Кіріспе
Жедел медициналық жәрдем көрсетуші
Жедел медициналық жәрдем технігі (жиі, жай ғана техник) – жедел медициналық жәрдем көрсетуге бейімделген медициналық маман. Техниктер көбінесе АҚШ және Канадада жедел жәрдем машиналарында және өрт сөндіру бөлімдерінде қызмет етеді, себебі толық және кейбір жартылай штатты бөлімдер өрт сөндірушілерінен техник куәлігін талап етеді. Ағылшын тілді елдерде фельдшерлер – қосымша білім, біліктілік және практикалық құзыреттері бар жеке мамандық. Техниктер көбінесе мемлекеттік жедел жәрдем қызметтері, қалалық EMS мекемелері, үкімет, ауруханалар және өрт сөндіру бөлімдерімен жұмыс істейді. Кейбір техниктер жалақы алады, ал басқалары (әсіресе ауылдық жерлерде) ерікті болып табылады.
Қауіптіліктерді бақылау
ТЖМ-дер пациенттерді және жабдықтарды көтеру, жұқпалы аурулармен ауырағандарды емдеу, қауіпті заттарды қолдану және құрлықтағы немесе әуедегі көліктермен тасымалдау сияқты түрлі қауіптерге ұшырайды. Жұмыс берушілер науқастарды қауіпсіз көтеруге арналған жабдықтармен қамтамасыз ету, ТЖМ-дерді жұмыс орындарындағы қауіптер туралы білім беру үшін оқу бағдарламасын енгізу және биологиялық қауіптермен жұмыс істегенде респираторлар, қолғаптар және оқшаулау халаттары сияқты жеке қорғаныс құралдарын ұсыну арқылы кәсіби аурулар мен жарақаттардың алдын алуға болады. COVID-19 пандемиясының салдарынан жұқпалы аурулар маңызды мәселеге айналды. Осыған жауап ретінде АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары (CDC) және басқа да агенттіктер мен ұйымдар COVID-19 жұмыс орындарындағы қауіптерді бақылау бойынша ұсынымдар берді. Нақты ұсынымдарға қосымша қоңырауларды өзгерту, симптомдарды тексеру, жеке қорғаныс құралдарын міндетті түрде қолдану, қол гигиенасын сақтау, физикалық қашықтықты сақтау және қатаң дезинфекция протоколдары кіреді. Жедел жәрдем көліктерінің желдету жүйелерін зерттеу нәтижесінде аэрозольдер көбінесе бөлімше ішінде қайта айналып, ауа арқылы жұқтыратын науқастарды тасымалдағанда ТЖМ-дер үшін денсаулыққа қауіп төндіретіні анықталды. Бір бағытты ауа ағыны дизайны жұмыскерлерді жақсырақ қорғай алады. Оқу мерзімі Британдық Колумбияда екі жылды құрайды, ал Онтарио, Альберта және Квебекте – екі жылдан төрт жылға дейін. Оқудың сипаты мен реттелуі, фельдшерлік практика сияқты, провинциядан провинцияға өзгереді.
Ирландия Республикасы
Жедел медициналық көмек көрсетуші (ЖЖК), фельдшер (П) және жоғары деңгейдегі фельдшер (АП) – Ирландия Республикасында Аурухана алдындағы жедел жәрдем кеңесінің (PHECC) стандарттарына сәйкес заңмен белгіленген және қорғалатын лауазымдар. Жедел жәрдем техникасы – жедел жәрдем қызметіне жұмысқа орналасу үшін маманның бастапқы деңгейі. Қазіргі уақытта ЖЖК-ға шұғыл емес жедел жәрдемде жұмыс істеуге рұқсат етіледі, себебі шұғыл (999) шақырулар үшін стандартта кем дегенде екі фельдшерлік бригада болуы керек, бірақ бұл талап COVID-19 дағдарысы кезінде ЖЖК-фельдшерлік бригадасына жеңілдетілді. ЖЖК жеке, ерікті және көмекші қызметтердің маңызды бөлігі болып табылады, онда науқасты ауруханаға тасымалдау кезінде кез келген жедел жәрдемде маман болуы тиіс. + PHECC респонденттік деңгейлері (негізгі өмірді қолдау (BLS)) Респондент атауы Қысқарту Көмек деңгейі Кардиологиялық алғашқы респондент CFR – бір күндік курс, негізгі өмірді қолдау бойынша оқыту, КЖЖ және автоматтандырылған сыртқы дефибрилляторды пайдалануға баса назар аударылады. Кардиологиялық алғашқы көмек көрсетуші (жетілдірілген) CFR AA – бір күндік курс, CFR-ді қамтиды, сонымен қатар қапшықты клапан маскасын (BVM) қолдану және жоғарғы таңдай тыныс жолдарын басқару, пульсті тексеру және оттегі беру. CFR A сондай-ақ ТЖК бағдарламасына кіру үшін ең төменгі стандарт болып табылады. Бұл барлық PHECC тіркелген мамандары үшін міндетті және әрқашан жаңартылып отыруы керек (екі жыл). FAR – алғашқы көмек көрсетуші, үш күндік курс, CFR, пациентті бағалау, жиі кездесетін медициналық жағдайлар, жарақаттарды басқару және шок, күйік, гипертермия және гипотермия, сондай-ақ жарақаттармен байланысты жарақаттарды басқару (мысалы, қан кету және сынықтар). Бұл жұмыс орнында алғашқы медициналық көмек көрсетудің жаңа стандарты. Жедел жәрдемдегі алғашқы көмек көрсетуші (EFR) – бес күндік курс, FAR курсын қамтиды, сонымен қатар анатомия, физиология, фармакология, жүрек-қан тамырларының жедел жағдайлары, жалпы медициналық жедел жағдайлар, бас және омыртқа жарақаттары, педиатрия және босану, оттегімен емдеу бойынша қосымша оқыту. EFR нитроглицеринді дәрі ретінде беруге көмектесе алады. Тактикалық жедел жәрдемдесудің негізгі әдістері B TEC курсы – қауіпті ортада медициналық араласуды жүзеге асыру үшін EFR, ЖЖК және фельдшерлерге арналған тактикалық курс. Бұл назофарингеальды тыныс жолдары, гемостатикалық заттар және турникеттерді қолдануды қамтиды. + PHECC мамандық деңгейлері (ALS) Мамандық атауы Қысқарту Көмек деңгейі Жедел медициналық көмек көрсетуші EMT – EMS денсаулық сақтау маманының бастапқы деңгейі, 120 сағат сыныптағы оқытудан кейін 40 сағат клиникалық тәжірибе. ЖЖК ретінде тіркелу үшін шақырудан бұрын мемлекеттік деңгейдегі емтихан тапсыру қажет. ЖЖК негізгі өмірді қолдау, анатомиялық физиология, патофизиология, фармакология, ЭКГ мониторингі, жоғарғы таңдай тыныс жолдарымен жұмыс істеу, омыртқаны бекіту және әдетте ауызша, бұлшыққа, ингаляциялық, тұманды немесе тіл асты дәрі-дәрмектерді қолдану бойынша оқытылады. Фельдшер P – Ирландия Республикасындағы жедел жәрдем машинасының ең төменгі стандарты. Ирландияда фельдшерлер жедел жәрдемде жұмыс істейтін болса да, PHECC стандарттары ауруханаға дейінгі көмек көрсетудегі әлемдік көшбасшылардың көпшілігінен төмен. Фельдшерлер EMT стандартына және озық фармакология, анатомия, жоғарғы таңдай тыныс жолдарымен жұмыс істеу, кейбір өмірді қолдау дағдылары, 12 жетекті ЭКГ, дәрі-дәрмектерді ауызша, бұлшыққа, ингаляциялық, тұманды немесе тіл астына беру бойынша қосымша білім алады, сондай-ақ олар IV линияларын сақтауға рұқсат етіледі. Жоғары деңгейдегі фельдшер AP – фельдшерлік деңгейдегі біліктілік, сондай-ақ кең көлемді озық фармакология, анатомия, физиология, ішеквеналық катетерлену және сүйекке инфузияға қол жеткізу, дәрі-дәрмектердің кең ауқымы, трахеялық интубация, қолмен дефибрилляция және т.б.
Филиппин
Жедел медициналық техника (ЖМТ), фельдшер (П) және жоғары дәрежелі фельдшер (АП) – Филиппинде Денсаулық сақтау министрлігі белгілеген стандартқа сәйкес заңмен анықталған және қорғалатын мамандық атаулары.
Испания
Técnico en Emergencias Sanitarias (TES) екі жыл ішінде барлығы 2000 сағат оқытылады, содан кейін жедел жәрдем көліктерінде 3 айлық тәжірибеден өтеді. Бұл жедел медициналық жәрдем көрсетушінің жалғыз деңгейі. BLS жедел жәрдем машинасын B айқындығымен, ал ALS жедел жәрдем машинасын C1 айқындығымен жүргізуге болады.
Сертификаттау
АҚШ-та жедел жәрдем қызметкерлері біліктілік деңгейіне қарай сертификатталады. Әрбір штат сертификаттаудың (немесе кейбір жағдайларда лицензиялаудың) өз стандарттарын белгілейді және барлық EMT оқытуы Ұлттық автомобиль жолдары қауіпсіздігі басқармасының (NHTSA) оқу бағдарламасы стандарттарында белгіленген ең төменгі талаптарға сай болуы керек. Ұлттық жедел медициналық техникалар тізілімі (NREMT) – коммерциялық емес ұйым, ол NHTSA білім беру нұсқаулықтары негізінде сертификаттау емтихандарын ұсынады және 1970 жылдан бері қызмет етеді. Қазіргі уақытта 46 штат NREMT емтихандарын EMT сертификаттау деңгейлерінің бірі немесе бірнешесі бойынша сертификаттаудың жалғыз негізі ретінде пайдаланады. NREMT емтиханы дағдыларды және пациенттерді бағалауды, сондай-ақ жазбаша бөліктен тұрады. 2019 жылдың 12 маусымында NREMT жедел жәрдемшілер, алғашқы медициналық жәрдемшілер және фельдшерлерге қатысты жас шектеулері туралы ережелерді өзгертті. Тіркелген персоналға жас бойынша шектеулер енгізілмейді. Дегенмен, үміткерлер өтініш бергенге дейін соңғы екі жыл ішінде NREMT стандарттарына сәйкес келетін немесе одан жоғары мемлекеттік бекітілген EMT курсын сәтті аяқтауы керек. NREMT сертификатын алуға ниеттенгендер мемлекеттік психомоторлық емтиханды да тапсыруы тиіс. Үміткердің жасы бойынша штаттың ішінде мемлекеттік бекітілген курсқа қабылдаудан бас тарту мүмкін.
деңгейлері
NHTSA сертификаттаудың төрт деңгейін мойындайды: немесе ауыр сырқаттарға көмек көрсету парамедигі деңгейі, парамедиктік білімінен жоғары мемлекеттік лицензия ретінде. Бұл ауыр сырқаттарға көмек көрсету парамедигі әдетте стандартты фельдшердің құзыретінен тыс біліктерді қажет ететін жоғары деңгейдегі тасымалдаулар (мысалы, жасанды тыныс алдыру аппаратымен жұмыс және жүрекке көмек көрсету құрылғыларын басқару) жүргізеді. Сонымен қатар, EMT-лер жабайы табиғаттағы EMT, жабайы табиғат фельдшері, тактикалық EMT және авиациялық фельдшер сияқты арнайы сертификаттар алуға болады. 2009 жылы NREMT, NHTSA және Ұлттық жедел медициналық көмек көрсету практикасы жобасымен әзірленген, жедел медициналық көмек көрсетушілерге арналған жаңа деңгейлер жүйесіне өту туралы ақпарат жариялады. 2014 жылға қарай, бұл жаңа деңгейлер АҚШ-тағы шашыраңқы жүйелерді толығымен алмастырды. Жаңа жіктемеге жедел медициналық көмек көрсетуші (бұрынғы алғашқы көмек көрсетушінің орнына), жедел медициналық техник (ЕМТ негізгі), жедел медициналық техник (ЕМТ аралық/85 орнына) және фельдшер (ЕМТ аралық/99 және EMT фельдшерінің орнына) кіреді. Жаңа деңгейлерге өту үшін білім беру талаптары шамамен бірдей.
Тез медициналық көмек көрсетуші (ТЖК)
EMR – бұл ең негізгі оқыту деңгейі және медициналық төтенше жағдайларға жауап беретін құтқарушылар үшін қажетті ең төменгі сертификат саналады. Осы деңгейде рұқсат етілген процедуралар мен дағдыларға қан кетуді тоқтату, күйіктерді басқару, күдікті сынықтар мен омыртқа жарақаттарын шиналау, босануға көмектесу, жүрек-өкпе реанимациясы, жартылай автоматты дефибрилляция, ауыз қуысынан сөлді сору, орофарингеальдық және назофарингеальдық ендірмелерді орнату, пульс оксиметриясы, қандағы қант деңгейін бақылау, өкпе дыбыстарын тыңдау және шектеулі дәрілік заттарды қолдану (оның ішінде оттегі, адреналин, декстроза, налоксон, альбутерол, ипратропиум бромид, глюкагон, нитроглицерин, азот тотығы және ацетилсалицил қышқылы) кіреді. Кейбір аймақтарда практика көлемі кеңейтілуі мүмкін, соның ішінде тамырға енгізу, үстіңгі көмей жолдарына құрылғы орнату және CPAP қолдану. Оқыту талаптары мен емдеу хаттамалары аймаққа қарай өзгереді.
Жоғары деңгейдегі ТЖТ
Жоғары деңгейдегі ТЖТ – ТЖТ және парамедик арасындағы білім деңгейі. Олар аралық тірілту көмегін (ILS) ұсына алады, оған ішекке немесе сүйекке қанағаттандыру, негізгі жүрек мониторингі, сұйықтықпен қайта жандандыру, капнография және кейбір қосымша дәрілерді беру кіреді.
Парамедициналық қызметкер
Парамедиктер көбінесе ауруханаға дейінгі медициналық көмек көрсетушілердің ең жоғары біліктілігін білдіреді, және олар өмірді сақтаудың кеңейтілген деңгейін (Advanced Life Support) қамтамасыз етеді. Парамедиктер эндотрахеальды интубация, жылдам тізбектік индукция, крикотиротомия, сұйықтықтарды қайта жандандыру, дәрілік заттарды енгізу, тамыр және сүйек қаналы арқылы қол жеткізу, қолмен дефибрилляция, электрокардиограмманы талдау, капнография, кардиоверсия, тері арқылы кардиостимуляция, перикардиоцентез, торакостомия, ультрадыбыстық зерттеу және қанның биохимиялық көрсеткіштерін талдау сияқты түрлі медициналық процедураларды орындайды.
Қызметкерлердің саны
Тек жедел жәрдем фельдшерлері бар жедел жәрдем машинасы негізгі өмірді қолдау (BLS) бөлімі деп саналады, AEMT-ні пайдаланатын жедел жәрдем машинасы "орташа өмірді қолдау" (ILS) немесе "шешілген өмірді қолдау" (LALS) бөлімі деп аталады, ал фельдшерлер бар жедел жәрдем машинасы "жетілдірілген өмірді қолдау" (ALS) бөлімі деп аталады. Көптеген штаттар жедел жәрдем бригадаларына әртүрлі деңгейдегі қызметкерлерді жинауға және ең жоғары білікті қызметкер деңгейінде жұмыс істеуге рұқсат береді. Қосымша экипаж мүшелерінің нақты сертификатқа ие болуына ешқандай кедергі жоқ (мысалы, егер ALS жедел жәрдеміне екі фельдшер қажет болса, онда екі фельдшер және EMT болуы мүмкін). Тек EMR-лермен немесе EMR-лер мен EMT-нің аралас құрамы бар авариялық көлік әлі де "негізгі өмірді қолдау" (BLS) бөлімі деп аталады. EMR көліктік жедел жәрдемде жұмыс істеу үшін әдетте EMT деңгейі немесе одан жоғары деңгейдегі қызметкердің бақылауында болуы керек.
Білім беру және оқыту
Сертификация алу үшін EMT оқыту бағдарламалары әр курс бойынша айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін, әрбір курс кемінде жергілікті және ұлттық талаптарға жауап берсе. АҚШ-та EMR-лер кемінде 40–80 сағат сыныпта оқып, ал EMT-лер кемінде 120–300 сағат сыныпта оқиды. AEMT-лер әдетте стандартты EMT оқуынан өзге 100–300 сағат қосымша сыныпта оқиды. Парамедиктер 1500–2500 сағат немесе одан да көп уақыт бойы оқытылады. Әр деңгейдегі теориялық білім беруге қоса, клиникалық тәжірибе де міндетті түрде қажет. Мәселен, медициналық мектептегі клиникалық тәжірибелерге ұқсас, EMT студенттері курс аяқтау үшін және сертификаттау мен лицензиялау емтихандарына қатысуға құқылы болу үшін жедел жәрдемде және аурухананың түрлі бөлімдерінде (мысалы, акушерлік, жедел медицина, хирургия, жансақтау бөлімі, психиатрия) белгілі бір уақыт өткізуі керек. Жедел жәрдемде және ауруханадағы клиникалық сағаттардың саны жергілікті талаптарға, студенттің деңгейіне және студенттің біліктілігін көрсетуге кеткен уақытқа байланысты өзгереді. Сонымен қатар, сертификатты сақтау үшін үздіксіз білім беру (CE) сағаттарының ең төменгі шегі талап етіледі. Мысалы, NREMT сертификатын сақтау үшін EMT кемінде 48 сағат қосымша білім алып, 24 сағаттық қайта оқу курсын немесе тағы 24 сағат CE курсын аяқтауы керек, олар сағат сайын қайта оқу курсының тақырыптарын қамтиды. Басқа деңгейлер үшін қайта сертификаттау да осыған ұқсас схема бойынша жүзеге асырылады. EMT оқыту бағдарламаларының ұзақтығы (күндер немесе айлар саны) бойынша үлкен айырмашылықтар бар. Мысалы, EMT-лер үшін екі апта ішінде, күніне 8-12 сағаттан сабақ алып аяқтауға болатын үдемелі бағдарламалар бар. Басқа оқу бағдарламалары бірнеше айға созылады, ал парамедиктер үшін аспирантурада оқу екі жылға дейін созылуы мүмкін. EMT оқыту бағдарламалары университеттер, колледждер, техникалық училищалар, ауруханалар немесе жедел жәрдем академиялары сияқты көптеген орындарда өтеді. АҚШ-тың әрбір штатында жедел жәрдем көрсету бағдарламаларын реттейтін және аккредиттейтін жедел жәрдемді басқарушы агенттік немесе штаттық жедел жәрдем кеңсесі бар. Осы кеңселердің көпшілігінде EMT болуға қызығушылық танытқан адамдарға ақпарат беру үшін веб-сайттар бар.
Медициналық бағыт
АҚШ-та EMT-нің іс-әрекеттері штаттық ережелермен, жергілікті ережелермен және олардың EMS ұйымының саясатымен реттеледі. Осы саясатты әзірлеуге дәрігер-медициналық директор басшылық етеді, көбінесе парамедиктер мен басқа да денсаулық сақтау мамандарынан құралған медициналық кеңес комитетінің кеңесімен. Мысалы, Калифорнияда әр округтің жергілікті жедел медициналық қызмет агенттігі (LEMSA) Калифорнияның Жедел Медициналық Қызметтер Басқармасының қадағалауымен стандартты операциялық процедуралардың немесе хаттамалардың тізімін шығарады. Бұл процедуралар жергілікті қажеттіліктерге, оқыту деңгейіне және клиникалық тәжірибеге байланысты округтен округке өзгереді. Нью-Йорк штатында да ұқсас процедуралар бар, ал аймақтық медициналық кеңес (REMAC) штаттың географиялық бөлігіндегі бір немесе бірнеше округ үшін хаттамаларды анықтайды. Парамедиктер жүргізетін емдеулер мен процедуралар екі санатқа бөлінеді: офлайн медициналық бұйрықтар (тұрақты бұйрықтар) және онлайн медициналық бұйрықтар. Онлайн медициналық бұйрықтар – бұл процедуралар, оларды негізгі аурухананың дәрігері немесе тіркелген медбикесі дауыс арқылы (әдетте телефон немесе радио арқылы) нақты мақұлдауы керек, және олар көбінесе сирек немесе жоғары тәуекелді процедуралар болып табылады (мысалы, вазопрессорды бастау). Сонымен қатар, егер бірнеше деңгейдегі қызметкерлер бірдей процедураны орындай алса (мысалы, Нью-Йорктегі AEMT күтімі және парамедиктер), процедура қызметкердің деңгейіне байланысты онлайн және тұрақты бұйрық болып табылуы мүмкін. Ешбір хаттамалар жиынтығы барлық пациенттердің жағдайын қамти алмайтындықтан, көптеген жүйелер хаттамаларды нұсқаулық ретінде пайдаланады. Сондай-ақ, жүйелерде байланыс үзілген жағдайларда немесе төтенше жағдайларда медициналық басшылықты жүзеге асыру бойынша ережелер бар. NHTSA оқу бағдарламасы АҚШ-тағы EMS провайдерлері үшін күтім стандартының негізі болып табылады.
Жұмыспен қамту
EMT және фельдшерлер әртүрлі жағдайларда жұмыс істейді, негізінен ауруханаға дейінгі ортада, мысалы, жедел жәрдем қызметтерінде, өрт сөндіру және полиция органдарында. Оларды ауруханалар мен денсаулық сақтау мекемелерінде де кездестіруге болады. Ауруханаға дейінгі орта шартты түрде жедел емес (мысалы, науқасты тасымалдау) және жедел (911 қоңыраулары) қызметтерге бөлінеді, бірақ көптеген жедел жәрдем қызметтері мен EMS агенттіктері екі түрлі қызметті де ұсынады. АҚШ-тың көптеген аймақтарында EMR, EMT және фельдшерлердің негізгі жұмыс берушісі өрт сөндіру бөлімі болуы мүмкін. Өрт сөндіру бөлімі алғашқы жедел медициналық көмек жүйесіне жауап береді, соның ішінде "алғашқы жауап беруші" өрт сөндіру машиналары және жедел жәрдем машиналары да осыған кіреді. Көптеген басқа жерлерде жедел медициналық қызметтер бөлек немесе "үшінші тарап" болып табылатын қалалық мемлекеттік жедел жәрдем агенттігі арқылы ұсынылады (мысалы, Бостон EMS, Остин Трэвис округі EMS). Тағы да басқа жерлерде жедел медициналық көмек көрсетуді ерікті ұйымдар қамтамасыз етеді. Колледждер мен университеттер өз кампустарында студенттерді пайдалана отырып жедел медициналық көмек көрсете алады. АҚШ-тың кейбір штаттарында көптеген EMS агенттіктерін өрт сөндіру бөлімдерінен тәуелсіз, коммерциялық емес, ерікті бірінші көмек жасақтары басқарады, олар өздері жеке корпорация ретінде құрылған. Мұндай жағдайда, жедел жәрдемді қамтамасыз ету үшін белгілі бір уақыт кезеңдерін толтыру үшін еріктілер шақырылады. Бұл еріктілердің барлығы да мемлекеттік сертификатқа ие.