Төтенше жағдайлардағы алғашқы медициналық көмек

Кіріспе

Төтенше жағдайдағы медициналық жәрдем – адамдарға жалпы алғашқы медициналық жәрдем көрсету.

Алғашқы медициналық жәрдем – бұл кез келген адамға жеңіл немесе ауыр сырқат немесе жарақат алғанда, өмірін сақтап қалу, жағдайын нашарлауын болдырмау немесе медициналық көмек келгенше жазылуына көмектесу мақсатында көрсетілетін алғашқы және дереу көмек. Алғашқы медициналық жәрдемді әдетте медициналық білімі бар адам көрсетеді. Психикалық денсаулыққа алғашқы жәрдем – бұл алғашқы жәрдем ұғымының психикалық денсаулықты қамту арқылы кеңейтілуі, ал психологиялық алғашқы жәрдем – ПТСР (посттравматикалық стресс синдромы) даму қаупі бар адамдарға ерте емдеу ретінде қолданылады. Адамның әлеуметтік немесе қарым-қатынас ахуалын сақтау және қалпына келтіруге бағытталған қақтығысқа байланысты алғашқы жәрдем Канадада сынақтан өтіп жатыр. Алғашқы жәрдемді қажет ететін көптеген жағдайлар бар, және көптеген елдерде белгілі бір жағдайларда алғашқы жәрдем көрсетудің ең төменгі деңгейін анықтайтын заңдар, ережелер немесе ұсынымдар бар. Бұл жұмыс орнында арнайы оқыту немесе жабдықтардың болуын (мысалы, автоматты сыртқы дефибриллятор), қоғамдық жиындарда мамандандырылған алғашқы жәрдем көрсетуді немесе мектептерде міндетті алғашқы жәрдем оқытуды қамтиды. Әдетте, алғашқы жәрдем көрсетуде бес қадам қолданылады:

Айналасының қауіпсіздігін бағалау. Қауіпсіз жерге көшу (егер қажет болса; мысалы, жол апаттары жолда қауіпті болады). Көмек шақыру: кәсіби медициналық жәрдем және жақын жердегі адамдарға, олар жүрек-өкпе реанимациясы (ЖӨР) кезіндегі қысым сияқты алғашқы жәрдем көрсетуге көмектесе алады. Жарақат алған адамның жарақаттарына қарай тиісті алғашқы жәрдем көрсету. Жарақат алған адамды өміріне қауіпті белгілерге немесе алғашқы жәрдемді қайтадан көрсету мүмкіндігіне қарай бағалау.

Ертедегі тарих және соғыс

Қазіргі кезде алғашқы көмек деп белгілі дағдылар тарих бойында жазылып келген, әсіресе соғыс кезінде, онда жарақаттар мен ауруларға бірдей көп көлемде күтім қажет болды. Шамамен б.з.д. 500 жылдан бастап классикалық грек сыртқы ыдыстары шайқастағы жараларды таңуды көрсетсе, ал "Изгі самариялық" туралы мысал жараларды байлау немесе қарау туралы айтады. Рим армиясында хирургтар, жедел жәрдем және ауруханалармен қолдау көрсетілген алғашқы көмек жүйесіне қатысты көптеген жазбалар бар. Рим легиондарында капсарийлер деген арнайы лауазым болған, олар таңу сияқты алғашқы көмек көрсетуге жауапты болды және қазіргі заманғы әскери фельдшерлердің алдасты болды. Тарихтан одан әрі мысалдар кездеседі, олар көбінесе шайқасқа байланысты, мысалы, 11-шы ғасырда Киелі жерде саяхатшылар мен рыцарьларға көмек көрсеткен госпитальдық ордендер.

Өмірді құтқарушы емделуді ресмилендіру

18 ғасырдың соңында суға бату өлімнің себебі ретінде халық арасында маңызды мәселеге айналды. 1767 жылы Амстердамда судағы апаттардан өмірді сақтау қоғамы құрылды, ал 1773 жылы дәрігер Уильям Хоуес суға батып кеткендерді қайта жаңғырту құралы ретінде жасанды тыныс алудың тиімділігін жариялай бастады. Бұл 1774 жылы суға батып кеткендерді қалпына келтіру қоғамының құрылуына әкелді, кейіннен Royal Humane Society болып аталды, ол қайта жаңғырту ісін дамытуға үлкен үлес қосты. Наполеонның хирургі, барон Доминик Жан Ларри, жылдам жәрдем жасау корпусын – ambulance volantes құрды, оның құрамында медициналық көмекшілер болды, олар соғыста алғашқы жәрдем көрсетуге міндетті болды. 1859 жылы швейцариялық кәсіпкер Жан Анри Дюнан Солферино шайқасының салдарына куә болды, және оның жұмысы Қызыл Кресттің құрылуына әкелді, оның маңызды мақсаты "даладағы ауру және жараланған сарбаздарға көмек көрсету" болды. 1870 жылы пруссиялық әскери хирург Фридрих фон Эсмарх әскерилерге алғашқы жәрдемді ресми түрде енгізді және "erste hilfe" (яғни "алғашқы жәрдем") терминін алғаш рет қолданды, сондай-ақ Франко-пруссия соғысындағы сарбаздарды алдын ала үйренген бинт және шина жасау дағдыларын пайдаланып, жараланған әріптестеріне көмек көрсетуге және ол өзі жасаған Эсмарх бинтін пайдалануға оқытты. Ұлыбританияда хирург-майор Питер Шепард фон Эсмархтың алғашқы жәрдемді оқытудың артықшылықтарын байқап, Британ армиясы үшін ұқсас бағдарлама енгізді, осылайша "жараланғандарға алғашқы жәрдем" терминін ағылшын тілінде алғаш рет қолданды және лекциялар арқылы ақпаратты таратып, осы саланың дамуына үлес қосты. Осыдан кейін, 1878 жылы Шепард пен полковник Фрэнсис Дункан Сент-Джонның жаңа қайырымдылық бағытына ден қойды.

Бірінші көмек көрсетудің мақсаттары

Алғашқы көмектің басты мақсаты – өлімнің немесе ауыр жарақаттың нашарлауын тоқтату. Алғашқы көмектің негізгі мақсаттарын "үш P" аббревиатурасымен жинақтауға болады:

Өмірді сақтау: Барлық медициналық көмектің, соның ішінде алғашқы көмектің басты мақсаты – өмірді құтқару және өлім қаупін азайту. Дұрыс орындалған алғашқы көмек науқастың ауырсынуын жеңілдетуге және оны тексеру мен емдеу кезінде тыныштандыруға көмектесуі керек.

Қосымша зиянды болдырмау: Қосымша зиянды болдырмауға сыртқы факторларды жою кіреді, мысалы, науқасты зиян көзінен алыстату, сондай-ақ жағдайдың нашарлауын болдырмау үшін алғашқы көмек техникаларын қолдану, мысалы, қан кетуді тоқтату үшін қысым жасау.

Қалпына келтіруді ынталандыру: Алғашқы көмекке аурудың немесе жарақаттың сауығу процесін бастауға тырысу кіреді, ал кейбір жағдайларда емді аяқтау, мысалы, кішкентай жараға жам қою. Алғашқы көмек – бұл медициналық ем емес екенін және оны білікті медицина қызметкерінің қызметімен салыстыруға болмайтынын есте ұстаған жөн. Алғашқы көмек – жарақат алған адамның мүддесін білдіретін, ақылға қонымды шешімдер қабылдау.

Негізгі негізгі дағдылар

Кейбір дағдылар алғашқы медициналық көмек көрсету үшін қажетті деп есептеледі және олар кеңінен оқытылады. Атап айтқанда, өмірді сақтауға бағытталған маңызды шаралар – алғашқы медициналық көмек көрсетудің "АВС" қағидалары, ауыр емес жарақаттарды емдеуден бұрын орындалуы тиіс. АВС – тыныс жолдары, тыныс алу және қан айналымы деген сөздердің бас әріптерінен құралған. Осы мнемониканы шұғыл медициналық көмек көрсету мамандары да қолданады. Бірінші кезекте тыныс жолдарына назар аударылып, олардың таза болуы қамтамасыз етілуі керек. Тыныс жолының бітелуі (қысылу) – өмірге қауіпті жағдай. Егер қандай да бір зат тыныс жолын жапса, тұншығудан сақтау шаралары қажет. Тыныс жолын бағалағаннан кейін, алғашқы медициналық көмек көрсетуші тыныс алудың жеткілікті екенін анықтайды және қажет болған жағдайда, жасанды тыныс беруді жүзеге асырады. Тыныс алмайтын науқастарда қан айналымын бағалау қазіргі таңда көбінесе жасалмайды, ал алғашқы медициналық көмек көрсетушілер тікелей көкірек қысымын жасауға (осылайша жасанды қан айналымын қамтамасыз етуге) үйретілген, бірақ жеңіл жарақат алған науқастарда пульсті тексеру мүмкін. Кейбір ұйымдар "D" әрпінен тұратын төртінші қадамды – қанағаттандыруға келмейтін қан кету немесе дефибрилляция үшін қосады, ал басқалары оны қан айналымын қамтамасыз ету кезегінің бір бөлігі деп санайды, оны "Мүгедектік" деп атайды. АВС-ді бағалау және сақтау әдістері алғашқы медициналық көмекшінің біліктілігіне байланысты өзгеруі мүмкін. АВС-ге қол жеткізгеннен кейін, алғашқы медициналық көмек көрсетушілер қосымша емдеуді немесе тексеруді бастай алады, егер олар тиісті дайындықтан өткен болса (мысалы, оқушының кеңеюін өлшеу). Кейбір ұйымдар басымдық ретінің бірдей тәртібін "3B" – тыныс алу, қан кету және сүйектер (немесе "4B": тыныс алу, қан кету, күйік және сүйектер) арқылы үйретеді. АВС және 3B кезеңдері бірінен соң бірі орындалуға тиіс, бірақ кейбір жағдайларда екі қадамды бір уақытта қарастыру қажет болуы мүмкін. Мұндай жағдайларға тыныс алмайтын және пульсі жоқ адамға жасанды тыныс беруді және көкірек қысымын жасау, сондай-ақ тыныс жолын ашық ұстағанда мойын омыртқасының зақымдану мүмкіндігін ескеру жатады. Көбірек жағдайларға қолданылатын дағдыларды "бағалау", "қауіпсіздікті қамтамасыз ету", "шұғыл көмек көрсету", "көмек шақыру" және "салдары" міндеттерін білдіретін AMEGA мнемоникасы көрсетеді. "Салдары" міндеттеріне жазбалар жасау және есеп беру, науқастарға күтімді жалғастыру, көмекке келгендердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету және қолданылған алғашқы медициналық көмек жиынтығының элементтерін ауыстыру кіреді.

Certain skills are considered essential to the provision of first aid and are taught ubiquitously. Particularly the "ABC"s of first aid, which focus on critical life saving intervention, must be rendered before treatment of less serious injuries. ABC stands for Airway, Breathing, and Circulation. The same mnemonic is used by emergency health professionals. Attention must first be brought to the airway to ensure it is clear. An obstruction (choking) is a life threatening emergency. If an object blocks the airway, it requires anti choking procedures. Following any evaluation of the airway, a first aid attendant would determine adequacy of breathing and provide rescue breathing if necessary. Assessment of circulation is now not usually carried out for patients who are not breathing, with first aiders now trained to go straight to chest compressions (and thus providing artificial circulation) but pulse checks may be done on less serious patients. Some organizations add a fourth step of "D" for Deadly bleeding or Defibrillation, while others consider this as part of the Circulation step simply referred as Disability. Variations on techniques to evaluate and maintain the ABCs depend on the skill level of the first aider. Once the ABCs are secured, first aiders can begin additional treatments or examination, as required if they possess the proper training (such as measuring pupil dilation). Some organizations teach the same order of priority using the "3Bs": Breathing, Bleeding, and Bones (or "4Bs": Breathing, Bleeding, Burns, and Bones). While the ABCs and 3Bs are taught to be performed sequentially, certain conditions may require the consideration of two steps simultaneously. This includes the provision of both artificial respiration and chest compressions to someone who is not breathing and has no pulse, and the consideration of cervical spine injuries when ensuring an open airway. Skills applicable to the wider context are reflected in the mnemonic AMEGA, which refers to the tasks of "assess", "make safe", "emergency aid", "get help" and "aftermath". The aftermath tasks include recording and reporting, continued care of patients and the welfare of responders and the replacement of used first aid kit elements.

Өмірді сақтау

Пациенттің тыныс жолы ашық болуы керек, яғни ауыз немесе мұрын ашық тұрып, ауаның жұтқыншақ арқылы өкпеге кедеріксіз өтуіне мүмкіндік беруі керек. Ес-санасы жоқ адамдар өз тыныс жолын автоматты түрде сақтайды, бірақ есінен танып, жағдайы ауыр (GCS 8-ден төмен) болғандар мұны істей алмайды, себебі тыныс алуды реттейтін ми бөлігі жұмыс істемей қалуы мүмкін. Науқастың есі бар-жоғына қарамастан, оны жатқан қалыпқа (жанына бұрып жатқызуға) қоюға болады. Бұл науқастың жағдайын жеңілдетуден басқа, тілдің жұтқыншақты бітеуіне де тосқауыл қояды. Сондай-ақ, есінен танып қалған науқастарда кездесетін өлімнің себебі – асқазаннан қайта құсылған заттармен тұншығу қаупін азайтады. Тыныс жолына жат сынық заттар да кіріп, бітеуі мүмкін. Бөгде нысанды алып тастап, тұншығуды тоқтату үшін алғашқы көмек көрсетуші тұншығуға қарсы әдістерді (мысалы, «арқаға соққы беру» және «іштің жоғары бөлігіне қысым жасау») қолдана алады. Тыныс жолы ашылғаннан кейін, алғашқы көмек көрсетуші науқастың тынысын қайта бағалайды. Егер тыныс болмаса немесе науқас қалыпты тыныс алмайтын болса (мысалы, агониялық тыныс), алғашқы көмек көрсетуші науқастың тынысын қайта жандандыруға бағытталған жүрек-өкпе реанимациясын (ЖӨР) бастайды. Олар сондай-ақ жүрекке қолмен массаж жасап, денеде қан айналымын жақсартады. Егер тұншыққан адам нәресте болса, алғашқы көмек көрсетуші нәрестелерге арналған тұншығуға қарсы әдістерді қолдана алады. Осы процедура кезінде нәрестенің бетін алғашқы көмекшінің алқанына қойып, жоғарғы арқасына бес рет күшті соққы беріледі. Егер нәресте жөтелсе немесе жыласа, тыныс алуға көмектесудің қажеті жоқ. Кеудеге екі саусақпен кеуде ортасының төменгі жартысына қысым жасауға болады. Жөтел мен жылау тыныс жолы ашық екенін және бөгде нысанның жөтел немесе жылау күші арқасында шығуы мүмкін екенін көрсетеді. Жедел жағдайға бірінші болып келген адам жүректің кенет тоқтауы кезінде автоматты сыртқы дефибрилляторды (АЭД) қалай пайдалану керектігін білуі керек. Ауруханадан тыс жерде жүрек тоқтауынан қайтыс болғандардың өмір сүру көрсеткіші төмен. Мидың зақымдануы оттегі жетіспеуден бес минуттан кейін басталады, сондықтан құтқарушының жылдам әрекет етуі қажет. АЭД – жүрек соғуын тексеріп, қажет болған жағдайда жүректі қайта іске қосу үшін электр тогын жіберуге арналған құрал. Алғашқы көмек көрсетуші кесіктер, сырқыраулар немесе сүйек сынықтары сияқты аз ауыр жағдайларды жедел шешуге дайын болуы керек. Дұрыс оқытылған және қажетті құрал-жабдықтармен қамтамасыз етілген жағдайда, олар жағдайды толыққанды шеше алады. Егер жағдай ауыр, күрделі немесе қауіпті болса, алғашқы көмек көрсетуші бар құрал-жабдықтарымен көмектесе алады және жедел жәрдемнің келгенін күтеді.

The patient must have an open airway—that is, an unobstructed passage that allows air to travel from the open mouth or uncongested nose, down through the pharynx and into the lungs. Conscious people maintain their own airway automatically, but those who are unconscious (with a GCS of less than 8) may be unable to do so, as the part of the brain that manages spontaneous breathing may not be functioning. Whether conscious or not, the patient may be placed in the recovery position, laying on their side. In addition to relaxing the patient, this can have the effect of clearing the tongue from the pharynx. It also avoids a common cause of death in unconscious patients, which is choking on regurgitated stomach contents. The airway can also become blocked by a foreign object. To dislodge the object and solve the choking case, the first aider may use anti choking methods (such as 'back slaps' and 'abdominal thrusts'). Once the airway has been opened, the first aider would reassess the patient's breathing. If there is no breathing, or the patient is not breathing normally (e. g., agonal breathing), the first aider would initiate CPR, which attempts to restart the patient's breathing by forcing air into the lungs. They may also manually massage the heart to promote blood flow around the body. If the choking person is an infant, the first aider may use anti choking methods for babies. During that procedure, series of five strong blows are delivered on the infant's upper back after placing the infant's face in the aider's forearm. If the infant is able to cough or cry, no breathing assistance should be given. Chest thrusts can also be applied with two fingers on the lower half of the middle of the chest. Coughing and crying indicate the airway is open and the foreign object will likely to come out from the force the coughing or crying produces. A first responder should know how to use an Automatic External Defibrillator (AED) in the case of a person having a sudden cardiac arrest. The survival rate of those who have a cardiac arrest outside of the hospital is low. Permanent brain damage sets in after five minutes of no oxygen delivery, so rapid action on the part of the rescuer is necessary. An AED is a device that can examine a heartbeat and produce electric shocks to restart the heart. A first aider should be prepared to quickly deal with less severe problems such as cuts, grazes or bone fracture. They may be able to completely resolve a situation if they have the proper training and equipment. For situations that are more severe, complex or dangerous, a first aider might need to do the best they can with the equipment they have, and wait for an ambulance to arrive at the scene.

Бірінші көмек көрсету жиынтығы

Алғашқы көмек көрсету жиынтығы берік, ұзақ қызмет ететін сөмкеден немесе мөлдір пластикалық қораптан тұрады. Олар көбінесе жасыл түсті фонға салынған ақ крест арқылы танылады. Алғашқы көмек көрсету жиынтығын дайын күйде сатып алу міндетті емес. Дайын жиынтықтардың артықшылығы – олардың жақсы ұйымдастырылған бөлімдері мен таныс құрылымы болып табылады.

Тәрбие қағидалары

Негізгі принциптер, мысалы, жабысқақ таспаны қолдануды немесе қан кетуге тікелей қысым жасауды білу, көбінесе өмірлік тәжірибе арқылы пассивті түрде қабылданады. Дегенмен, тиімді және өмірді сақтап қалатын алғашқы медициналық көмек көрсету үшін оқыту және практикалық дайындық қажет. Бұл әсіресе өмірге қауіпті аурулар мен жарақаттарға қатысты маңызды, мысалы, жан сақтау шараларын (CPR) қажет ететіндер; мұндай процедуралар инвазивті болуы мүмкін және науқасқа да, көмек көрсетушіге де қосымша жарақаттар келтіру қаупі бар. Кез келген оқыту сияқты, нақты төтенше жағдай туғанға дейін оқу оңтайлырақ. Көптеген елдерде жедел медициналық қызметке қоңырау шалу арқылы, жедел жәрдем келгенше, телефон арқылы негізгі алғашқы медициналық көмек туралы нұсқауларды тыңдауға болады. Оқыту әдетте сертификаттауға әкелетін курсқа қатысу арқылы жүзеге асырылады. Жаңарып отыратын клиникалық білімге негізделген процедуралар мен хаттамалардың үнемі өзгеруіне және дағдыны сақтау үшін, мерзімік қайта оқыту курстарына қатысу немесе сертификатты жаңалау жиі қажет. Алғашқы медициналық көмек оқыту көбінесе Қызыл Крест және Сент-Джон жедел жәрдем сияқты қоғамдық ұйымдар арқылы немесе коммерциялық қызметтер ұсынатын провайдерлер арқылы қол жетімді, олар адамдарды ақы төлеп оқытады. Мұндай коммерциялық оқыту көбінесе қызметкерлерді жұмыс орнында алғашқы медициналық көмек көрсетуге дайындау үшін қолданылады. Көптеген қоғамдық ұйымдар өздерінің қоғамдық бағдарламаларын толықтыратын коммерциялық қызметтерді де ұсынады. 1. Бастауыш деңгейдегі сертификат. 2. Жоғары деңгейдегі сертификат. 3. Арнайы сертификат.

Бірінші көмек көрсетудің оқытуды қажет ететін түрлері

Бірінші көмек көрсетудің бірнеше түрі бар (және бірінші көмекші) арнайы қосымша оқытуды қажет етеді. Бұл әдетте атқарылатын жұмыс немесе іс-қимылдың талаптарын орындау үшін жасалады. Судағы/теңіздегі бірінші көмек көрсетуді әдетте құтқарушылар, кәсіби теңізшілер немесе дайверлерді құтқару сияқты мамандар жүзеге асырады және су құтқарудан немесе кейінге шегерілген медициналық эвакуациядан (MedEvac) кейін туындауы мүмкін нақты мәселелерді қамтиды. Жауынгерлік бірінші көмек қарулы қақтығыс кезінде жарақат алған әскерлер мен бейбіт тұрғындарды емдеудің ерекше қажеттіліктерін ескереді. Қақтығыстағы бірінші көмек жеке, әлеуметтік, топтық немесе жүйелік әл-ауқатты қолдауға және қалпына келтіруге, сондай-ақ жағдайға байланысты қауіпсіздік қажеттіліктерін шешуге бағытталған. Гипербариялық бірінші көмек су астындағы жұмыс істейтін мамандар тарапынан жүзеге асырылуы мүмкін, оларға декомпрессиялық ауру сияқты жағдайларды емдеу қажет. Қысқылтекті бірінші көмек – гипоксияға әкелетін жағдайларда зардап шеккендерге оттегі беру. Бұл сондай-ақ тіндерде газ көпіршіктері пайда болуы мүмкін су астындағы оқиғалардағы стандартты бірінші көмек процедурасы болып табылады. Далалық (жабайы табиғаттағы) бірінші көмек – төтенше жағдайларға жауап берушілердің келуі немесе жарақат алған адамды эвакуациялауы жер бедерінің, ауа райының және қолда бар адамдардың немесе жабдықтың шектеулеріне байланысты кешіктірілуі мүмкін жағдайларда бірінші көмек көрсету. Жарақат алған адамға бірнеше сағат немесе бірнеше күн бойы күтім көрсету қажет болуы мүмкін. Психикалық денсаулыққа бірінші көмек физикалық бірінші көмектен бөлек оқытылады. Психикалық денсаулық мәселесімен күресіп жатқан немесе дағдарыстық жағдайдағы адамға қалай қолдау көрсету. Сондай-ақ, психикалық денсаулықтың алғашқы белгілерін анықтау және адамдарды тиісті көмекке бағыттау.

Алғашқы көмек көрсету қызметі

Кейбір адамдар қоғамдық немесе жеке іс-шараларда, түсірілімдер кезінде немесе көп адам жиналатын басқа да жерлерде бірінші көмек көрсету үшін арнайы оқудан өтеді. Олар бірінші көмекші деп тағайындалуы мүмкін, немесе басқа да аталымдар қолдануы мүмкін. Мұндай қызметке Қызыл Крест қоғамы және Сент-Джон жедел жәрдем ұйымдары сияқты мекемелерде ерікті түрде, немесе медициналық қызметкерлермен шартты жұмыс ретінде кірісуге болады. Кәсіби немесе ерікті болып, бірінші көмек көрсетумен айналысатын адамдардан көбінесе бірінші көмек бойынша жоғары деңгейдегі білім күтіледі және олар көбінесе арнайы киім киеді.

Таңбалар

Қызыл крест символы көбінесе алғашқы көмекпен байланысты болғанымен, Қызыл Кресттің ресми қорғау символы болып табылады. Женева конвенциялары мен басқа да халықаралық заңдарға сәйкес, осы және осыған ұқсас символдарды пайдалану Халықаралық Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай ұйымдарының ресми мекемелеріне, сондай-ақ соғыс жағдайында медициналық қызметкерлер мен мекемелерді қорғау үшін арналған эмблема ретінде сақталады. Кез келген басқа адам немесе ұйымның оны пайдалануы заңсыз және қудалауға соқтыруы мүмкін. Алғашқы көмек көрсетудің халықаралық деңгейде мойындалған символы – төменде көрсетілген жасыл түстегі ақ крест. Кейбір ұйымдар «Өмір жұлдызын» қолдануы мүмкін, бірақ ол көбінесе жедел жәрдем қызметтері үшін резервте болады, немесе Мальта кресі сияқты, Мальта жедел жәрдем корпусы мен Сент-Джон жедел жәрдем ұйымдары сияқты символдарды қолдануы мүмкін. Басқа да символдар қолданылуы мүмкін.