Ауғанстандағы президент сайлауы: Хамид Карзайдың жеңісі және даулар
2004 Afghan presidential election
Ауғанстанда 2004 ж. президент сайлауы: Хамид Карзай 55.4% дауыспен жеңіске жетті. Сайлауға 12 млн тіркелген сайлаушының көп бөлігі қатысты. БҰҰ бақылауымен өтті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2004 жылдың 9 қазанында Ауғанстанда президенттік сайлау өтті. Хамид Карзай сайлауда 55,4% дауыс алып, ең көп дауыс жинаған екінші кандидаттан үш есе көп дауыс жинады. Он екі кандидат 1% -дан аз дауыс алды. Ауғанстанның шамамен 12 миллион тіркелген сайлаушысының үштен екі бөлігінен астамы дауыс берді деп есептеледі. Сайлауды Біріккен сайлау басқару органы қадағалады, оған Заким Шах төрағалық етті, ал Біріккен Ұлттар Ұйымында жұмыс істейтін америкалық Рей Кеннеди орынбасар болды. Сайлау күні алаяқтық туралы бірнеше айыптаулар тарағаннан кейін, кем дегенде он бес кандидат сайлауды бойкоттайтындарын жариялады, бірақ Біріккен Ұлттар Ұйымы бұзушылықтар туралы айыптауларды тергеу үшін үш мүшеден тұратын тәуелсіз комиссия құратынын мәлімдегеннен кейін бойкот тоқтатылды. Комиссия құрамында бұрынғы канадалық дипломат, швед сайлау сарапшысы және үшінші мүшесі кейіннен Еуропалық Одақ тағайындады. Сайлау күні алғашында 2004 жылдың 5 шілдесіне белгіленген болатын. Сайлау екі рет кейінге жылдырылды, алдымен қыркүйекке, содан кейін қазанға. Президенттікке үміткерлер де екі вице-президенттікке үміткерлерді ұсынды. Кейбір үміткерлер бұл мүмкіндікті Ауғанстанның үш негізгі этникалық тобының өкілдігін қамтамасыз ету үшін пайдаланды. Егер ешбір үміткер 50% дауыс жинамаса, сайлаудың екінші турында сайлау өтетін еді.
Presidential elections were held in Afghanistan on October 9, 2004. Hamid Karzai won the elections with 55.4% of the vote and three times more votes than any other candidate. Twelve candidates received less than 1% of the vote. It is estimated that more than three quarters of Afghanistan's nearly 12 million registered voters cast ballots. The elections were overseen by the Joint Electoral Management Body, chaired by Zakim Shah and vice chaired by Ray Kennedy, an American working for the United Nations. After some accusations of fraud circulated on the day of the election, at least fifteen candidates declared that they were boycotting the ballot, but the boycott dissolved when the United Nations announced it would set up a three person independent panel to investigate the charges of irregularities. The panel included a former Canadian diplomat, a Swedish electoral expert, and the third member was later named by the European Union. The date was originally set for July 5, 2004. The elections were twice postponed, first until September, and then until October. Candidates for president also nominated two vice presidential candidates. Some candidates used this to balance their ticket with regard to Afghanistan's three main ethnic communities. If no candidate had secured 50% of the votes, a run off election would have been held.
Үміткерлер мен мәселелер
Президенттік сайлауға 23 кандидат өзін ұсынды, бірақ науқан басталғанға дейін бесеуі жарыстан бас тартты. Сайлаудың басты фавориті – уақытша президент Хамид Карзай болды. Карзай тәуелсіз кандидат ретінде қатысты, бірақ бірнеше саяси партияның, соның ішінде әлеуметтік-демократиялық «Ауған Меллаты» партиясының қолдауын алды. Алғашқыда Ауғанстанның Ұлттық Ислам қозғалысын басқарған және кейін Карзайдың бірінші уақытша үкіметінде Ауған Ұлттық Армиясының құрамына кірген генерал Абдул Рашид Достум Карзайдың басты қарсыласы болады деп күтілді, бірақ оның танымалдылығы шектеулі екені тез анықталды. Уақытша үкіметте бірнеше маңызды лауазымды атқарған Юнус Қануни Карзайға қарсы оппозицияның басты өкіліне айналды. Қануни Солтүстік Альянстың жетекші мүшесі болды және науқан кезінде Карзайдың тізімінен шығарылған уақытша вице-президент Мұхаммед Фахимнің қолдауын алды. Қануни Ахмад Шах Масудтың мұрасын жалғастыратынын мәлімдеді, сондай-ақ басқа бірнеше кандидаттар да (Масудтың өзінің ағасы, Карзайдың вице-президенттікке үміткері) осыны айтты. Мұхаммед Мохақиқ та сайлауға қатысты. Ол Ауғанстанның Ислам Бірлігі партиясының жетекшісі, Бурхануддин Раббани мен Карзайдың министрі болды және Достумның сенімді серігі еді. Мохақиқ Карзайды әлсіз басшы деп сынап, қарама-қайшылықтағы топтарды біріктіріп, есірткі саудасын тоқтатуға уәде берді. Ол кең таралған айыптауларға тап болды – Кеңес оккупациясына қарсы күрес кезінде, содан кейін Муджахидтер арасындағы қақтығыстарда және кейін Талибанға қарсы соғыста соғыс қылмыстарын жасады деген күдік туды. Ең жас үміткер 41 жастағы Абдул Хафиз Мансур болды. Ол Солтүстік Альянстың мүшесі және Масудтың мұрасын жалғастыруға ниеттенді. Журналист және бұрынғы Ақпарат және Мәдениет министрі Мансур Карзайдың сайлау арқылы диктатура құруға тырысып жатқанын айыптады. Діншіл оңшылдардың басты үміткері – Ахмад Шах Ахмадзай, Кеңес оккупациясы кезінде Пакистандағы эмиграциялық үкіметтің басшысы. Ахмадзай бұрын Муджахидтер, кейін Талибан және «Аль-Қаида» ұйымдарында белсенді болған радикалды исламист топқа жетекшілік еткен, бірақ қазір олармен байланысын жоққа шығарды. Хамион Шах Асифи монархисттік топтарды өкілдік етті, бірақ бұрынғы король Мұхаммед Захир Шах мемлекет басшысы болудан бас тартқан еді. Абдул Сатар Сират 1970-жылдардың басында бірнеше министрлік лауазымдарды атқарды. Кейін Сират эмиграциядағы корольдің өкілі болып қызмет етті және бастапқыда уақытша үкіметтің басшысы болып сайланды, бірақ Карзайдың пайдасына шеттетілді. Медицина ғылымдарының докторы Масуда Джалал – жалғыз әйел үміткер болды, бірақ екі әйел вице-президенттікке үміткер ретінде тіркелді (Нелаб Мобарез Асифимен, ал Шафика Хабиби Достуммен бірге). Бірнеше кандидат әйелдердің құқықтарын жария түрде қолдады, олардың ішінде Карзай, Вакил Мангал және ең бастысы, бұрынғы полиция полковнигі Абдул Хасиб Ариан. 72 жастағы Абдул Хади Халилзай, ең үлкен үміткер, бұрынғы мұғалім және діни заңгер, әйелдердің құқықтарын «Конституцияға, қабылданған ауғандық дәстүрге және қасиетті Ислам дініне сәйкес» қолдайтынын мәлімдеді. Журналист және ақын Латиф Педрам және Мұхаммед Ибрагим Рашид ауған босқындарының құқықтарын қорғаушылар болды. Саид Исхақ Гайлани – Кеңес оккупациясына қарсы күреске қатысқан мұсылман зиялысы, суфи мұсылмандарының азшылық өкілі. Барлық кандидаттар Ауғанстанның әртүрлі қауымдастықтары мен топтары арасында байланыс құра алатындарын мәлімдеді. Балалар дәрігері, медицина лекторы Ғұлам Фарук Нежраби діни, этникалық және жыныстық дискриминацияны тоқтатуға шақырды және тіпті Талибанмен де байланыс орнатуға болатынын айтты. Уақытша үкіметте Тау-кен және Өнеркәсіп министрі болған Махфуз Недахи басқа кандидаттарды тайпалық немесе партиялық бағыттар бойынша науқан жүргізуде және ұлттық бірліктің нақты бағдарламасын ұсынбайды деп айыптады, ал әуесқой боксшы және бұрынғы Муджахидтер қатарындағы саяқшы Сайед Абдул Хади Дабир үкіметтік тағайындауларда тайпалық туыстыққа қарсы шығып, сайланған парламент құрамына кіретін ұлттық Улеманы құруды талап етті.
Twenty three candidates put their name forward for presidency, but five of them dropped out of the running by the time campaigning began. The favourite throughout was interim president Hamid Karzai. Karzai ran as an independent, though he had the backing of several political parties, including Afghan Mellat, a social democratic party. Initially, General Abdul Rashid Dostum, a warlord that led the National Islamic Movement of Afghanistan and then became a member of the Afghan National Army in Karzai's first interim government, was expected to be Karzai's main challenger, but it soon became clear that his popularity was limited. Yunus Qanuni, who served in several prominent positions in the interim government, instead emerged as the focus of opposition to Karzai. Qanuni, a leading member of the Northern Alliance, had the support of Mohammed Fahim, an interim vice president who was dropped from the Karzai ticket during the campaign. Qanuni claimed to represent the legacy of Ahmad Shah Massoud, as did several other candidates (including Massoud's brother, one of Karzai's vice presidential candidates). Also running was Mohammed Mohaqiq. He was a leader of the Islamic Unity Party of Afghanistan, a minister under Burhanuddin Rabbani and Karzai, and had been a strong ally of Dostum. Mohaqiq criticised Karzai as a weak leader and pledged to unite conflicting factions and end the drugs trade. He faced widespread accusations that he committed war crimes during the fight against the Soviet occupation, subsequent internecine conflict within the Mujahedin, and later, against the Taliban. The youngest candidate was 41 year old Abdul Hafiz Mansoor. He was a member of the Northern Alliance and claimant to the legacy of Massoud. A journalist and former Minister for Information and Culture, Mansoor accused Karzai of trying to form an elected dictatorship. The main candidate of the religious right was Ahmad Shah Ahmadzai, leader of the exiled government in Pakistan during the Soviet occupation. Ahmadzai formerly led a radical Islamist group which was active in the Mujahedin, and later in both the Taleban and Al Qaida, but has since disavowed any links with them. Hamyon Shah Aasifi represented monarchist groups, although the former King, Mohammed Zahir Shah, has renounced his claims to be head of state. Abdul Satar Sirat held several ministerial positions in the early 1970s. Sirat later served as envoy for the exiled King and was initially voted leader of the interim government but stepped aside in favour Karzai. Massouda Jalal, a medical doctor, was the only female candidate, although two women were nominated for vice president (Nelab Mobarez running with Aasifi and Shafiqa Habibi running with Dostum). Several candidates publicly supported women's rights, including Karzai, Wakil Mangal and, most prominently, the former police colonel Abdul Hasib Aarian. 72 year old Abdul Hadi Khalilzai, the oldest candidate and a former teacher and religious lawyer, claimed to support women's rights "according to the Constitution, accepted Afghan tradition and the holy religion of Islam". Latif Pedram, a journalist and poet, and Mohammed Ibrahim Rashid were strong advocates for the rights of Afghan refugees. Sayed Ishaq Gailani, a Muslim intellectual who fought against the Soviet occupation, stood to represent the Sufi Muslim minority. All candidates claimed to be able to build bridges between Afghanistan's various communities and factions. Ghulam Farooq Nejrabi, a paediatric physician and medical lecturer who called for an end to religious, ethnic and sexual discrimination, even claimed he could build bridges with the Taleban. Mahfuz Nedahi, who had served as Minister of Mines and Industry in the interim government, accused the other candidates of running on tribal or party lines and failing to offer a true programme of national unity, while Sayed Abdul Hadi Dabir, an amateur boxer and former fighter in the Mujahedin, criticised tribal nepotism in government appointments and called for a national Ulema to be formed as part of the elected parliament.
Үгіт-насихат және дауыс беру
Сайлау бюллетеньдерінде үміткерлердің аты-жөні, олардың суреті және таңдаған белгісі бейнеленген. Егер қажет болса, белгі – олардың саяси партиясының символы болды. Дегенмен, көптеген үміткерлер партиялық тиесілігіне қарамастан, тәуелсіз кандидат ретінде қатысып, өздерін ерекшелеу үшін стандартты белгілерді таңдады. Дауыс берудегі заңбұзушылықтарды болдырмау үшін сайлаушылар бюллетеньді салғаннан кейін бармақтарын сияға малып алды. Ауғанстанда сайлау орталықтары әртүрлі аймақтарда сағат 6-да немесе 7-де ашылып, сағат 4-те жабылуға жоспарланған. Бірақ сайлау күні дауыс беру уақыты ресми түрде екі сағатқа ұзартылды, алайда бірнеше сайлау орталығы бұл туралы хабарды жеткізуге үспей, уақытында жабылды. Ерекше атап айту керек, Иран мен Пәкістандағы босқындар арасында екі миллионнан астам адам дауыс берді, бұл Халықаралық көші-қон ұйымының (ХКО) ұйымдастыруымен, үлкен логистикалық күш-жігердің нәтижесінде мүмкін болды. Пәкістанның Пешавар қаласында Стюарт Пучердің жетекшілігімен ХКО-ның шағын командасы екі айдың ішінде 400 сайлау төрағасын және 6000 сайлау комиссиясының мүшесін жұмысқа алды. Олар 800 000-нан астам босқынға сайлау процесі туралы түсіндіру жұмыстарын жүргізіп, олардың жартысынан астамы дауыс берді.
Ballots contained the names of candidates, accompanied by their photo and an icon of their choice. Where appropriate, the icon was the symbol of their political party. However, most candidates ran as independents regardless of their party affiliation, and selected generic icons to distinguish their candidacy. In order to avoid voting fraud, voters dipped their thumb in ink after they had cast their ballot. In Afghanistan, polling centres opened at 6 am or 7 am in different areas, and were set to close at 4 pm. However, on election day, voting time was officially extended by two hours, but several polling centres closed on time before news of this announcement reached them. Very significantly, over two million people voted among refugee communities in Iran and Pakistan, thanks to an operation conducted by the International Organization for Migration (IOM) through a remarkable logistic effort. In Peshawar, Pakistan, under the leadership of Stuart Poucher, a small team from IOM managed in less than two months to hire over 400 electoral officers, and over 6,000 polling officials, to conduct voter education for over 800,000 refugees, over half of whom voted.
Даулар
Үгіт науқаны кезінде сайлау келіссөздер арқылы шешілетіні туралы әртүрлі әңгімелер тарады, өйткені кандидаттар Карзайдың немесе басқа кандидаттың саяси лауазымына уәде алғандықтары үшін жарыстан бас тартуға келісімдер жасады. Қыркүйек айында Сират пен Мохакик Қанунимен біріккені туралы хабарлар тарады, ал Гайлани мен Ариан сайлау науқанының соңғы күні, 6 қазанда, Карзайды қолдайтындарын жариялады. Карзай, Гайлани және Арианнан басқа барлық кандидаттар сайлауды бойкоттайтындарын және нәтижелерін ескермейтінін жариялады – бұл Карзайдың әртүрлі оппозициясын біріктірді. Екі маңызды оппозициялық кандидат, хазаралық көшбасшы Мұхаммед Мохакек және өзбек батыры генерал Абдул Рашид Достум, бойкотқа қосылмағанын жақын арада мәлімдеді.
During the campaign there were some rumours that the election would be decided by negotiation, as candidates bargained for promises of political position under Karzai or another candidate in return for dropping out of the race. There were rumours in September that Sirat and Mohaqiq had formed a pact with Qanuni, whilst Gailani and Aarian declared their support for Karzai on the last day of campaigning, October 6. All the candidates except Karzai, Gailani and Aarian, publicly declared that they were boycotting the ballot and would ignore the results— effectively uniting Karzai's disparate opponents. Two major opposition candidates, the Hazara leader Mohammed Mohaqeq and the Uzbek strongman General Abdul Rashid Dostum, soon declared they had not joined the boycott.
Сайлау алаяқтықтары
2004 жылғы президенттік сайлауда елеулі алаяқтықтар болды, бірақ олар 2009 жылғы президенттік сайлаудағы алаяқтықтарға қарағанда халықаралық деңгейде аз назар аударды. Сайлау күні сайлаушыларды тану үшін қолданылған сияның оңай өшірілетіні және бірнеше рет дауыс беру фактілері туралы бірнеше шағым түсті. Ghost Studios компаниясы түсірген "Құдайдың ашық алақаны" атты деректі фильмі сайлау алаяқтығын аңғарды. Дегенмен, фильм Ауғанстан халқының алғашқы президенттік сайлаудағы үміттері мен армандарына көбірек тоқталады. 2009 жылдың қыркүйегінде Хамид Карзай 2009 жылғы президенттік сайлаудағы алаяқтықтың маңыздылығын төмендетіп, "2004 жылы да алаяқтықтар болған" деді. 2009 жылдың 3 қыркүйегінде АҚШ, Ұлыбритания, Франция, Германия және басқа Батыс елдерінің өкілдері Парижде Ауғанстандағы 2009 жылғы сайлауды талқылау үшін кездескен кезде, Ауғанстандағы БҰҰ арнайы өкілі Кай Эйде 2009 жылғы Ауғанстан президенттік сайлауы, кеңінен таралған алаяқтық пен қорқытушылықпен сипатталғанымен, "бес жыл бұрынғыдан жақсы сайлау болды" деді.
Significant fraud occurred in the 2004 presidential election, even though it did not attract the level of international attention as the fraud in the 2009 presidential election. On election day there were several claims that the ink used to mark voters could be easily removed and that multiple voting had resulted, Other problems reported by Parenti included lack of pens in polling places, not having enough ballots, and differences in closing times of voting stations. The documentary film "God's Open Hand" by Ghost Studios exposes voter fraud. However, the film mainly focuses on the hopes and dreams of the Afghan people on their first ever presidential elections. In September 2009, Hamid Karzai, downplaying the significance of the fraud in the 2009 presidential election, said "there was fraud in 2004" as well. On September 3, 2009, when envoys from the United States, Britain, France, Germany, and other Western nations met in Paris to discuss the recent 2009 Afghan election, UN Special Representative in Afghanistan Kai Eide said that the 2009 Afghan presidential election, widely characterized by rampant fraud and intimidation, "was a better election than five years ago."
Зорлық-зомбылық
Бұрынғы Талибан басшылығына адал көтерілісшілер сайлауды бұзуға ант беріп, АҚШ-ты аймаққа басып кіруге тырысып жатыр деп айыптады. Сайлау процесі кезінде Ауғанстан Ұлттық Армиясының бес әскері қақтығыстарда және миналардың салдарынан қаза тапты. Әртүрлі шабуылдарда Бірлескен сайлауды басқару органының 15 қызметкері қаза тауып, тағы 46 адам жарақат алды. Сайлау процесіне көмек көрсету үшін Нуристан облысында жұмыс істеген екі халықаралық қосалқы мердігер де қаза тапты.
Rebels loyal to the former Taliban leadership had vowed to disrupt the election, accusing the United States moving to dominate the region. During the election process, five Afghan National Army soldiers died in skirmishes and due to landmines. Fifteen staff members of the Joint Electoral Management Body were killed and a further 46 injured in various attacks. Two international sub contractors working in Nuristan in support of the electoral process were also killed.