Кіріспе
Қаза тапқаннан кейін Рим папасы Формосқа қатысты шіркеулік сот – «Қаза тапқандар Синоды» (қаза тапқандар соты; Synodus Horrenda) – 897 жылдың қаңтарында Римдегі Әулие Иоанн Латеран базиликасында шамамен жеті ай бұрын қайтыс болған Рим папасы Формосқа қатысты өткізілген шіркеулік сот. Сот процесін Формостың ізбасары, Папа Бонифаций VI-ның ізбасары Папа Стефан VI жүргізді. Стефан Формостың мәйітін қазбалап, пап сотына алып келді. Ол Формосты жалған куәлік беруде, папалық билікке заңсыз жолмен ие болуда және бір уақытта бірнеше дін аймағын заңсыз басқаруда айыптады. Соттың соңында Формос кінәлі деп танылып, оның папалық қызметі кері күшімен жойылды. 872 мен 965 жылдар аралығында екі ондаған папалар тағайындалды, ал 896 мен 904 жылдар аралығында жыл сайын жаңа папалар сайланды. Көбінесе, осы қысқа мерзімді паптік биліктердің себебі жергілікті римдік топтардың саяси амалдары болды, олар туралы аздаған мәліметтер сақталған. Формос 864 жылы Папа Николай I-нің понтификаты кезінде Порто-Санта-Руфинаның епископы болды. 866 жылы ол Болгарияға легат ретінде жіберілді және бұл қызметте осыншалықты табысқа жетті, болгар билеушісі Борис I оны Болгарияның архиепископы етіп тағайындауды сұрады. Николай рұқсат бермеді, өйткені Никейлік екінші кеңестің он бесінші қағидасы епископқа бірнеше дін аймағын басқаруға тыйым салды – «епископтардың өздеріне кішкентай феодалдық иеліктер құруына кедергі келтіретін заң». Ол сондай-ақ Константинопольге және Каролингтер сотына сапар шекті, онда Италия тағына үміткер франк каролинг патшасы Каринтиялық Арнульфпен кездесті. Ол өзінің және оның серіктерінің Иоанннан паптік билікті тартып алуға тырысқанын, соңында Портодағы шіркеу тағынан бас тартып, «мемлекеттің және жақсы көрілген Карлдың [Бальдтың] құтқарылуына қарсы» қастандық жасағанын айтты. Формос пен оның серіктері қауымнан шығарылды. 879 жылы Трояда өткен тағы бір кеңесте Иоанн экскоммуникацияны бекіткен болуы мүмкін. Ол сондай-ақ шіркеу мүлкін «тоналғандарға» қарсы заң шығарды. Х ғасырдың авторы, Неапольдік Оксилийдің айтуынша, Формос та осы кеңесте болған. Оксилий епископтардан кешірім сұрап, экскоммуникацияны алып тастау үшін өмірінің соңына дейін мирянин болып қалуға, Римге ешқашан кірмеуге және Портодағы бұрынғы шіркеу тағына қайта оралуға тырыспауға ант бергенін айтады. Бұл оқиға күмәнді: синодтың басқа сипаттамасында Формостың қатысуы туралы ештеңе айтылмаған, керісінше Иоанн оның қауымнан шығарылуын растады. 882 жылдың желтоқсан айында Иоанн VIII қайтыс болғаннан кейін Формостың қиындықтары аяқталды. Ол Портодағы епископтығын қайта бастады, онда 891 жылдың 6 қазанында папа болып сайланғанға дейін қалды. Дегенмен, Иоанн VIII-мен болған осы ертеректегі жанжал «Қаза тапқандар Синодында» айтылған айыптаулардың негізін құрады. Х ғасырдың тарихшысы Кремоналық Лиутпрандтың айтуынша, Стефан VI Иоанн VIII қайтыс болғаннан кейін Формостың мәйітінен неге «осындай мақтаншылықпен Римнің жалпыға ортақ шіркеу тағын басып алды» деп сұрады, Иоанн VIII-нің Формос тірі кезінде паптік таққа қол жеткізуге тырысқаны туралы айғағын қайталап. Бірнеше айдан бері қайтыс болған Формос жауап бере алмады. Формосқа қарсы «Қаза тапқандар Синодында» тағы екі айып та қойылды: ол жалған куәлік берген және мирянин ретінде епископтық қызметті атқаруға тырысқан. Бұл Формостың 878 жылы Троядағы кеңес алдында бергені айтылған антпен байланысты.
The Cadaver Synod (also called the Cadaver Trial; Synodus Horrenda) is the name commonly given to the ecclesiastical trial of Pope Formosus, who had been dead for about seven months, in the Basilica of St. John Lateran in Rome during January 897. The trial was conducted by Pope Stephen VI, the successor to Formosus' successor, Pope Boniface VI. Stephen had Formosus' corpse exhumed and brought to the papal court for judgment. He accused Formosus of perjury, of having acceded to the papacy illegally, and illegally presiding over more than one diocese at the same time. At the end of the trial, Formosus was pronounced guilty, and his papacy retroactively declared null. Between 872 and 965, two dozen popes were appointed, and between 896 and 904 there was a new pope every year. Often, these brief papal reigns were the result of the political machinations of local Roman factions, about which few sources survive. Formosus became bishop of Porto Santa Rufina in 864 during the pontificate of Pope Nicholas I. In 866 he was sent as a legate to Bulgaria, and was so successful in this position that the Bulgarian ruler Boris I asked the pope to appoint him archbishop of Bulgaria. Nicholas refused to give permission, because the fifteenth canon of the Second Council of Nicaea forbade a bishop from administering more than one see — "a law that was supposed to prevent bishops from building up their own little fiefdoms." He also travelled to Constantinople, and the Carolingian court, where he met Arnulf of Carinthia, a Frankish Carolingian king who aspired to the throne of Italy. that he and his fellow conspirators had attempted to usurp the papacy from John, and finally that he had deserted his see in Porto and was conspiring "against the salvation of the state and of our beloved Charles [the Bald]." Formosus and his associates were excommunicated. In 879, at another council held at Troyes, John may have confirmed the excommunications. He also legislated more generally against those who "plunder" ecclesiastical goods. According to the tenth century author Auxilius of Naples, Formosus was also present at this council. Auxilius says he begged the bishops for their forgiveness, and in return for removal of the excommunication, swore an oath to remain a layman for the rest of his life, to never again enter Rome, and to make no attempts to resume his former see at Porto. This story is dubious: another description of the synod does not mention Formosus's presence, and says instead that John confirmed his excommunication. After the death of John VIII in December 882, Formosus' troubles ended. He resumed his bishopric at Porto, where he remained until elected pope on 6 October 891. Yet this earlier quarrel with John VIII formed the basis of the accusations made at the Cadaver Synod. According to the tenth century historian Liutprand of Cremona, Stephen VI asked Formosus' corpse why he "usurped the universal Roman See in such a spirit of ambition" after the death of John VIII, echoing John VIII's own assertion that Formosus had tried to seize the papal throne while he was alive. Formosus, being several months dead, could not answer. Two further accusations were also made against Formosus at the Cadaver Synod: that he had committed perjury and that he had attempted to exercise the office of bishop as a layman. These are related to the oath Formosus is said to have sworn before the council at Troyes in 878.
Тез арада
Жалпы алғанда, "Кадавр" Синоды саяси мақсатта ұйымдастырылған деп есептеледі. Формос 892 жылы Ламберт Сполетоны Киелі Рим империясының ко-әміршісі етіп тағайындады; Ламберттің әкесі Гей III Сполетоны бұрын Иоанн VIII таққа отырғызған болатын. 893 жылы Формос, Гайдың агрессиясынан қорқып, Каринтиялық Каролинг Арнульфты Италияға басып кіруге және императорлық тәжді алуға шақырды. Арнульфтің шабуылдары сәтсіз аяқталып, Гай III көп ұзамай қайтыс болды. Бірақ Формос 895 жылы Арнульфты қайта шақырды, ал келесі жылдың басында Арнульф Альп тауларын өтіп, Римге кірді, онда Формос оны Киелі Рим императоры етіп тағайындады. Содан кейін франк әскері кетіп, Арнульф пен Формос 896 жылы бірнеше айдың ішінде қайтыс болды. Формостың орнын екі аптадан кейін қайтыс болған папа Бонифаций VI басқарды. Ламберт пен оның анасы, император Ангильтруда, Римге Стефан VI папа болған кезде кірді, ал 897 жылдың басында Кадавр Синоды тікелей содан кейін өтті. Бұл оқиғалардың XX ғасырдың басына дейін басым түсінігі қарапайым болды: Формос әрқашан Каролингтерге жақтас болған, ал 892 жылы Ламберттің таққа отырғызылуы мәжбүрлі түрде болды. Арнульфтің өлімі мен Римдегі Каролинг билігінің құлдырауынан кейін Ламберт қалаға кірді және Стефанды империяның тәжіне деген талабын қайтадан растау үшін және, мүмкін, Формосқа өлімнен кейін кек алу үшін Кадавр Синодын шақыруға мәжбүр етті. Бұл көзқарас қазір ескірген деп саналады, бұл туралы 1932 жылы Джозеф Дур айтқан. Дур Ламберттің 898 жылы папа Иоанн IX тұсында өткен Равенна кеңесіне қатысқанын атап өтті. Осы рәсімде "Кадавр" Синодының жарлықтары күшін жойды. Кеңестің жазба актілеріне сәйкес, Ламберт бұл шешімді белсенді түрде мақұлдаған. Егер Ламберт пен Ангильтруда Формостың құлдырауына себепші болған болса, Дур былай деп сұрады: "Иоанн IX императордың [яғни Ламберт] және оның епископтарының мақұлдауы үшін жек көрінішті синодты айыптаған канондарға қалай мойынсұна алды? Иоанн IX императордың қатысы бар екенін тіпті елеусіз қалдырып, кінәлі тараптардың алдында бұл мәселені [ ] көтере алды ма?" - деді. Бұл ұстанымды тағы бір ғалым қабылдады: Гироламо Арнальди Формостың тек Каролингтерге ғана қолдау білдіретін саясатты жүргізбегенін, тіпті 895 жылы Ламбертпен достық қарым-қатынаста болғанын айтты. Олардың қарым-қатынасы Ламберттің туысы, Сполетоның Гай IV Беневентоға шабуыл жасап, византиялықтарды содан қуып шыққаннан кейін ғана бұзылды. Формос шабуылдан қорқып, Баварияға Арнульфтің көмегін сұраған елшілерін жіберді. Арнальди 897 жылы қаңтарда Ламберт пен анасы Ангильтрудамен бірге Римге кірген Гай IV синодқа серпін берді деп айтады.
Салдары
Бұл қорқынышты көрініс Римдегі қоғамдық пікірді Степанға қарсы бұрды. Формостың денесі Тибрдің жағасына шықты, ал әңгімелер оның кереметтер жасағанын айтты. Халықтың көтерілісі Степанды тақтан түсіріп, түрмеге қамады. Ол 897 жылдың шілдесі немесе тамызында түрмеде тұншықтырылды. 897 жылдың желтоқсанында Папа Теодор II (897) Синодты шақырды, ол "Дене Синодын" жойды, Формосты ақтады және Тибрден қайта табылган денесін Папалық киіммен Әулие Петр Базиликасына қайта жерлеуді бұйырды. 898 жылы Иоанн IX (898–900) да "Дене Синодын" жойды, Римде және Равеннада бір-бір синод шақырып. Теодор II-нің синодының шешімдерін бекіткен екі синод, "Дене Синодының" актілерін жоюға, "Дене Синодына" қатысқан жеті кардиналды анафемаға салуға және болашақта мәйіттерге сот процесін жүргізуге тыйым салды. Алайда, епископ ретінде "Дене Синодына" сот судьясы ретінде қатысқан Папа Сергий III (904–911), Теодор II және Иоанн IX-тың шешімдерін күштен шығарып, Формостың айыпталуын қайта растады және Стефан VI-ның қабіріне мақтау эпитафия жазды.