Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мемлекет басшысын, яғни Президентті сайлау – ресми атағы Президент болып табылатын кез келген мемлекет басшысын сайлау.
Election of head of state who is President
A presidential election is the election of any head of state whose official title is President.
Қазақстан
Албания президенті Албания халқы сайлаған Албания Ассамблеясымен сайланады.
The president of Albania is elected by the Assembly of Albania who are elected by the Albanian public.
Чили
Чили президенті Чили халқымен төрт жылдық мерзімге сайланады. Қызметтегі президенттер қайта сайлануға құқылы емес, бірақ бұрынғы президенттер сайлауға қатыса алады.
The president of Chile is elected by the Chilean people for a four year term. Sitting presidents are not allowed to run for reelection, but former presidents may do so.
Қытай
Қытай президенті мен вице-президенті Ұлттық халық конгресі (ҰХК) ҰХК Президиумы ұсынған кандидатуралар бойынша сайланады. Нақтырақ айтқанда, президенттікке үміткер Қытай Коммунистік партиясының (ҚКП) басшылығымен, атап айтқанда ҚКП Бас хатшысы басқаратын бейресми ішкі процесте іріктеледі.
The president and vice president of China, are elected by the National People's Congress (NPC) on the nomination of the NPC Presidium. In practice, the presidential candidate is chosen through an informal process within the Chinese Communist Party (CCP), which is headed by the CCP general secretary.
Чехия
Чехия Республикасының Президенті бес жылдық мерзімге сайланады. 2013 жылға дейін сайлау Парламент мүшелері арқылы өтетін еді. Алғашқы тікелей сайлау 2013 жылы болды.
President of the Czech Republic is elected for a five year term. Prior 2013, the election was indirect by the Parliament. The first direct election was held in 2013.
Сальвадор
Сальвадор мемлекет басшысын – Сальвадор президентін – тікелей, белгілі бір күні өтетін жалпыхалықтық сайлау арқылы сайлайды, жеңімпаз абсолютті көпшілік дауыспен анықталады. Президенттік мерзім 5 жылды құрайды және оны бірден қайта сайлауға болмайды, президенттік лауазымға қайта түсу үшін бір сайлау циклын күту қажет. Қазіргі Сальвадор президенті – Найиб Букеле.
El Salvador elects its head of state – the president of El Salvador – directly through a fixed date general election whose winner is decided by absolute majority. A presidential term in of 5 years and can’t be re election immediately, to become president again they have to wait one electoral period to run again. Current president of El Salvador is Nayib Bukele
Франция
Франция президенті бес жылға (2002 жылдан бері) халықтың тікелей дауысымен сайланады.
The president of France is elected for a five year (since 2002) term by popular vote.
Индонезия
Индонезия президенті мен вице-президенті ең көп екі бес жылдық мерзімге сайланады. 2004 жылдан бері Индонезиядағы президенттік сайлаулар халықтың тікелей дауысымен шешіледі.
The president and vice president of Indonesia are elected for a maximum of two five year terms. Since 2004, presidential elections in Indonesia have been determined by popular vote.
Иран
Иран президенті халықтың сайлауымен төрт жылдық мерзімге тағайындалады. Ирандағы алғашқы президенттік сайлау 1979 жылғы Иран революциясынан кейін, 1980 жылы өтті, оның нәтижесінде монархия құлатылды, алайда президенттің билігі Жоғарғы көшбасшының билігінен кейінгі орында тұрады.
The president of Iran is elected to a four year term by the public. The first presidential election in Iran was held in 1980, following the Iranian Revolution of 1979 which resulted in the overthrow of the monarchy, although the president's power is second to the Supreme Leader.
Ирландия
Ирландия президенті ирланд халқымен жеті жылға сайланады.
The president of Ireland is elected by the Irish people for a seven year term.
Израиль
Израиль президенті Кнессет тарапынан жеті жылдық мерзімге сайланады, алайда президенттің өкілеттігі көбінесе рәсімдік сипатта болады, себебі елдің нақты билігі премьер-министрдің қолында.
The president of Israel is elected by the Knesset to a single seven year term, though the role of the president is largely ceremonial as the real power of the country is in the hands of the prime minister.
Қазақстан
Қазақстан Президенті халықтың тікелей дауысымен бір рет жеті жылға сайланады. Қазақстандағы бірінші де-факто президенттік сайлау 1991 жылы Кеңес Одағының тарауы кезінде өтті, 1990 жылғы президенттік сайлауды есептемегенде, онда президент Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі тарапынан жанама түрде сайланды.
The president of Kazakhstan is directly elected by popular vote for a single seven year term. The first de facto presidential election in Kazakhstan was held in 1991, during the dissolution of the Soviet Union, excluding the 1990 Kazakh presidential election where the president was indirectly elected by the Supreme Soviet of the Kazakh SSR.
Қырғызстан
Қырғызстан президенті алты жылдық бір мерзімге ие болады.
The president of Kyrgyzstan undergoes a single term of six years.
Литва
Литва президенті Литва азаматтарымен бес жылдық мерзімге сайланады.
The president of Lithuania is elected for a five year term by the citizens of Lithuania.
Мексика
Мексика президенті халық тарапынан алты жылдық мерзімге сайланады. Мексиканың алғашқы президенттік сайлауы 1934 жылы болған, алайда 1994 жылға дейін олар халықаралық стандарттарға сай деп есептелмеген.
The president of Mexico is elected for a six year term by the public. The first presidential election in Mexico was in 1934, although these weren't considered to have met international standards until 1994.
Палестина
Палестина Ұлттық Өкіметінің президенті Палестина мемлекетіндегі ең жоғары саяси лауазым болып табылады және ол халық тарапынан төрт жылдық мерзімге сайланады.
The president of the Palestinian National Authority is the highest ranking political position in the State of Palestine and is elected to a four year term by the public.
Филиппин
Филиппин президенті – Филиппиннің ең жоғары саяси лауазымы болып табылады және ол жалпы халықтың сайлауымен алты жылға тағайындалады. Ең соңғы президенттік сайлау 2022 жылы өтті, оның нәтижесінде Бонбонг Маркос Филиппиннің 17-ші президенті болып сайланды.
The president of the Philippines is the highest ranking political position in the Philippines and is elected to a six year term by the general populace. The most recent presidential election was held in 2022 which resulted in Bongbong Marcos being elected as the 17th President of the Philippines.
Польша
Екінші Польша Республикасының алғашқы президенті Габриэль Нарутович болды. Екінші Польша Республикасында президентті Парламент сайлаған, ал Үшінші Польша Республикасында президент бес жылдық мерзімге халық сайлайды. Ең соңғы президенттік сайлау 2020 жылғы Польша президенттік сайлауы болды. Келесі сайлау 2025 жылы өтеді.
The first President of Second Polish Republic was Gabriel Narutowicz. In the Second Polish Republic, the president was elected by the Parliament, while in the Third Polish Republic the president is elected for a five year term by the public. The most recent presidential election was the 2020 Polish presidential election. The next election will take place in 2025.
Ресей
Ресей президенті халық тарапынан алты жылға сайланады. Ресейдегі алғашқы президенттік сайлау 1991 жылы өткізілді.
The president of Russia is elected for a six year term by the public. The first presidential election in Russia was held in 1991.
Сингапур
Сингапур президенті халықтың тікелей дауысымен сайланады, бірақ үміткерлердің Конституцияда белгіленген қатаң талаптарға сай болуы қажет.
The President of Singapore is directly elected by popular vote, subject to potential candidates meeting stringent qualifications set out in the Constitution, in order to run for office.
Оңтүстік Африка
Оңтүстік Африка Республикасының президенті, Оңтүстік Африка халқы сайлаған Ұлттық Ассамблея тарапынан сайланады. Ұлттық Ассамблеядағы ең көп дауыс жинаған партияның басшысы бес жылға президенттік қызметті атқарады. 1994 жылы апартеидтің соңына белгі рет ретінде алғашқы нәсілдік дискриминациясыз сайлаулар өтті.
The president of South Africa is elected by the National Assembly who are elected by the South African public. The leader of the largest elected party in the National Assembly becomes President for a five year term. The first non racial elections were held in 1994 to mark the end of apartheid.
Оңтүстік Корея
Оңтүстік Корея бес жылдық мерзімге сайланатын президенттік жүйені қабылдаған. 19 жасқа толған азаматтар президентті тікелей дауыс беру арқылы сайлайды. Шетелде тұратын корейлердің дауыс беруі алғаш рет 2017 жылы өткен 20-шы президенттік сайлауда жүзеге асырылды, және шамамен 220 000 шетелдік корей президенттік сайлауға қатысты.
South Korea has adopted a single, five year presidential system. People over the age of 19 elect the president by direct voting. Voting for overseas Korean was first conducted during the 20th presidential election in 2017, and about 220,000 overseas Korean participated in the presidential election.
Швейцария
Швейцария Конфедерациясының президенті жыл сайын Федералдық Ассамблея тарапынан жеті Федералдық Кеңесшінің ішінде бір жылдық мерзімге сайланады, олар бірлесіп мемлекет басшылығын жүзеге асырады. Біріншілердің бірі ретінде, президенттің қалған алты Кеңесшіден артық өкілеттігі жоқ және ол немесе ол өзі басқаратын ведомствосын басқаруын жалғастырады. Дәстүр бойынша, бұл міндет қызмет еңбек стажы бойынша мүшелер арасында ауысып отырады, ал өткен жылғы вице-президент президент болады.
The president of the Swiss Confederation is elected every year for a one year term by the Federal Assembly among the seven Federal Councillors who collectively form together the Head of State. Primus inter pares, the president has no powers over and above the other six Councillors and continues to head his or her department. Traditionally the duty rotates among the members in order of seniority and the previous year's vice president becomes president.
Қытай Республикасы
Қытай Республикасы Президенті лауазымына үміткерлер 40 жасқа толып, 15 жылдан кем емес уақыт бойы Қытай Республикасында тұрақты тұрып, соңғы 6 айды Қытай Республикасының бос аймақтарында өткен ҚХР азаматтары болуы керек. Жаңадан азаматтық алғандар, Гонконг, Макао немесе Қытай Халық Республикасының тұрғындары, әскери қызметшілер және сайлау комиссиясының мүшелері үміткер бола алмайды.
Candidates for President of the Republic of China must be ROC citizens who have reached 40 years of age, has set their domicile in the ROC for not less than 15 years and lived in the free regions of the ROC for not less than 6 consecutive months. Naturalised citizens, residents of Hong Kong, Macau or the People's Republic of China, soldiers and election officials are not eligible.
Танзания
Танзания президенті бес жыл сайын жалпыхалықтық сайлау арқылы сайланады. 2015 жылғы мәлімет бойынша, Танзанияда 24 001 134 адам дауыс беруге тіркелген. Дауыс берушілер биометриялық дауыс берушілер тізілімі жинағын толтырғаннан кейін тіркеледі. Қазіргі президент – Джон Магуфули.
The president of Tanzania is elected by general vote every five years. As of 2015, 24,001,134 people in Tanzania were registered to vote. Voters are registered upon completion of a Biometric Voters Register kit. The current president is John Magufuli.
Түркия
Түркия президенті ең көп дегенде бес жылдық екі мерзімге сайланады. 2014 жылға дейін сайлау Парламент тарапынан өтетін. 2014 жылдан бері Түркиядағы президенттік сайлау халықтың тікелей дауысымен шешіледі.
The president of Turkey is elected for a maximum of two five year terms. Prior to 2014, the election was indirect by the Parliament. Since 2014, presidential elections in Turkey have been determined by popular vote.
Украина
Украина президенті халық тарапынан бес жылға сайланады. Украинадағы алғашқы президенттік сайлау 1991 жылы КСРО тарағаннан кейін өтті.
The president of Ukraine is elected for a five year term by the public. The first presidential election in Ukraine was held in 1991 following the dissolution of the Soviet Union.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та штат және жергілікті деңгейде сайлаулар өтеді. Сайлаушылар алқасы – президентті сайлайтын конституциялық орган, ал сайлаушылар негізінен штат деңгейінде Сайлаушылар алқасының мүшелеріне дауыс береді. АҚШ-тағы президенттік сайлаулар штат деңгейінде әр штаттан Сайлаушылар алқасына кіретін адамдарды анықтайды, ал Сайлаушылар алқасының мүшелері өз кезегінде президенттік үміткерлерге дауыс береді. АҚШ-та алғашқы рет тіркелген Сайлаушылар алқасының президенттік сайлауы 1788–1789 жылдары өтті, онда Джордж Вашингтон жеңіске жетті.
The United States has elections on the state and local levels. The Electoral College is the constitutional body that elects the president, and voters actually vote for the members of the Electoral College at the state level. In the U. S., the presidential elections at the state level decide which people shall become members of the Electoral College for each state, and those members of the Electoral College in turn cast their votes for the presidential candidates. The first recorded Electoral College presidential election in the United States was in 1788−1789, in which George Washington won.
Венесуэла
Венесуэла президенті халық тарапынан алты жылдық мерзімге сайланады.
The president of Venezuela is elected by the public to a six year term.