Кіріспе

2004 жылғы 5 шілдеде және 20 қыркүйекте Индонезияда президенттік сайлаулар өтті. Бірінші турда ешбір кандидат көпшілік дауысқа ие болмағандықтан, екінші тур өткізілді, онда Сусило Бамбанг Юдхойоно Мегавати Сукарнопутриді жеңіп, президент болып сайланды. Бұл Индонезия тарихындағы алғашқы тікелей президенттік сайлау болды. 2002 жылы Индонезия Конституциясына түзету енгізілгенге дейін президент пен вице-президентті Халықтық консультативтік ассамблея (МПР) сайлаған болатын. Жаңа түзету бойынша, кандидаттар жұбы Индонезияның жартысынан астам провинциясында кемінде 2% дауыспен ұлттық деңгейде 50% -дан астам дауыс алғаннан кейін сайланады. Егер бірде-бір жұп қажетті дауыс санын ала алмаса, сайлау екінші турда жалғасады, ең көп және екінші орынды алған жұптар арасында бәсеке болады. Жалпы сайлау комиссиясы (ЖСҚ) белгілеген қосымша ережелерде әр жұпты сәуірдегі заң шығарушы сайлауда халық дауысының кемінде 5% -ын немесе Халық өкілдері кеңесіне (ХОК) орынның 3% -ын алған саяси партия немесе партиялар коалициясы ұсынуы керек деп айтылған. Мегавати Сукарнопутри президенттікке өзінен бұрынғы Абдуррахман Вахидтің қызметтен шеттетілуінен кейін келді. Мегаватидің сайлауға қатысуына төрт кандидат қарсы шықты, оның ішінде қазіргі вице-президент Хамза Хаз да бар. Бірінші турда бұрынғы министрлер кабинетінің мүшесі және зейнеткер генерал Сусило Бамбанг Юдхойоно жарамды дауыстардың көпшілігін алды, одан кейін Мегавати келді. Юдхойоно екінші турда Мегаватиді 60,62% жарамды дауыспен жеңді. Ол 2004 жылғы 20 қазанда Индонезияның алтыншы президенті болып инаугурацияланды.

Өмірбаян

1999 жылғы заң шығарушы сайлауда Индонезияның Демократиялық Күресі Партиясы (PDI P) Халық өкілдері кеңесінде (DPR) ең көп мандатты жеңіп алды және Индонезия президентін сайлауға жауапты заң шығарушы орган – Халықтық Кеңес жиналысында (MPR) ең ірі фракцияға айналды. PDI–P партиясын Индонезияның тұңғыш президенті Сукарноның қызы Мегавати Сукарнопутри басқарды. Мегаватидің қолдаушылары оның MPR-да президент болып сайланатынына үміттенеді, бірақ ол Ұлттық ояну партиясынан (PKB) басқа партиялармен байланыс орната алмады. Ол кездегі жалғыз қарсыласы – 1998 жылдың мамырында билікке келген президент Б.Ж. Хабиби болды, бірақ MPR оның есеп беру сөзін қабылдамағаннан кейін ол өтінімін кері алды. Индонезияның ең ірі исламдық ұйымы «Нахдлатул Улама» (NU) жетекшісі Абдуррахман Вахид басқаратын PKB Мегаватині президенттікке қолдауға уәде берген еді. Алайда Мегаватидің кандидатурасын қолдау үшін жеткілікті дауысы болмағаны анық болды. Сонымен қатар, Ұлттық Мандат Партиясының (PAN) лидері Амиен Раис және оның «Орталық Осьі» – ислами және реформалық партиялардың коалициясы Вахидтің кандидатурасын итермелеуді бастады. Вахид ақыры MPR президенттік сайлауында жеңіске жетті, ал Мегавати вице-президент болып сайланды. Президент болып сайланғаннан кейін ол Сухарто кезеңінде қабылданған және қытай индонезиялықтарына қатысты кемсітушілік тудырған көптеген заңдарды жойды. Олардың ішінде қытай әріптерін пайдалануға және қытай мәдениетіне қатысты суреттерді көрсетуге тыйым салу болды. Осыдан кейін көптеген саяси партиялар сайлау материалдарында қытай әріптерін көрсету арқылы қытай индонезиялықтарының дауысын жеңіп алуға тырысты. 2001 жылдың шілдесінде Вахидтің қызметтен алынуынан және MPR-дың оны қызметінен босатуынан кейін заң шығарушы орган Мегаватині президенттік лауазымға көтерді. Ол Абдуррахманның бес жылдық мерзімінің қалған бөлігін аяқтады, ол 2004 жылдың қазан айында аяқталды. Бұл өзгерістерге Ассамблеядағы әскери өкілдердің 38 мандатын жою және президент пен вице-президентті тікелей сайлау туралы түзетулер енгізілді. Бұл президенттік сайлау процесі саяси партиялардың президенттік және вице-президенттік үміткерлерді ұсынуын және қажет болған жағдайда екінші тур өткізу мүмкіндігін қамтиды.

Кандидаттар

2003 жылдың желтоқсан айында Халықаралық сайлау жүйелері қоры (IFES) әлеуетті кандидаттардың танымалдығын бағалау мақсатында мониторингтік сауалнама жүргізді. Сауалнама 5 шілдеде басталатын сайлаудың бірінші турында дейін жалғасты және президенттікке үміткер болатын он үш адамды қамтыды. IFES жүргізген алғашқы сауалнамада қолданыстағы президент Мегавати Сукарнопутри көпшілік дауысын алғанын көрсетті. Алайда, 2004 жылдың сәуірінде өткен парламент сайлауына дейін зейнеткер генерал Сусило Бамбанг Юдхойоно наурыз айында оның кабинетінен кеткеннен кейін Мегаватиден озып кетті. Басқа да әлеуетті кандидаттардың ішінде ДПР спикері Акбар Танжунг және Йогьякарта сұлтаны Хаменгкубувана X болды. Парламент сайлауының нәтижелері қай саяси партиялар президенттікке үміткерлерді ұсына алатынын анықтады. Президенттікке үміткерлерді ұсынуға тек халықтан кемінде 5% дауыс немесе ДПР-де 3% орын (550 орынның 17-сі) алған партиялар ғана құқылы болды. Бұл талаптарға сай келмейтін партиялар, кем дегенде бір талапқа сай болу үшін басқа партиялармен бірігуге тиіс болды. Жеті саяси партия бұл талаптарға сай келді: Голкар, Индонезия демократиялық күрес партиясы (PDI P), Ұлттық ояну партиясы (PKB), Біріккен даму партиясы (PPP), Демократиялық партия (PD), Гүлденген әділет партиясы (PKS) және Ұлттық мандат партиясы (PAN). PKS кандидаттарды ұсынбаған жалғыз партия болды, бірақ кейіннен ол PAN-ға қолдау көрсетті. KPU кандидаттардың соңғы тізімін 14 мамырда жариялады. Жарияланғаннан кейін барлық үміткерлер медициналық тексеруден өтуге міндетті болды. 22 мамырда комиссия ПКБ-ның президенттікке үміткері, бұрынғы президент Абдурахман Вахидтің көз тексеруден өтпегенін және сайлауға қатысуға рұқсат етілмегенін мәлімдеді.

Нәтижелер

Бұрынғы қауіпсіздік министрі Сусило Бамбанг Юдхойоно бірінші турда дауыстардың 33% алып жеңіске жетті. Қазіргі президент Мегавати Сукарнопутри 26% дауыспен екінші орынды иеленді, бұл бұрынғы қарулы күштер бастығы Вирантодан (22%) жоғары нәтиже. Юдхойоно бұрынғы пікір сауалнамалары көрсеткендей үміттенгендей жақсы нәтижеге қол жеткізе алмады, ал Мегавати одан да жақсы көрсетті. Индонезиялық сарапшылар мұны Юдхойононың Мегаватидің PDI P және Вирантоның Голкар партиялары сияқты жалпыұлттық партиялық ұйымының болмауымен байланыстырды. 113 миллион дауысты санау – мұндай ауқымды және алуан түрлі ел үшін өте қиын міндет еді, соған қарамастан, бюллетеньдермен байланысты мәселелер оны одан да қиындатты. Дауыс берушілер өздерінің таңдаған үміткерінің суретінің үстіне шегемен тесік жасап дауыс берді. Бюллетеньдер сайлаушыларға жартылай бүгілген күйде берілгендіктен, көптеген дауыс берушілер оны жазбай-ақ тесіп, екі тесік жасап, дауыстарын жарамсыз деп таныды. Бас сайлау комиссиясы (КПУ) мұндай бюллетеньдерді қабылдау керек деген шешім қабылдағанша жүздеген мыңдаған дауыс жарамсыз деп есептелді. Бұл көптеген жерлерде дауыстарды қайта санау қажеттігіне әкеп соқты, санау процесін баяулатты және нәтижеге дау тууы мүмкін деген қауіпті күшейтті.

Бірінші раунд

Провинция Юдхойоно Мегавати Виранто Амиен Хамза Дауыс % Дауыс % Дауыс % Дауыс % Дауыс % Ачех 519 197 24,39 120 226 5,65 204 534 9,61 1 195 823 56,18 88 836 4,17 Солтүстік Суматра 1 523 612 27,23 2 233 777 39,92 934 213 16,69 798 790 14,27 105 687 1,89 Батыс Суматра 518 648 25,30 121 254 5,92 610 847 29,80 741 811 36,19 57 228 2,79 Риау 677 761 32,52 460 328 22,09 504 017 24,19 397 761 19,09 44 092 2,12 Джамби 520 145 38,73 273 925 20,39 364 651 27,15 155 974 11,61 28 437 2,12 Оңтүстік Суматра 1 241 095 36,49 1 127 608 33,15 640 294 18,82 341 716 10,05 50 644 1,49 Бенкулу 196 057 26,51 155 657 21,04 253 986 34,34 121 483 16,42 12 480 1,69 Лампунг 1 430 729 39,45 896 581 24,72 881 715 24,31 359 285 9,91 58 297 1,61 Бангка Белитунг аралдары 165 657 33,26 179 777 36,09 82 250 16,51 58 759 11,80 11 656 2,34 Риау аралдары 224 334 37,56 153 138 25,64 81 816 13,70 128 551 21,52 9 437 1,58 Джакарта 1 988 306 38,23 1 172 891 22,66 499 455 9,97 1 415 582 26,64 121 924 2,50 Батыс Жава 7 100 175 32,41 5 095 705 23,26 5 341 526 24,38 3 562 173 16,26 810 519 3,70 Орталық Жава 5 276 432 28,90 5 807 127 31,81 3 943 032 21,60 2 409 138 13,20 820 273 4,49 Йогьякарта 576 012 28,05 557 133 27,13 334 067 16,27 558 068 27,18 28 293 1,38 Шығыс Жава 7 458 399 35,63 5 896 278 28,17 5 076 454 24,25 1 902 254 9,09 599 806 2,87 Бантен 1 706 548 35,61 1 193 414 24,90 922 299 19,25 796 758 16,63 172 971 3,61 Бали 654 127 32,08 1 115 788 54,72 210 784 10,34 48 472 2,38 9 791 0,48 Батыс Нуса Тенггара 715 838 33,03 223 204 10,30 723 484 33,39 436 073 20,12 68 382 3,16 Шығыс Нуса Тенггара 312 777 14,50 1 344 116 62,32 432 823 20,07 58 341 2,70 8 757 0,41 Батыс Калимантан 477 724 23,73 821 577 40,81 415 492 20,64 185 097 9,19 113 244 5,63 Орталық Калимантан 303 123 34,37 296 335 33,60 170 193 19,29 88 439 10,03 23 976 2,72 Оңтүстік Калимантан 600 156 37,30 211 881 13,17 353 732 21,98 339 993 21,13 103 429 6,43 Шығыс Калимантан 558 900 39,08 337 458 23,60 246 715 17,25 255 665 17,88 31 459 2,20 Солтүстік Сулавеси 355 436 28,28 389 135 30,96 451 663 35,93 47 309 3,76 13 380 1,06 Орталық Сулавеси 539 624 43,71 119 917 9,71 455 167 36,87 101 877 8,25 17 865 1,45 Оңтүстік Сулавеси 2 854 774 64,17 381 385 8,57 678 445 15,25 476 483 10,71 57 728 1,30 Оңтүстік-Шығыс Сулавеси 398 544 41,72 108 905 11,40 361 386 37,83 74 496 7,80 11 907 1,25 Горонтало 31 210 5,94 39 647 7,55 402 162 76,57 39 569 7,53 12 624 2,40 Малуку 100 748 14,24 269 611 38,10 288 091 40,71 40 392 5,71 8 887 1,26 Солтүстік Малуку 102 353 22,07 98 459 21,23 181 373 39,10 75 404 16,26 6 272 1,35 Батыс Ириан Джаи 148 675 47,80 102 191 32,85 38 425 12,35 18 221 5,86 3 538 1,14 Папуа 465 424 46,75 202 295 20,32 157 702 15,84 126 429 12,70 43 776 4,40 Шетел 95 644 37,80 62 381 24,65 43 995 17,39 36 745 14,52 14 266 5,64 Барлығы 39 838 184 33,57 31 569 104 26,61 26 286 788 22,15 17 392 931 14,66 3 569 861 3,01 Дереккөзі: Индонезия Статистикасы; Ананда, Арифин және Сурьядината Виранто сайлау нәтижелерін қабылдаудан бас тартты және Конституциялық сотқа шағым түсірді. Виранто мен Салахуддин ҚПУ-ның дауыс санауындағы бұзушылықтар салдарынан жиырма алты провинциядан 5 434 660 дауыс жоғалғанын дәлелдеді. Бұл дауыстар Мегавати мен Хасимге қарағанда екі партияға жалпы дауыс беруді арттырып, екінші турда екіншісі емес, біріншісі болады. Алайда, 10 тамызда Сот ешқандай заң бұзушылықтар жоқ деп шешіп, комиссияның соңғы есебін бекітті.

Екінші раунд

ОблысАчех1,561,15677.10463,76922.90Солтүстік Суматра2,808,21252.612,530,06547.39Батыс Суматра1,585,79683.77307,19616.23Оңтүстік Суматра1,719,01650.991,652,30249.01Риау1,309,24565.79680,70734.21Бенкулу444,15661.71275,63238.29Лампунг2,165,77860.611,407,23639.39Бангка Белитунг аралдары233,45451.29221,71548.71Риау аралдары367,37465.33194,93334.67Жамби917,95269.52402,54230.48Жакарта3,392,66369.211,509,40230.79Батыс Жава13,186,77662.767,825,25137.24Орталық Жава8,991,74451.678,409,06648.33Йогьякарта1,151,04359.69777,46740.31Шығыс Жава12,150,90159.658,217,99640.35Бантен2,913,65962.761,728,73237.24Бали755,43237.731,246,52162.27Батыс Нуса Тенггара1,563,49474.96522,41125.04Шығыс Нуса Тенггара590,45928.071,513,08871.93Батыс Калимантан962,36549.98963,06550.02Орталық Калимантан474,83955.90374,54644.10Оңтүстік Калимантан1,096,63773.30399,52826.70Шығыс Калимантан856,36563.97482,24736.03Солтүстік Сулавеси686,68856.72523,90343.28Орталық Сулавеси933,26177.96263,81322.04Оңтүстік Сулавеси3,869,36187.24565,95312.76Оңтүстік-Шығыс Сулавеси721,79278.07202,70521.93Горонтало276,40257.99200,23042.01Малуку311,26945.39374,43754.61Солтүстік Малуку277,07761.84170,97538.16Папуа642,86962.84380,09137.16Батыс Ириан Джаи182,48159.39124,76040.61Шетел166,63467.9878,50032.02Барлығы69,266,35060.6244,990,70439.38Источник: Ananda, Arifin & Suryadinata; Statistics Indonesia

Реакциялар

Индонезия: Президент Мегавати Сукарнопутри 5 қазанда Қарулы күштер күніне арналған сөзінде: «Біз әлемге үлкен ұлт екенімізді көрсетуіміз керек. Ұлттың барлық бөліктері біз келіскен келісімге сәйкес болуы керек, яғни демократиялық сайлауда кім сайланса, сол қабылдануға тиіс. Біз әлдеқим басқаша таңдаған болсақ та, мақсатымыз бір еді: ұлтымызды жақсы болашаққа жеткізу». Австралия: Премьер-министр Джон Ховард Юдхойононың іс-шарасына қатысуды жоспарлады. «Мен доктор Юдхойоно және оның жаңа үкіметімен тығыз жұмыс істеуге асығамын, екі ел арасындағы жақын ынтымақтастықты жалғастырып, кеңейтеміз, әсіресе терроризмге қарсы күресте». Қытай Халық Республикасы: Саяси бюроның тұрақты комитетінің мүшесі Ву Гуанчжэн 13 қазанда Юдхойономен кездесіп, президент Ху Цзиньтаоның құттықтауын жеткізді.

Салдары

20 қазанда Сусило Бамбанг Юдхойоно мен Юсуф Калла президент және вице-президент болып ант берді. Бұл Индонезия президентінің инаугурациясына шетелдік басшылар қатысқан алғашқы рет болды. 15 қазанда басталған іріктеу процесінен кейін, Біріккен Индонезия кабинеті инаугурациядан кейін жарияланды. 36 мүшеден тұратын кабинет 21 қазанда Мемлекеттік сарайда ант берді. Юдхойононың кабинетіне кандидаттарды іріктеу процесі "әдепті, зиялы және шешім қабылдауға қиын" деп бағаланды. Кіші партиялар коалициясындағы барынша көп мүшелерді қанағаттандыруға тырысқан Юдхойоно, толық бірлігі мен тиімділігі жеткіліксіз кабинет құрды. Алайда, Калла 2004 жылдың соңында Голкар партиясының төрағасы болып, партияның дауыстарын DPR-де үкіметті қолдауға бұрып, тиімді блок құрды және Мегаватидің PDI–P партиясын DPR-дегі ең ірі оппозициялық партия ретінде қалдырды. Юдхойононың биліктің алғашқы жүз күні экономикалық тұрақтылықты сақтаса да, 26 желтоқсанда болған Үнді мұхитындағы жер сілкінісі салдарынан бұл жағдай назардан тыс қалды. Жер сілкінісі Ачех және Солтүстік Суматра провинцияларының жағалауын қиратып, 200 мыңнан астам адамның өмірін жалмаған цунамиді тудырды.