Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бірінші кезектегі медициналық жәрдем техникалары мен жабдықтары арқылы науқастың өмірін ұзақ сақтау.
Emergency medical care by first responder
techniques and equipment for keeping a patient alive longer term
Бастапқы өмірді қолдау (BLS) – өмірге қауіпті аурулары немесе жарақаттары бар науқастарға, оларға толық медициналық көмек көрсетуге мүмкіндік беретін, озық өмірді қолдау мамандары (жедел жәрдемшілер, медбикелер, дәрігерлер) келгенге дейін көрсетілетін медициналық көмек деңгейі. Бұл көмекті оқытылған медициналық қызметкерлер, мысалы, жедел жәрдем техникалық мамандары, және білікті жандар көрсете алады.
Basic life support (BLS) is a level of medical care which is used for patients with life threatening illnesses or injuries until they can be given full medical care by advanced life support providers (paramedics, nurses, physicians). It can be provided by trained medical personnel, such as emergency medical technicians, and by qualified bystanders.
Өмірбаян
1992 жылы дүниежүзілік реанимациялық шараларды үйлестіру мақсатында Халықаралық байланыс комитеті (ILCOR) құрылды. ILCOR өкілдері АҚШ, Канада, Австралия, Жаңа Зеландия және Еуропа, Азия, Африка континенттерінен келген әртүрлі елдерден қатысады. 2000 жылы комитет алғашқы реанимациялық нұсқаулықты жариялады. 2005 жылы комитет Кардиопульмонарлық реанимация (КПР) және Шұғыл кардиоваскулярлық көмек (ШКК) ғылымы туралы халықаралық консенсусты, емдеу ұсыныстарымен бірге жариялады. 2010 жылдан бастап комитет Еуропалық реанимациялық кеңес және Америкалық жүрек қауымдастығы сияқты аймақтық реанимациялық қызметтерге өз нұсқауларын жазу үшін материалдар ұсынды. 2015 жылдан бастап ILCOR соңғы қолжетімді деректердің сапасын бағалау және реанимациядағы ең тиімді емдеу әдістері туралы шешім қабылдау үшін «Емдеу ұсыныстарымен ғылымдағы консенсус» (COSTR) деп аталатын жаңа әдістемені қолданды. COSTR әдістемесін пайдалана отырып, ILCOR жыл сайынғы шолуларды жүргізе бастады және реанимациядағы соңғы деректер бойынша жаңартулар жариялады, бұл бұрынғы 5 жылдық шолудан өзгеше. Далада жүргізілген жансақтау іс-шаралары жоғары медициналық қызметкерлердің келуіне және АЛС көмегін көрсетуге мүмкіндік береді. Бастапқы жансақтау (БЛС) қамтамасыз етудегі маңызды жетістік – автоматтандырылған сыртқы дефибриллятордың (АЭД) болуы. Бұл жүрек тоқтауы жағдайында аман қалу мүмкіндіктерін жақсартады.
The International Liaison Committee on Resuscitation (ILCOR) was formed in 1992 to coordinate the efforts of resuscitation worldwide. The ILCOR representatives come from various countries such as the United States, Canada, Australia, New Zealand, and from the European, Asian, and African continents. In 2000, the committee published the first resuscitation guideline. In 2005, the committee published International Consensus on Cardiopulmonary resuscitation (CPR) and Emergency Cardiovascular Care (ECC) Science with Treatment Recommendations. Since 2010, the committee has provided materials for regional resuscitation providers such as European Resuscitation Council and American Heart Association to write their own guidelines. Since 2015, ILCOR has used a new methodology called Consensus on Science with Treatment Recommendations (COSTR) to evaluate the quality of latest evidence available and to reach a conclusion on the best treatments available in resuscitation. Using the COSTR methodology, ILCOR also started to conduct yearly reviews and published updates on the latest evidence in resuscitation, changing it from the previous 5 yearly review on resuscitation. CPR provided in the field increases the time available for higher medical responders to arrive and provide ALS care. An important advance in providing BLS is the availability of the automated external defibrillator or AED. This improves survival outcomes in cardiac arrest cases.
D - Қауіп
ТЖ жағдайындағы алғашқы тексерулердің бірі – ахуалды қандай да қауіп-қатер бар екеніне бағалау. Егер адам өзін немесе басқаларды қауіптен шығармаса, ол өзі науқасқа айналып, шұғыл жәрдемге мұқтаж болуы немесе басқа науқасқа көмек көрсете алмай қалуы мүмкін. BLS қолданар алдында тоқтатылуы тиіс қауіпті жағдайлар мысалдары: электр тогының соққысы, шабуыл, суға бату, өртеу және т.б.
One of the first checks done in emergency response is to assess the situation for any danger. If the person does not remove themselves or others from the danger then they are liable to become a patient and require emergency assistance themselves or become unable to render assistance for the other patient. Examples of dangerous situations which should cease before BLS is administered are electrocution, assault, drowning, burning etc.
R - Жауап
Төтенше жағдайларда жауапты тексеру келесі қадам болып табылады, себебі BLS-тің басқа күшті әдістерін жалғастыру науқастың жағдайын нашарлатуы мүмкін және ол шабуыл ретінде қарастырылуы мүмкін. AVPU (Alert, Verbal, Pain, Unconscious) – науқастың сана деңгейін жылдам бағалау үшін қолданылатын жиі кездесетін аббревиатура. Әсіресе, ауырсыну стимулын сақтықпен қолдану керек, себебі көптеген әдістер дұрыс орындалмаса көгалдануға (көкжие қалдыруға) әкелуі мүмкін (мысалы, кеуде сүйегін уқалау). Орталық стимул үшін көбінесе трапеция бұлшықтарын қысу, ал шеттік стимул үшін саусақтың қабырғасын қысу қолданылады.
Checking for response is the next step in emergency situations as continuing with other forceful methods of BLS could exacerbate the patient's condition and can be seen as assault. AVPU (Alert, Verbal, Pain, Unconscious) is the commonly used acronym for quickly assessing the level of consciousness in a patient. Pain stimulus in particular should be used with caution as many methods if done incorrectly can leave bruises (sternal rub for example) commonly used methods for central stimulus are the trapezius squeeze and for peripheral stimulus it is squeezing the side of the finger.
S - Көмек шақыр
Көмек шақыру науқасқа көбірек көмек көрсетуге мүмкіндік береді және оның жедел жәрдем алу мүмкіндігін арттырады.
Sending for help allows much more assistance to be rendered upon the patient and increases their chances of receiving ALS.
А - тыныс алу жолдары
Жақ итерісі арқылы тыныс жолын ашу әдісі артық көріледі, себебі бас иесін көтеру әдісі күдікті омыртқа жарақаты бар адамдар үшін қауіптірек деп есептеледі. Егер адамның өкпеге аспирация қаупі болса, оны жатқан қалыпқа келтіру керек немесе тыныс жолын басқарудың күрделі әдістерін қолдану керек.
Opening of the airway via the Jaw Thrust maneuver is the preferred method as the head tilt maneuver is thought to be more risky for people with suspected spinal injury. If the person is in danger of pulmonary aspiration then they should be placed in the recovery position or more advanced airway management should be used.
B - Тыныс алу
Тыныс жолы ашылғаннан кейін, тыныс алуды тексеру керек. Егер тыныс алу жиілігі минутына 12-20 демнен кем болса, жүрек-өкпе реанимациясын (ЖӨР) бастау керек. Алайда, егер науқас қалыпты түрде тыныс алса, құтқарушы оны қалыпқа келтіру позыциясына жатқызып, жедел жәрдем шақыруы тиіс.
Once the airway has been opened checking for breathing should begin, if the respiratory rate is below 12 20 breaths per minute then CPR should begin, however if the patient is breathing normally then the rescuer should place them in the recovery position and summon an ambulance.
D - Дефибрилляция
Автоматтандырылған сыртқы дефибриллятор (АЭД) қолға тигеннен кейін құтқарушы КЖЖ-ның бір айналымын аяқтауы, АЭД-ні пайдалануы және одан кейін КЖЖ-ның келесі айналымын бастауы тиіс. Дегенмен, АЭД көбінесе құтқарушыны КЖЖ-ны жалғастыруға кедергі келтіретін жағдайлар туралы (мысалы, синустық аритмия немесе асистолия) хабарлайды, мұндай жағдайда құтқарушы КЖЖ-ны тоқтатуға шақырылуы мүмкін.
Once an automated external defibrillator (AED) has been acquired the rescuer should then finish the round of CPR, use the AED and then begin another round of CPR. However the AED will usually notify the rescuer of any impediments to continued CPR (such as a sinus rhythm or asystole) in which case the rescuer may be prompted to cease CPR.
Жүректің тоқтауы
Жүректің қалыпты ырғақпен соғуын тоқтатуы жүрек тоқтауы деп аталады. Осындай жағдайда, ерте дефибрилляция науқастың жүрегін қалыпты ырғаққа қайтарудың ең маңызды шарасы болып табылады. Егер дефибриллятор дереу қолжетімді болмаса, көмекші немесе куәгер науқастың жасына сай жылдамдықпен кеудеге қысым жасап және тыныс беру арқылы қан ағынын сақтап тұруы керек.
Cardiac arrest occurs when the heart stops pumping in a regular rhythm. In this situation, early defibrillation is the key to returning the patient's heart back to a normal rhythm. When a defibrillator is not readily available, a rescuer or bystander should keep the blood flowing by performing chest compressions and rescue breaths at an age appropriate rate until it is.
Тыныс алу тоқтауы
Тыныс тоқтауы – науқаста өлшенетін тыныс жоқтығы. Ол көбінесе жүрек тоқтауымен бірге болады, бірақ әрқашан осылай бола бермейді. Тыныс тоқтауы – нәрестелер мен кішкентай балалардағы негізгі жәрдемнің (BLS) ең көп кездесетін көрсеткіші. Науқастың тынысын қалпына келтірудегі ең маңызды фактор – жоғары сапалы көмекші тыныс беруді қамтамасыз ету.
Respiratory arrest is when there is no measurable breathing in a patient. It tends to occur in conjunction with cardiac arrest, but this is not always the case. Respiratory arrest is the most common indication of BLS in infants and toddlers. The most critical factor in restoring breathing in the patient is to provide high quality rescue breaths.
Шоқ
Шок, сондай-ақ жеткіліксіз тіндік перфузия деп аталады, жүрек-қан тамыр жүйесінің 3 негізгі құрауының бұзылуы салдарынан туындайтын, өмірге қауіпті жағдай: Жүрек функциясы, қан тамырлары функциясы және қан көлемі. Перфузия – ағзаларға жеткілікті қан ағыны процесін көрсетеді, онда жасушалық тыныс алуға қатысқан қалдықтар мен заттар жүрек-қан тамыр жүйесінің 3 бөлігі арқылы метаболизмді тиімді жүзеге асыру үшін жойылады немесе тасымалданады. Дегенмен, егер бір құрау бұзылса, жасушалық тыныс алу үшін қажетті маңызды ресурстар, мысалы оттегі, оның жұмысына мұқтаж ағзаларға жетпейді. Өтеуге тырысып, дене қанды қан жетіспеушілігіне төзбейтін ағзаларға – жүрек пен миға бағыттайды, нәтижесінде кең ауқымды вазоконстрикция, яғни қан тамырларының тарылуы пайда болады. Соның салдарынан, қан қан жетіспеушілігіне төзімді ағзаларға – мысалы, теріге – жеткізілмейді, бұл шок кезінде терінің бозаруы мен ылғалдануына алып келеді. Сонымен қатар, бұзылулар әрбір құрауға жеке немесе бірнеше жүйеге бір уақытта әсер етуі мүмкін, бұл көбінесе 3 белгілі шок түріне: обструктивті, дистрибутивті және гиповолемиялық шокқа әкеледі. Әдетте, пациенттер шоктың өтелген, өтелмеген және қайтымсыз кезеңдерінде көрінеді.
Shock, also known as Inadequate Tissue Perfusion, is a life threatening condition that occurs as a result of the disruption to 3 major components of the cardiovascular system: Heart Function, Blood Vessel Function, and Blood Volume. Perfusion describes the process of adequate blood flow to the organs, where the waste and reactants that are involved in cellular respiration are removed or transported throughout the 3 parts of the cardiovascular system for metabolism to be processed effectively. However, if one part were to fail, important resources for cellular respiration such as oxygen would not be able to reach the organs that needs it function. In an attempt to compensate, the body diverts blood to organs that cannot tolerate the lack of blood, such as the heart and the brain, resulting in widespread vasoconstriction, or thinning of the blood vessels. Consequently, blood is prevented from reaching organs that can tolerate the lack of perfusion, or hypoperfusion, in organs such as the skin, resulting in the typical presentation of pale and clammy skin conditions during shock. Moreover, disruptions may present specifically to each component or multiple systems may be affected at the same time, which generally results in the 3 designated types of shock: Obstructive, Distributive, Hypovolemic. Typically, patients would have a presentation of shock at the Compensated, Decompensated, and Irreversible Stage.
Суға бату
Суға батып кеткен жағдайда, құтқарушылар судан шығарғаннан кейін жауап бермейтін науқасқа дереу жандандыру шараларын (ЖЖҚ) қолдануы керек. Атап айтқанда, осы жағдайда жасанды тыныс алу маңызды. Жалғыз құтқарушыға, көбінесе, жедел медициналық жәрдем шақыру үшін науқасты қалдырмас бұрын қысқа мерзімге ЖЖҚ жасау ұсынылады. Суға бату мен тұншығу салдарынан жүрек тоқтауы мен өлімнің басты себебі гипоксимия болғандықтан, пульсі болмаса, көкірек қысымына көшу алдында жасанды тыныс алуды бастау ұсынылады. Егер науқастың жүрек ырғағы дефибрилляцияға жарамды болса, оны мүмкіндігінше ертерек жасау керек.
In cases of drowning, rescuers should provide CPR as soon as an unresponsive patient is removed from the water. In particular, rescue breathing is important in this situation. A lone rescuer is typically advised to give CPR for a short time before leaving the patient to call emergency medical services. Since the primary cause of cardiac arrest and death in drowning and choking patients is hypoxemia, it is recommended to start with rescue breaths before proceeding to chest compressions (if pulseless). If the patient presents in a shockable rhythm, early defibrillation is still recommended.
Құшақтану
Құсық – бұл шетел денесінің трахеяны бітеп тастауынан туындайды. Құтқарушылар тек қана тыныс жолдарының қанағаттандырмас деңгейде бітілуінің белгілері байқалған науқастарға ғана араласуы керек, мысалы, дыбыссыз жөтел, цианоз немесе сөйлей немесе тыныс ала алмауы. Егер науқас күшті жөтелсе, құтқарушылар осы процеске араласпауы керек және науқасты жөтелді жалғастыруға ынталандыруы керек. Егер науқаста тыныс жолдарының қанағаттандырмас деңгейде бітілу белгілері байқалса, бітілу жойылғанша арқаға соққылар жасау сияқты, немесе ең ауыр жағдайларда ішкі қысым жасау сияқты шаралар қолданылуы керек. Егер науқас жауап бермейтін болса, оны жерге жатқызып, құтқарушы дереу жедел жәрдем шақырып, жүрек-өкпе реанимациясын (ЖӨР) бастауы керек. ЖӨР кезінде тыныс жолы ашылғанда, құтқарушы ауыздағы бітіп тұрған затты қарап, егер анық көрінсе, саусағымен алып тастауы керек. Алайда, көптеген ұйымдар құтқарушының шетел денесін алып тастауға тырыспауы керектігін айтады, себебі бұл жағдайды нашарлатуы мүмкін (трахеяға тереңірек итеру немесе құсуды қозғау).
Choking occurs when a foreign body obstructs the trachea. Rescuers should only intervene in patients who show signs of severe airway obstruction, such as a silent cough, cyanosis, or inability to speak or breathe. If a patient is coughing forcefully, rescuers should not interfere with this process and encourage the patient to keep coughing. If a patient shows signs of severe airway obstruction, anti choking maneuvers such as back slaps or in the most severe cases abdominal thrusts should be applied until the obstruction is relieved. If a patient becomes unresponsive he should be lowered to the ground, and the rescuer should call emergency medical services and initiate CPR. When the airway is opened during CPR, the rescuer should look into the mouth for an object causing obstruction, and remove with a finger sweep it if it is evident however many organisations state that the rescuer should not try to remove the foreign object as they might worsen the situation (either pushing it further down the trachea or initiating vomiting).
Ерекше популяциялар
Жәрдем көрсету кезінде (БЛС), медициналық қызметкерлер де, қарапайым адамдар да, кейбір топтардың денсаулығына қатысты ерекше жағдайларды ескеруі қажет.
When performing BLS, laypeople and medical personnel are encouraged to remember that some groups of people have certain conditions that need to be taken into considerations.
Жүкті әйелдер
Кешіккен жүктілік кезеңінде тұншығуды жеңілдету үшін, науқасқа қарнына емес, көкірегіне итеру керек.
To relieve choking, chest thrusts should be used instead of abdominal thrusts when the patient is in late pregnancy.
Ауыр салмақты
Егер тұншығып қалған науқас семіз болса және құтқарушы ішкі кеңістікке тигізетін түрткіні дұрыс орындай алмаса, оның орнына көкірекке тигізу ұсынылады.
If a patient of choking is obese and a rescuer cannot perform adequate abdominal thrusts, they are encouraged to instead perform chest thrusts.
Сәбилер
1 жасқа толмаған сәбилерде жарақат алу қаупі болғандықтан, тұншығуды басу үшін ішкі қысым қолданылмауы керек. Оның орнына, арқаға соққылар мен кеудеге басулар тізбегі қолданылады.
To relieve choking, abdominal thrusts should not be used in infants under 1 year of age due to risk of causing injury. A sequence of back slaps and chest compressions are used instead.