шығарды, ол барлық келесі басылымдардың негізі болды.
Кейіпкерлер
Пик өзінің қиял әлемін көптеген кейіпкерлермен толтырды. Олардың ішінде:
Билеуші отбасы
Титус Гроан: Серияның басты кейіпкері және Горменгаст графының мұрагері. Бала кезінде 77-ші граф атағын алады, бірақ өскен сайын үйіне қатысты екіұшты сезімдерге толады. Ол әулетінің мақтанышы мен қамалдан және оның дәстүрлерінен қашуға деген құштарлық арасында қырылысады. Титус серияның бірінші кітабының басында, Сепулькраве мен Гертруданың ұлы болып дүниеге келеді және «Титус Гроан» кітабының соңына дейін нәресте болып қалады. Ол екінші кітапта, «Горменгаст» кітабында өсіп, жас ересекке жетеді, ол Стерпикемен шайқаста жеңіліп, Горменгасттан кетуімен аяқталады. Үшінші кітапта, «Титус Жалғыз», Титус Горменгасттан тыс әлемді ашады, онда қамал мен оның тұрғындары белгісіз. Титус «Қараңғылықтағы бала» атты тағы бір кітапта да кездеседі, ол оның Горменгаст қаласындағы жастық шағында болған сияқты көрінеді, бірақ негізгі оқиғамен байланысы жоқ. Титус кейіпкері – еркіндікке деген құштарлық пен графтық шектеулер мен жауапкершіліктерсіз, қарапайым адам болудың романтикасы. Ал Титус енді толық бойға жеткен еді. Бірақ ол ерекше, жоғары сезімтал мінезді, кейде көңілді, кейде ренжігіш болатын. Жасына сай күшті болғанымен, оның денесінен гөрі қиялының артық болуынан энергиясы тез төмендеп кетті. Лорд Сепулькраве: 76-шы граф және Титустың әкесі. Ол – графтық міндеттеріне тігіліп, оларды ешқашан сұраққа түсірмейтін, көңілсіз адам. Оның жалғыз құтылу жолы – кітап оқу. Алайда, қамалдың кітапханасы өртенгенде, ол ақылдан адасып, өзінің тасталған Флинт мұнарасында тұратын өлім құстарының бірі екеніне сенеді. Қара тұлға есікті тыныш жауып, терең күйзеліспен шығып кетті. Оның беті өте созылған және зәйтүн түсті болды. Көздері үлкен, бірақ кері тартылған, сөздік болды. Мұрынының тесіктері қозғалмалы және сезімтал. Аузы – тар сызық. Графиня Гертруда: 76-шы графиня және Титустың анасы. Қара қызыл шашы бар, айкелдей әйел, ол отбасына немесе Горменгасттың қалған бөлігіне көңіл бөлмейді. Оның орнына ол уақытын өзінің бөлмесінде, сүйіспеншілікпен қарайтын мысықтар мен құстардың қолында өткізеді. Алайда, оның ақыл-ойы қажет болғанда, ол қамалдың ең ақылды адамдарының бірі болып шығады, Горменгастта болып жатқан алаңдатарлық өзгерістерді таниды және зерттейді (Флей мен дәрігермен бірге). Ол қамал су базғанда және Стерпикеге аң ауғанда күтпеген көшбасшылық қасиеттерін көрсетеді, бірақ бұл қауіптер сейілгеннен кейін оқшауланған әлеміне қайта оралады. Сепулькравеның әпкелері, Кора мен Кларисаның айтуынша, Гертруда қарапайым қаннан шыққан және Гроан әулетінің асыл тегінен емес. Шамдар жан-жаққа қозғалғанда, төсек артында төрт құстың көлеңкелері шайқады. Олардың арасында үлкен бас қалқып тұрды. Бұл көлеңке 76-шы Гроан графинясының болды. Ол бірнеше жастыққа сүйеніп, иығына қара шаль жамылған. Оның шашы, өте қара қызыл түсті, жылтыр, басының үстінде тоқылған түйінді құрылымнан кенеттен босатылғандай көрінді. Жылтыр орамалар иығына құлап немесе жастықтарға жанып жатқан жыландар сияқты жиналған. Оның көздері мысықтарда жиі кездесетін ақшыл жасыл түсті. Олар үлкен көздер болғанымен, бетінің ақшыл ауданына пропорционалды, кішкентай болып көрінді. Мұрыны айналасындағы кеңістікке қарамастан, жеткілікті үлкен болды. Ол тудырған әсер – зорлық. Леди Фуксия Гроан: Титустың үлкен әпкесі. Ол қиялшыл, шыдамсыз, жетілмеген және өзімшіл, сонымен қатар, импульсті жылы және қамқор болуы мүмкін. Алғашында Титусқа реніш білдіреді, бірақ онымен тығыз байланыс орнатады. Титус отбасының ішіндегі ең жақын адамы – осы қыз. Фуксия сонымен қатар әкесі, Лорд Сепулькравемен, кітапхана өртінен кейін психикалық күйзелісі кезінде қысқаша байланыс жасайды. Жоғалту, көңіл көшіру және көңілінің тоңуынан шаршаған ол, өз-өзіне қол жұмсауды ойлап тұрған терезеден қателесіп құлап қалады. Құлап бара жатып, басымен тас қабырғаға соғылып, қамалдың айналасындағы су тасқынында есінен танып қалады. Он бес жастағы қыз, ұзын, жапайы қара шашы бар. Ол қимылдарында және сырт келбетінде жағымсыз болды, бірақ қандай кішкентай өзгеріс оны бірден әдемі етпес еді? Оның қарапайым аузы толы және бай, ал көздері жанды. Оның мойнына сары шарф салбырап тұрды. Оның пішінсіз көйлегі жалын қызыл түсті. Денесі түзу болғанына қарамастан, ол салғы беріп жүрді. Кора мен Клариса Гроан: Титустың тәтелері (Сепулькравеның әпкелері) – егіздер. Олардың жастық шағында денелерінің сол жақ бөліктері уақытша парализге түсетін құрылыстар мен «құрылыстарды» бастан өткерген. Олардың мінездері ерекшеленбейді және біріккен мінез-құлқы мен әңгімелері түсініксіз немесе ақылсыздықтан бос – дегенмен Кора Кларисадан сәл ақылдырақ деп санайды, олардың ойлары мен ниеттері бір бағытта жүреді. Екеуі де саяси билікке құмар және Гертрудаға ашуланып, олардың Горменгасттың иерархиясындағы лайықты орнын тонап алғанына сендіреді. Олардың ақылсыздықтары оларды Стерпикенің құрбандығына айналдырады. Олар мен оның әпкесі күлгін түсті киімдерге, мойындарына алтын қапсырмалармен безендірілген брошьтер тағып, ал шаштарына сәйкес келетін алтын қапсырмалармен жабдықталған шляпа таққан. Олардың беттері, әдепсіздікке дейін бірдей, ешқандай эмоцияны білдірмеді, олар беттердің алдын ала жобалары сияқты, сезімділік күтіп тұрғандай.
The Countess Gertrude: 76th Countess and Titus's mother. An immense, statuesque woman with coils of dark red hair, she pays little attention to her family or the rest of Gormenghast. Instead, she spends her time locked away in her bedroom, in the company of a legion of cats and birds, the only beings toward which she shows affection. However, when required to use her intelligence she turns out to be one of the cleverest people in the castle, when (along with Flay and the doctor) she recognizes and investigates the worrying changes transpiring in Gormenghast. She demonstrates unexpected leadership qualities during the flooding of the castle and hunt for Steerpike, but once those threats have passed she retreats back into her isolated world. According to Sepulchrave's sisters, the Ladies Cora and Clarice, Gertrude is of common blood and not of the noble bloodline of the Groans. As the candles guttered or flared so the shadows moved from side to side, or up and down the wall, and with those movements behind the bed there swayed the shadows of four birds. Between them vacillated an enormous head. This umbrage was cast by her ladyship, the 76th Countess of Groan. She was propped against several pillows and a black shawl was draped around her shoulders. Her hair, a very dark red color of great luster, appeared to have been left suddenly while being woven into a knotted structure on the top of her head. Thick coils still fell about her shoulder or clustered on the pillows like burning snakes. Her eyes were of the pale green that is common among cats. They were large eyes, yet seemed, in proportion to the pale area of her face, to be small. The nose was big enough to appear so in spite of the expanse that surrounded it. The effect which she produced was one of bulk
Lady Fuchsia Groan: Titus's older sister. Fanciful, impatient, immature, and self absorbed, she can also be impulsively warm and caring. She at first resents Titus but develops a deep bond with him. Of all Titus's family, she is the one he loves most. Fuchsia also experiences a brief bond with her father, Lord Sepulchrave, during his mental breakdown after the library fire. Broken by years of loss, disappointment, and disillusionment, she is killed as she accidentally slips from the windowsill where she was standing contemplating suicide. As she falls, she strikes her head on the stonework, and drowns unconscious in the floodwaters surrounding the Castle. a girl of about fifteen with long, rather wild black hair. She was gauche in movement and in a sense ugly of face, but with how small a twist might she not suddenly have become beautiful. Her sullen mouth was full and rich her eyes smoldered. A yellow scarf hung loosely around her neck. Her shapeless dress was flaming red. For all the straightness of her back, she walked with a slouch. Cora and Clarice Groan: Titus's aunts (sisters of Sepulchrave) are identical twins. They experienced spasms and 'fits' in their youth that temporarily paralysed the left hand sides of their bodies. Their personalities appear indistinguishable and their combined conduct and conversation devoid of insight or intelligence — although Cora believes that she is slightly cleverer than Clarice, their thoughts and motivations run along the same lines. Both crave political power and bitterly resent Gertrude, who they believe has robbed them of their rightful place in the hierarchy of Gormenghast. Their witless desire for the adulation they believe due to them by inheritance and their thirst for revenge against their brother's consort lead them to become Steerpike's pawns. She and her sister were dressed in purple with gold buckles at their throats by way of brooches, and another gold buckle each at the end of hatpins which they wore through their gray hair in order apparently to match their brooches. Their faces, identical to the point of indecency, were quite expressionless, as though they were the preliminary layouts for faces and were waiting for sentience to be injected.
Қалған Қалдық тұрғындары
Грон әулеті билігінде қатар, қамал ішінде күнделікті қажеттіліктерін қамтамасыз ететін көптеген адамдар бар. "Қалалар" (оларды Жарық Ойшылдарынан ажырату үшін) барлығы қарапайым халық болғанымен, олар әлеуметтік жағынан қатаң бөлінген, әлеуметтік тұрғыдан құрметті доктор Прунескуаллор мен профессорлардан бастап, ас үйдің қабырғаларын тазалаумен ғана айналысатын қарапайым Сұр Скрабберлерге дейін. "Қалалардың" лауазымы қаншалықты төмен болса да, олар қамал қабырғаларының сыртында тұратын Жарық Ойшылдарынан өзіндік артық деп санайды. Стерпик: Горменгасттың иерархиясына жеке пайдасы үшін енген, ас үй баласы ретінде бастаған жас шеттен келген адам. Ол аяусыз кісі өлтіруші, Макиавеллилік, өте ақылды және салмақты ойлы, манипуляциялауға бейім. Ол кейде сүйкімді, тіпті абыройлы көрінеді. Бірақ оның жаман табиғаты Титусқа қарсы күшті сезім тудырады. Соңында Титус оны іздеп тауып, қарындасы Фуксияның өліміне жауапты деп санайды. Оның денесі деформацияланғандай көрінеді, бірақ осы дөңгелек пішінге не себеп болғанын анықтау қиын. Әр мүшесі өз алдына сау болғанымен, олардың жиынтығы күтпеген бұрмаланған түс береді. Оның беті сазбалшықтай ақ, көздері маска тәрізді. Көздері тым жақын орналасқан, кішкентай, қара қызыл және таңғаларлық концентрацияланған. Флей мырза: Лорд Сепулкраведың жеке қызметшісі, ол Горменгаст ережелерін қатаң сақтауға сенеді. Дегенмен, ол мүлдем қатал емес, Титус пен Фуксияға қатты қамқорлық жасайды. Ақырында ол графшаның мысығын Стерпикке лақтырғаны үшін Горменгасттан қуылды. Алайда ол құпия түрде қамалдағы оқиғаларды қадағалап отырады және Стерпиктің сатқын екенін ашуда маңызды рөл атқарады. Флей мырза, ашық тұрғанда, есікті толықтырғандай көрінеді, қолы бүгілген. Мұндай сүйекті беттен қалыпты сөз шығуы мүмкін емес, керісінше, дыбыстардың орнына, бірдеңе сынық, көне, құрғақ пайда болар еді, бірдеңе тас сынығына ұқсас. Бірақ еріндері ажырады. "Менмін," деді ол, алға қадам басқанда буындары сықырлады. Бөлмеден өтуі, тіпті өмірінен өтуі, әр қадамда естілетін, құрғақ бұтақтардың сынуына ұқсайтын сықырлау дыбысымен жүзеге асты. Доктор Альфред Прунескуаллор: қамалдың дәрігері. Ол - күлкісі қатты, ақыл-ойы кем болған адамдармен әжуалайтын, ақыл-ойы кең, ерекше тұлға. Оның қышқыл тіліне қарамастан, ол өте мейірімді және қамқор адам, сондай-ақ Фуксия мен Титусты қатты жақсы көреді. (Бірнеше рет Прунескуаллордың аты "Бернард" деп берілген, бірақ бұл сәйкессіздік Пиктің қатесі деп саналады.) Алғашында ол әлсіз және осал көрінсе де, кейін дәрігер өзін ақылды да батыл екенін көрсетеді және Стерпикті жеңуде маңызды рөл атқарады. Гиена күлкісімен, ерекше және сәнді денесімен, целлюлоидты бетімен дәрігер. Оның негізгі кемшіліктері? Дауысының төзімсіз биіктігі; оның ашулы күлкісі және жасаңқы қимылдары. Оның басты қасиеттері? Зақымдалмаған ми. Ирма Прунескуаллор: Доктор Прунескуаллордың әпкесі. Ол әдемі емес, бірақ тым мақтаншақ. Ол ер адамдардың сүйіспеншілігіне ие болғысы келеді. Ол Беллгроувпен романтикалық қарым-қатынасқа түседі. Бала кезіне ұқсап, аққудың аяғындай жұқа, қара көзілдірігімен күндіз соқадай соқыр. Ол аптасына кем дегенде үш рет әлеуметтік сатыдан төмен түседі, бірақ қайтадан жоғары көтеріліп, белін бүгіп отырады. Ол өзінің өлі, ақ қолдарын жамбасының астына жауып, көкіректің жазықтығын жасыруға үміттенеді. Абиата Свелтер: Горменгасттың семіз, садистік бас аспазы. Флейді терең жек көру оны өлтіруге тырысуға итермелейді; алайда ол өзінің құрбандығын өлтіреді. Абиата Свелтер, ол Ұлы Ас үйдің ылғалды топырақ тұманы арқылы май ауруы сияқты слюдалармен жүреді. Ваннаға тең ыдыстардан күннің азығының иісі секілді, бірден көтеріліп, бірден ағып шығады. Бұл семіз адамның кеудесі жаман тердей соғады. Барквентин: Әкесінің соңынан еріп, Ритуал шебері рөлін атқарады. Ол бір аяғы ақсаған, сұмдық, және өте лас. Ол - кез келген адамды қорлайтын, қорлайтын, тек Горменгасттың дәстүрлері мен заңдарын ғана ұстанатын, жалған адам. Ол Стерпикке өзінің көмекшісі болуға рұқсат беру арқылы үлкен қателік жасайды. Өлген Sourdust ұлы, Барквентин, Ритуал шебері, жетпіс жастағы, атасының аяқ киімін киген (немесе, дәл айтқанда, оның аяқ киімі, өйткені бұл Барквентин бір аяқты, қараңғы дәліздерде қорқынышты және қайта-қайта естілетін аяқпен жүреді).
Ақылды оюшылар
Балшық тұрғындары немесе Сыртқы тұрғындары деп те аталатын, Жарқын оюшылар сарай қабырғаларының сыртында, саз бен сабаннан қиыстырылған шағын үйлерде тығыз орналасқан. Өмірлері ауыр да монотонды, олар тек жарл түбірімен (Горменгаст орманында өсетін ағаш түрі) және әр таңертең сарай қабырғаларынан төмен лақтырылатын нан қабықтарымен күнекерек етеді. Олардың жалғыз құштарлығы – жыл сайын маусым айында белгілі бір күні "Жылаушыларға" ұсынатын әдемі ағаш мүсіндерін ойып жасау. Олардың тек үшеуі ғана Горменгаст графының сақтауына алынады, ал қалғаны өртеледі. Ойып жасаудың ең жақсысын ұсыну үшін Оюшылар арасында қатыгез бәсекелестік болады, олардың өмірі осымен және бір-біріне ұзақ жылдар бойы жинаған ашу-ынтықтарымен үлкен дәрежеде анықталады. Жарқын Оюшылар – қамал тұрғындарынан өзгеше, өздерінің мәдени нормалары мен әдет-ғұрыптарымен өмір сүретін, сырттан келгендерге түсініксіз халық.
Кеда: Горменгаст қабырғаларының сыртындағы Жарқын Оюшылар ауылынан шыққан әйел. Ол Титустың емшегіне таңдалады, бірақ кейін бұл қызметтен бас тартады. Оның екі жақыны бар – Брейгон мен Рантель, олар дуэльге шығып, екеуі де оның үшін қаза табады, бірақ олардың біреуі оны жүкті қылғанша. Соңында, ол қызын дүниеге келтіргеннен кейін тік жардан секіріп, өзін-өзі өлтіреді. Қараңғы, топаз сияқты сәулелі, ол әлі жас, оның жалғыз кемшілігі – Сыртқы тұрғындардың жалпы азабы, ерекше сұлулықтың мерзімінен бұрын тозуы – жасөспірім шақтан кейін келетін, аяусыз жылдамдықпен ілесе жүретін құлдырау.
Горменгасттан тыс
Тит жалғыз Тит Горменгасттан кетіп, біршама уақыт саяхаттағаннан кейін, шыны мен болаттан тұрғызылған ғимараттар, ұшатын машиналарын және басқа да заманауи технологиялардың болашаққа бағытталған қаласына жетеді. Тит қала мен ескі үйі арасындағы зор контрастқа ортақ болады, әсіресе ол кездескен адамдардың ешқайсысы Горменгаст есімі естімегендіктен немесе оған қызығушылық танытпағандықтан, шатасқан күйде болады. Қала арқылы саяхаты барысында Тит көптеген адамдармен кездеседі, олардың кейбіреулері достық, ал кейбіреулері жаулық ниетпен келеді. Кейін Тит қаланы тастап, көл жанында орналасқан, қараңғы фабриканың үстемдік құрған жерге сапар шегеді. Мұзлхэтч – қалада үлкен акула сияқты көлікпен жүретін адам. Ол Титусты жағалауда есінен айырылған күйде тауып, үйіне алып келеді. Ол Титустың жағдайына немқұрайлы болғанымен, қалалық полиция органдарының Титустың соңын қуғанын біліп, оған көмектеседі, себебі ол оларды жек көреді. Мұзлхэтч үйінде хайуанаттар бағы бар, көлігінен бос уақытында бұғы немесе лама сияқты жануарларына мініп жүреді. Бастапқыда салқын қарайтын болса да, ол Титустың кеңесшісіне айналып, қаланың шатасқан және қауіпті өмірінде бағыт беруге көмектеседі. Ол машинасының жағдайына, өзіне және шіріген машинасының "құйрығында" аударылып жатқан адамдар тобына қатысты ешқандай сезімталдық танытпағандай көрінеді. Джуно – Мұзлхэтчтің бұрынғы жары, ол Титусты мекемеге жібермеу үшін, тұтқынға алынып сотқа тартылған кезде оның қамқоршысы болуға келіседі. Ол Титустан екі есе үлкен болса да, олар қысқа ғана, құштарлыққа толы махаббатқа беріледі. Алайда, олардың алғашқы құмарлығынан кейін Тит тұтқындалғандай сезінеді және Джуноны қалаға жалғыз қалдырып, өзінің жолын іздеу үшін кетеді. Джуно жарықтандырылған кіреберіс фондық суреті болды. Оның қозғалғанда біраз сезілмейтін, толық, дөңгелек және қоңырау пішіндес жамбастарынан әскери тіктеп тұрған арқасы көтерілді, ал иығынан цилиндрлі мойны және классикалық басы шықты. Чита – Титустың шамамен бір жастағы әйел, ол Титусты қызуда тауып, оны денсаулығына келтіреді. Осы процесте ол оған ғашық болып, Горменгаст туралы оның қызу әңгімелеріне қызығады. Ол зауытты басқаратын ғалымның қызы, онда құпия эксперименттер жүргізіліп жатқаны айтылады. Титус оған қызығушылық танытса да, оның ұсыныстарын қабылдамайды, ал ол кек алуға шешім қабылдайды. Титустың Горменгаст туралы көптеген әңгімелерін тыңдағаннан кейін, ол оны қорлау және оның санасын шатырлатпақ болу үшін масқаралық салтанат немесе шеру ұйымдастырады. Өйткені оның бейнесі оңай ұмытылмайды. Оның денесі тамаша еді. Оның беті түсірілмейтіндей қызықты еді. Ол заманауи адам еді. Оның сұлулығы жаңаша еді. Оның бетіндегі барлық нәрсе өзінің кемелдігімен көзге түсетін, бірақ қызықты (қалыпты көзқарас бойынша) орынсыз еді. Оның көздері үлкен және дауылды сұр түсті болғанмен, біршама алысқа орналасқан, бірақ бірден байқамайсыз. Оның жақ сүйектері тар және әдемі ойылған, ал тура мұрны, бірақ, сонымен қатар, retroussé немесе aquiline сияқты әсер қалдыратын. Оның ерінінің қисығы, жартылай ұйықтаған жаратылыс сияқты, хамелеон сияқты түсін өзгертетін нәрсеге ұқсады. Оның аузы бүгін, қызғалдақ гүлдерінің түсіне ұқсас, өте ақшыл еді.
Қабылдау
Бірінші кітап, «Титус Роан», 1946 жылы құштарлықпен қарсы алынып, жарық көрді және Пик қайтыс болғаннан бері оның сындық беделі артып келеді. Энтони Берджес бұл серияны ерекше дарынды деп атап, оның заманауи классика деп мойындалуы толыққанды орынды екенін айтты. «Punch» журналы бұл серияны «Улисс» романынан бері ағылшын әдебиетіндегі ең ұлы қиял туындысы деп бағаласа, редактор Лэнгдон Джонс мұндай романды өмір бойы есіңде сақтайтыныңды және орта мектептерде міндетті оқу материалы ретінде қарастыру қажет екенін атап өтті.
Радио
Австралия радио хабар тарату корпорациясы Горменгасттың үш романын да драмалық қойылымға айналдырды. Ол алғаш рет 1983 жылы сегіз бір сағаттық бөлім ретінде көрсетілді және 1986 жылы екі сағаттық төрт бөлімде қайталанды. Бұл «Тит жалғыз», «Тит ыңқылдайды» және «Горменгаст» романдарының барлығын қамтитын алғашқы бейімделу. 1984 жылы BBC Radio 4 Брайан Сиблидің бейімдеуімен «Тит Гроан» және «Горменгаст» романдары негізінде екі 90 минуттық пьесаны эфирге шығарды, онда Стинг Стирпайк рөлінде, ал Фредди Джонс Суретші (баяндаушы) рөлінде ойнады. Екі пьесаның 160 минуттық біршама қысқартылған жинағы, «Горменгасттың Тит ыңқылдары» деген атаумен 1992 жылы Рождество күні көрсетілді. BBC 7 2003 жылдың 21 және 28 қыркүйегінде алғашқы нұсқаларын қайталады. 2011 жылы, 1984 жылы осы кітапты радиоға бейімдеген Брайан Сибли, осы әңгімені тағы да бейімдеді, бұл жолы BBC Radio 4-те 2011 жылдың 10 шілдесінен бастап «Классикалық сериал» ретінде бір сағаттық алты бөлімнен тұратын қойылым ретінде көрсетілді. Сериал «Титус Гроанның тарихы» деп аталды және Пик жазған үш романды, сондай-ақ оның жесірі Мэйв Гилмор аяқтаған, жақында жарық көрген «Титус оянады» атты соңғы томды қамтыды. Басты рөлдерде Люк Тредавей (Титус), Дэвид Уорнер (Суретші) және Карл Прекопп (Стирпайк) ойнады. Сондай-ақ, Пауль Рис (Сепулькраве), Миранда Ричардсон (Гертруда), Джеймс Флит (Прунескваллор), Тамсин Грейг (Ирма Прунескваллор), Фенелла Вулгар (Кларис Гроан), Адриан Скарборо (Флей) және Марк Бентон (Свелтер) қатысты.
Теледидар
2000 жылы BBC және Бостон қаласындағы PBS станциясы WGBH алғашқы екі кітабына негізделген төрт бөлімді "Gormenghast" сериалын жасады. Актерлік құрамында Джонатан Рис Майерс Стирпайк рөлінде, ал Кристофер Ли Мистер Флей рөлінде ойнады. Сериал британдық телевидениенің сәтті жобасы болды. Сондай-ақ 2000 жылы 30 минуттық "Қараңғылықтағы бала" телефильмі (Мервин Пиктің "Қараңғылықтағы бала" повесінен бейімделген) BBC Drama Lab-тың алғашқы туындысы болды. Ол жас компьютер ойындарының дизайнерлері жасаған "виртуалды" компьютерлік әлемде түсірілді, және Джек Райдер "Ұл" (жасөспірім Титус Гроан) рөлінде ойнады, ал Терри Джонс баяндама жасады. 2018 жылы Нил Гейман мен Акива Голдсман сериалды FremantleMedia үшін телесериалға бейімдеуге кірісетіні жарияланды.
Театр
Джон Констеблдің (сценарист) драмалық бейімдеуімен жасалған "Горменгасттың" минималистік сахналық нұсқасын Дэвид Гласс ансамблі сахналады. 1992 жылы Брэдфордтағы Альгамбра театрында тұңғыш рет көрсетілген бұл пьеса Баттерси өнер орталығында, Хаммерсмит лирикалық театрында, сондай-ақ Ұлыбритания және Британдық Кеңестің халықаралық гастрольдерінде қойылды. Констеблдің сахналық бейімделуі Bloomsbury баспасында жарық көрді. Оны режиссер Дэвид Гласс, мим мен мелодраманы, сонымен қатар сиқырлы реализмді үйлестіріп, Джон Экотттың музыкасымен Рей Смит безендірді. "Горменгаст" пьесасының қайта қойылымы 2006 және 2007 жылдары Ұлыбритания театрларында өтті. 2001 жылы Сассекс университетінде "Титус жалғыз" пьесасының сахналық нұсқасы қойылды, онда Горменгаст қамалынан тыс әлемді бейнелеу үшін дыбыс пен физикалық театр қолданылды. Бұл қойылымда Титтің қамал туралы естеліктерінің шындыққа сай ма, әлде зардап шеккен сананың қиялы ма деген сұрақтар көтерілді. Бұл туындыға Мервин Пиктің Паркинсон ауруынан туған ақыл-есінің нашарлауы үлкен ықпал етті. Carabosse Theatre Company 2014 жылдың қазан айында Милтон-Кейнстегі Chrysalis театрында трилогияның алғашқы екі кітабы негізінде "Горменгаст" атты сахналық нұсқасын ұсынды. Жобаға Мервин Пиктің ұлы Фабиан Пик және Мервин Пиктің мұрагерлері ресми қолдау көрсетті. Компанияның адаптациясын жасауда режиссер Салли Луфф және актер Тим Далглиш қатысты. Бұл қойылымда проекциялық бейнелеу, күрделі декорациялар (суретші Шелли Уин де Банк жасаған) және әртүрлі түсті костюмдер пайдаланылды. http://www.carabosse.org
Музыка
Ирмин Шмидт, Германияның атақты эксперименталды тобы Can-ның негізін қалаушы, роман негізінде Gormenghast атты үш актілі опера жазды. Ол 1998 жылы Wuppertal опера театрында (Opernhaus Wuppertal) тұңғыш рет қойылды және келесі жылы CD-де шықты. "Stranger Than Fiction" және "Titus" әндері Жаңа Зеландиялық Split Enz рок тобының, ал "The Drowning Man" әні The Cure тобының шығармалары Пиктің еңбектерінен шабыттанды. Британдық прогрессивті рок тобы Strawbs 1973 жылы шыққан Bursting at the Seams альбомында Ford/Hudson дуетінің "Lady Fuschia" (sic) атты композициясын ұсынды. Солтүстік Ирландиялық прогрессивті рок тобы Fruupp 1975 жылы Modern Masquerades альбомына романнан шабыттанған "Gormenghast" әнін қосты. 1970-ші жылдардың басындағы Fuchsia фолк-рок тобы романдағы кейіпкердің құрметіне аталды. Ал Стюарттың 1970 жылғы Zero She Flies альбомындағы "Room of Roots" әні Титус Грон ромасынан Кора мен Кларис Грон қарындастары салған ағаштардың тамырлары туралы тарауға арналған; Мервин Пик альбом мұқабасындағы жазбаларда көрсетілген. 1970-ші жылдардағы Titus Groan прогрессивті рок тобы өз атын трилогияның бірінші томынан алды, ал екі әнге кітаптардың тарауларының аттары берілді: "Fuschia" (sic) және "Жарқын мүсіндер залы".
Ықпал
Горменгаст сериясы басқа фантастикалық туындыларға әсер етті. М. Джон Харрисонның «Вириконий» романдары Пик трилогиясынан шабыт алды. Майкл Муркоктың 1978 жылғы «Глориана, немесе орындалмаған патшайым» романы Горменгаст сериясына арналған құрметтің нышаны. Муркок романды «Мервин Пиктің естелігіне» арнады. Чайна Миэвиллдің 2000 жылғы «Пердидо көшесі станциясы» романы Горменгаст трилогиясының ықпалында жазылған. Джордж Р.Р. Мартиннің «Мұз бен от әні» кітаптар сериясында Старпайк қамалын билейтін Пик үйі еске алынады. Қазіргі Пик лорды Титус деп аталады. «Данк пен жұмыртқа» әңгімелерінде Гормон Пик лорды, ал «Мұз бен от әлемі» кітабында Лорд Унвин Пиктің заңды емес ұлы Мервин Флауэрс туралы айтылады. «From the Mountain, from the Stream» альбомында Barons тобы трилогияның алғашқы екі кітабынан әдеби тақырыптар мен кейіпкерлерді пайдаланды.