Кіріспе

Ортағасырлық голланд суретші ағайындылары

Лимбург ағайындылары (Gebroeders van Limburg немесе Gebroeders Van Lymborch; шамамен 1385 – 1416 жылдары) – Нижмеген қаласынан шыққан голланд миниатюра суретшілері (Герман, Пол және Жан). Олар 15 ғасырдың басында Франция мен Бургундияда қызмет етті, Халықаралық готика стилінде жұмыс істеді. Олар ең танымал ортағасырлық кезеңнің соңғы жарықтандырылған қолжазбаларына – «Duc de Berry-дің аса бай сағаттары» (Très Riches Heures du Duc de Berry) мен Жан де Франс, Бургундия герцогінің «Қасиетті сағаттары» (Belles Heures) үшін миниатюралар салып, беттердің жиектерін безендірді. Олардың еңбектері екеуінде де көбінесе толық сақталған, алайда көптеген маңызды қолжазба жобалары сияқты, «Duc de Berry-дің аса бай сағаттары» толық аяқталған жоқ.

Отбасылық тарихы және ерте өмір

XIV ғасырдың ортасында Иоганн де Лимборг архивтерде кездеседі. Ол Мёздегі Лимбургтен Нимвегенге, содан кейін Гелдер герцогтығының астанасына келген болуы мүмкін, және Арнольд де Лимбурхтың әкесі болған сияқты, ол ағаш кескіш және мүсінші, оның есімі ортағасырлық мұрағаттарда да кездеседі. 1385 жылы Арнольд Мехтильда Маелвель немесе Малоэльге үйленді. Арнольд пен Мехтильданың келесі он жылда алты баласы болды: үш ұл, Герман, Пол және Жан шамамен 1385 және 1388 жылдар аралығында дүниеге келді; 1390 жылдардың басында тағы екі ұл, ал 1390 жылдардың ортасында – қыз. 1390 жылдардың соңында (шамамен 1398 жылы) Герман мен Жан Парижге жіберілді, онда 1399 жылғы жазбалар оларды париждік алтыншының шәкірттері ретінде тіркеді, бұл мүмкін туысы ұйымдастырған. Сол жылы алтын шеберлері Парижде індет басталуына байланысты жігіттерді Гелдерге қайтарды. Олар Брюссельде тұтқындалып, түрмеге қамалды, бұл Брабант пен Гелдер арасындағы қақтығыс салдарынан болған болуы мүмкін, олардың құны 55 экю және түрме шығындары болды. Сол жылы балалардың әкесі қайтыс болды, анасы мүсірленді және оларды босатуға шамасы келмеді. Брюссельдегі жергілікті гильдия мүшелері қаражат жинауға тырысты, бірақ алты ай өткен соң жігіттер әлі де тұтқында болды, 1400 жылдың мамыр айында Филипп Батыл құн төлегенге дейін.

Батыл Филипп

1402 жылдың ақпан айында Филип Пол мен Жанды төрт жыл бойы тек қана Киелі кітапты (a très belle et notable Bible) безендіру жұмысына келісімшартқа отырғызды. Дегенмен, қолжазбаның Жан және Пол Лимбургтардың еңбегімен жасалғаны туралы кең пікір қалыптасқан. Moralizée Bible – 13 ғасырда пайда болған, қысқартылған және көп суреттелген Киелі кітаптың бір түрі. Ол нақты форматты ұстанды, онда Киелі кітаптың үзінділеріне түсіндірмелер немесе моральдық тұжырымдар мен суреттер қоса тіркесетін, әр бетте төрт сурет жұбы орналасқан. Мұндай Киелі кітаптарда әдетте 5000-нан астам боялған миниатюралар кездесетін, сондықтан олардың жасалуына кеткен шығын мен еңбек соншалықты зор болғандықтан, оларды тек патшалар ғана тапсырыс беретін. Париждегі 166 нөміріндегі қолжазба – Филиптің әкесі, Франция королі Жан II тапсырыс берген Moralizée Bible-дің дерлік сөзбен сәйкес келетін көшірмесі, бұл Ms. fr. (французша қолжазба) 167 деп белгіленген, онда 5122 миниатюра бар. Осы кезеңде олар Très Belles Heures de Notre Dame-ның бірнеше беттерін, сондай-ақ Petites Heures de Jean de Berry-ге (шамамен 1412 жыл, қазір BnF, Париж) қосылған бір бетті және басқа да шашыраңқы беттерді бояды. 1408 жылдан бастап 1416 жылы қайтыс болғанға дейін ағайындылар туралы 12 қолжазба және тізімдемелерде айтылады, оларды Берридің жеке кеңсесінің басшысы жазған. Бұл құнды сыйлықтарды беру және алмасу туралы мәліметтерді қамтиды. 1408-1413 жылдар аралығында Пауыл герцогтан жаңа жылдық сыйлық ретінде екі алмаз сақина және аю пішіндес изумруд сақина алды; «герцогтың қызметінде киім-кешекпен және ар-ұятымен көзге түруі үшін» 100 экю; ал барлық ағайындылар 1414 және 1415 жылдары сақина алды. Ағайындылар да оларға жомарт сыйлықтармен жауап берді. Осы кезде үш ағайындының барлығы жеке кеңсе басшысының лауазымына ие болды. Герцог Пауылға Бургес қаласында «асыл текті ақсүйекке лайық» үлкен үй сыйлады. Пол Жилет ла Мерсьер есімді қызға ғашық болды, бірақ оның ата-анасы оған қарсы болды. Герцог қызды қамап, тек корольдің бұйрығымен босатты. 1411 жылы Пауыл мен Жилет әйел алды, бірақ олардың некесі баласыз қалды (қыз 12 жаста, күйеуі 24 жаста болған). "Белльс-Оур" 1409 жылы аяқталды, одан кейін "Трэс-Ришес-Оур дю-Дюк де-Берри" басылымы жарық көрді, ол кеш ортағасырлық кітап безендіруінің шыңы деп есептеледі және әлемдегі ең құнды кітаптардың бірі болуы мүмкін. Ол Франциядағы Шантильдегі Конде мұражайында Ms. (қолжазба) 65 ретінде сақталады.

Өлім

1416 жылдың бірінші жартысында Жан де Берри және үш Лимбург бауырлары – барлығы 30 жасқа толмаған – қайтыс болды, мүмкін обадан, нәтижесінде Très Riches Heures толыққан жоқ. Белгісіз суретші (вероятно Бартеломи ван Эйк) 1440 жылдары күнтізбе миниатюраларын аяқтады, кітап сол кезде Рене д'Анжудың қолында болған сияқты, ал 1485 жылы Жан Коломб Савой үйі үшін жұмысты аяқтады. Лимбург бауырларының еңбектері көбінесе қол жетімсіз болғандықтан, 19 ғасырға дейін ұмытылып кетті. Бірақ, олар келешек суретшілерге үлгі көрсетті, бұл үлгі миниатюрадан асып түсті. Олар Солтүстік Еуропалық дәстүрде жұмыс істеді, бірақ итальяндық үлгілердің де ықпалын көрсетті. Олардың көркемдік шабытының көздерінің бірі – Брюссель әріптерінің шебері.