Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық географ (1830–1916)
British geographer (1830–1916)
Сэр Клементс Роберт Маркхэм (20 шілде 1830 – 30 қаңтар 1916) – ағылшын географы, саяхатшы және жазушы. Ол 1863–1888 жылдары Корольдік географиялық қоғамның (RGS) хатшысы, ал кейін 12 жыл бойы қоғамның президенті болды. Осы қызметінде ол 1901–1904 жылдардағы Британдық Ұлттық Антарктика экспедициясын ұйымдастыруға және Роберт Фалькон Скотттың полярлық мансабын бастауға жауапты болды. Маркхэм мансабын Корольдік теңіз күштерінің кадеті және мичманы ретінде бастады. Осы кезеңде ол Франклиннің жоғалған экспедициясын іздеудің біріне қатысып, Арктикаға барды. Кейін Маркхэм Үндістан кеңсесінің географы болып қызмет етті, Перудың туған ормандарынан цинхона өсімдіктерін жинау және оларды Үндістанға отырғызумен айналысты. Осының арқасында Үндістан үкіметі қынинді алуға болатын жергілікті көзді иеленді. Маркхэм сондай-ақ сэр Роберт Непиердің Абиссиния экспедициялық корпусының географы болды және 1868 жылы Магдаланың құлауына куә болды. Маркхэмнің RGS президентілігіндегі ең маңызды жетістігі – 19 ғасырдың соңында Антарктиканы зерттеуге британдықтардың қызығушылығын қайта жандандыру болды, бұл 50 жылдық үзілістен кейін болды. Ол Ұлттық Антарктика экспедициясын қалай ұйымдастыру керек екені туралы нақты идеялары болды және оның Скотттың басшылығымен, негізінен теңізшілдердің күші ретінде жүзеге асуын қамтамасыз ету үшін күш салды. Ол үшін ол көптеген ғалымдардың қарсылығын жеңіп өтті. Экспедициядан кейінгі жылдары ол Скотттың мансабын қолдады, тіпті басқа замандас саяхатшылардың жетістіктерін назарға алмай немесе төмендетіп бағалады. Маркхэм өмірі бойы саяхаттап, көптеген еңбектер жазды, олардың ішінде тарихтар, саяхаттар туралы есептер және өмірбаяндар бар. Ол RGS үшін көптеген мақалалар мен есептер жазды, сондай-ақ 1890 жылы президенті болған Hakluyt қоғамы үшін көптеген редакциялық және аударма жұмыстарын жасады. Оның әкесі Дэвид Маркхэмнің 1827 жылы Виндзордың құрметті каноны болып тағайындалуына осы әулеттік байланыс себеп болды. Маркхэмнің анасы Кэтрин, Милнер тегінен шыққан, Йоркширдегі Нун-Апплтон Холл иесі, 4-ші баронет сэр Уильям Милнердің қызы болды. 1838 жылы Дэвид Маркхэм Эссекс графтығындағы Колчестер қаласына жақын орналасқан Грейт-Хоркслидің пасторы болып тағайындалды. Вестминстерде, ол "тамаша және керемет жер" деп тапқан, ол қайық спортына қызығушылық танытты және Темза өзеніндегі жарыстарда көбінесе рульші болып қатысты.
Sir Clements Robert Markham (20 July 1830 – 30 January 1916) was an English geographer, explorer and writer. He was secretary of the Royal Geographical Society (RGS) between 1863 and 1888, and later served as the Society's president for a further 12 years. In the latter capacity he was mainly responsible for organising the British National Antarctic Expedition of 1901–1904, and for launching the polar career of Robert Falcon Scott. Markham began his career as a Royal Navy cadet and midshipman, during which time he went to the Arctic with in one of the many searches for Franklin's lost expedition. Later, Markham served as a geographer to the India Office, and was responsible for the collection of cinchona plants from their native Peruvian forests, and their transplantation in India. By this means, the Indian government acquired a home source from which quinine could be extracted. Markham also served as geographer to Sir Robert Napier's Abyssinian expeditionary force, and was present in 1868, at the fall of Magdala. The main achievement of Markham's RGS presidency was the revival at the end of the 19th century of British interest in Antarctic exploration, after a 50 year interval. He had strong and determined ideas about how the National Antarctic Expedition should be organised, and fought hard to ensure that it was run primarily as a naval enterprise, under Scott's command. To do this he overcame hostility and opposition from much of the scientific community. In the years following the expedition he continued to champion Scott's career, to the extent of disregarding or disparaging the achievements of other contemporary explorers. All his life Markham was a constant traveller and a prolific writer, his works including histories, travel accounts and biographies. He authored many papers and reports for the RGS, and did much editing and translation work for the Hakluyt Society, of which he also became president in 1890. and royal tutor; this Court connection led to David Markham's appointment, in 1827, as an honorary canon of Windsor. Markham's mother Catherine, née Milner, was the daughter of Sir William Milner, 4th Baronet, of Nun Appleton Hall, Yorkshire. In 1838, David Markham was appointed rector of Great Horkesley, near Colchester, Essex. At Westminster, which he found "a wonderful and delightful place", he developed a particular interest in boating, often acting as coxswain in races on the River Thames.
Теңіз курсанты, 18441850
1844 жылдың мамыр айында Маркхэмді оның тәтесі, Мэнсфилд графесі, Адмиралтействоның лорды, контр-адмирал сэр Джордж Сеймурмен таныстырды. Бала адмиралға жақсы әсер қалдырды, және бұл кездесу оны Корольдік теңіз күштеріне курсант болып қабылдануына әкелді. Осыған сәйкес, 1844 жылдың 28 маусымында Маркхэм Портсмутқа сапар шегіп, Сеймурдің флагманы «Коллингвуд» кемесіне қосылды, ол Тынық мұхитына ұзақ сапарға дайындалып жатқан еді, онда Сеймур Тынық мұхиты станциясының басшылығын өз қолына алды. Бұл сапарға шамамен төрт жыл уақыт кетті. Кеме 1844 жылдың 15 желтоқсанында Рио-де-Жанейро мен Фолкленд аралдарына тоқталып, Соңғы Мұхитта дауылды сапардан кейін Тынық мұхиты станциясының штаб-пәтері Чилидің Вальпараисо портына жетті. Вальпараисода бірнеше апта демалыстан кейін «Коллингвуд» қайтадан теңізге шықты, бұл жолы Перу жағалауындағы маңызды порт – Кальяоға, Маркхэмге оның кейінгі мансабында маңызды рөл атқаратын елмен алғашқы танысу мүмкіндігін сыйлады. Келесі екі жыл ішінде «Коллингвуд» Тынық мұхитында круиз жасап, Сандвич аралдарына, Мексикаға және Таитиге барды, онда Маркхэм француз губернаторына қарсы ұлтшыл көтерілісшілерге көмектесуге тырысты. 1846 жылдың 25 маусымында Маркхэм мичмандық емтиханды тапсырып, он адамнан тұратын топта үшінші орын алды. Чили мен Перу порттарында өткізген ұзақ уақыты оған испан тілін үйренуге мүмкіндік берді. Жерорта теңізінде қысқа қызметтен кейін Маркхэм Спитхед пен Корк шығанағындағы ұзақ әрекетсіздікке тап болды, бұл оның қызметке деген қызығушылығын одан әрі азайтты. Алайда, 1850 жылдың басында ол төрт кемеден тұратын эскадрильяның сэр Джон Франклиннің Арктикаға қаза тапқан экспедициясын іздеу үшін жинала бастағанын білді. Маркхэм отбасының беделін пайдаланып, осы іске қатысуға мүмкіндік алды және 1850 жылдың сәуір айында эскадрильяның екі бас кемесінің біріне – тағайындалғаны туралы хабарлады.
In May 1844, Markham was introduced by his aunt, the Countess of Mansfield, to Rear Admiral Sir George Seymour, a Lord of the Admiralty. The boy made a favourable impression on the admiral, and the meeting led to the offer of a cadetship in the Royal Navy. Accordingly, on 28 June 1844, Markham travelled to Portsmouth to join Seymour's flagship, Collingwood was being fitted out for an extended voyage to the Pacific Ocean where Seymour was to assume command of the Pacific station. This tour of duty lasted for almost four years. The ship reached the Chilean port of Valparaíso, the headquarters of the Pacific station on 15 December 1844, after a cruise that incorporated visits to Rio de Janeiro and the Falkland Islands, and a stormy passage in the Southern Ocean. After a few weeks' respite in Valparaiso, Collingwood sailed again, this time for Callao, the main port on the Peruvian coast, giving Markham his first experience of a country that would figure prominently in his later career. During the next two years Collingwood cruised in the Pacific, visiting the Sandwich Islands, Mexico, and Tahiti, where Markham attempted to assist the nationalist rebels against their French governor. On 25 June 1846, Markham passed the examination for midshipman, being placed third in a group of ten. The long periods spent in Chilean and Peruvian ports had also enabled him to learn Spanish. After a brief period of service in the Mediterranean Markham experienced months of inactivity while based at Spithead and the Cove of Cork, which further diminished his interest in the service. However, early in 1850, he learned that a squadron of four ships was being assembled to undertake a new search for the lost Arctic expedition of Sir John Franklin. Markham used his family's influence to secure a place in this venture, and in April 1850, was informed of his appointment to , one of the squadron's two principal vessels.
Бірінші Арктикалық саяхат, 18501851
1845 жылы мамыр айында сэр Джон Франклин Атлант және Тынық мұхиттары арасындағы Солтүстік-Батыс өткелін табу үшін екі кемемен Англиядан шықты. Экспедицияны соңғы рет 29 шілдеде Баффин шығанағының солтүстік суларында балық аулаушылар көрді – кемелер мұзқа қадалып, батысқа қарай қаумал аяқталуын күтіп тұрған. Жоғалған кемелерді іздеу екі жылдан кейін басталды. Маркхэм қосылған құтқару эскадрильясына капитан Горацио Остин басшылық етті, ал Маркхэмнің кемесі «Ассистенс»-ті Эразмус Омманни басқарды. Маркхэм экспедицияның ең жас мүшесі және жалғыз мичман болғандықтан, оның рөлі шектеулі болды, бірақ ол экспедициялық өмірдің әрбір егжей-тегжейін күнделігіне мұқият жазып отырды. Кемелер 1850 жылдың 4 мамырында жолға шықты. 28 мамырда Гренландияның ең оңтүстік нүктесін айналып өткеннен кейін эскадрилья 25 маусымда Мелвилл шығанағында мұзға тоқтады. Олар 18 тамызға дейін осы жерде тұрып қалды, содан кейін Франклиннің іздеген жолы – Ланкастер шығанағына қарай батысқа бет бұрды. Кемелер әр түрлі аймақтарда жоғалған экспедицияның іздерін іздеу үшін тарады. 23 тамызда Омманни бір обаны көріп, оның жанынан Франклиннің консервіленген етін жеткізген «Голднер» деген жазуы бар қаптама материалдарын тапты. Тастап кетілген жабдықтардың басқа да қалдықтарымен бірге, бұл Франклиннің табылуының алғашқы белгілері болды. Көктем келген соң, жоғалған экипаждардың қосымша іздерін табу үшін бірнеше мұзға мінген экспедициялар ұйымдастырылды. Маркхэм осы іс-шараларға белсенді қатысты, бірақ Франклин туралы қосымша мәліметтер табылмады, алайда бұрын картаға түсірілмеген жүздеген шақырымдық жағалау сызығы картаға түсірілді. Экспедиция 1851 жылдың қазан айының басында Англияға оралды. Англияға оралғаннан кейін Маркхэм әкесіне теңізшіліктен кеткісі келетінін хабарлады. Оның наразылығының бір себебі – оның пікірінше, ұсақ бұзушылықтар үшін де қатал дене жазасы қолданылатындығы еді. «Коллингвуд» кемесінде қызмет еткен кезінде ол бір теңізшінің қамшылануын болдырмауға тырысқандықтан қиындыққа тап болған. Сондай-ақ ол ұзақ уақыт бойы ешқандай жұмыссыз отырудан да көңілі тоңған. Ереуілмен келісіп, аға Маркхэм ұлының өтінішін қабылдады, ал лейтенант шеніне емтиханның артиллерия бөлімін тапсырып, өткеннен кейін Маркхэм 1851 жылдың соңында қызметтен кетті.
Sir John Franklin had left England in May 1845 with two ships, and , in search of the Northwest Passage between the Atlantic and Pacific Oceans. The expedition was last seen on 29 July, by whalers in the northern waters of Baffin Bay, moored to an ice floe and waiting for the chance to sail westward. The hunt for the missing ships began two years later. The relief squadron which Markham joined was commanded by Captain Horatio Austin in Markham's ship Assistance was captained by Erasmus Ommanney. Markham, as the youngest member of the expedition and its only midshipman, had a limited role, but carefully noted every detail of expedition life in his journal. The ships sailed on 4 May 1850. After rounding the southernmost point of Greenland on 28 May, the squadron proceeded northwards until stopped by ice in Melville Bay on 25 June. They were held here until 18 August, when they were finally able to proceed west into Lancaster Sound, the known route taken by Franklin. Here the ships dispersed to search different areas for signs of the vanished expedition. On 23 August, Ommanney sighted a cairn, and discovered packing materials nearby which bore the name of "Goldner", Franklin's canned meat supplier. Together with other odds and ends of abandoned equipment, these fragments were the first traces of Franklin that anyone had found. When spring returned, a series of sledging expeditions was launched to search for further signs of the missing crews. Markham played a full part in these activities, which produced no further evidence of Franklin, but led to the mapping of hundreds of miles of previously uncharted coast. The expedition returned to England in early October 1851. Immediately on his return to England, Markham informed his father of his determination to leave the navy. One of the reasons for his disaffection was the severity of the corporal punishment that was constantly administered for what in his view were trivial offences. He had been in trouble during his Collingwood service for attempting to prevent the flogging of a crewman. He had also become disenchanted by the idleness that had occupied long periods of his service. With some regret the elder Markham consented to his son's request, and after taking and passing the gunnery part of the examination for the rank of lieutenant, Markham resigned from the service at the end of 1851.
Бірінші сапар, 18521853
1852 жылдың жазында, теңіз қызметінен босатылғаннан кейін, Маркхэм Перуге ұзақ сапар жасауды жоспарлады. Әкесінен алған 500 фунт стерлинг (2008 жылғы бағамен 40 000 фунт стерлингтен астам) көмегімен сапар шығындарын жабуға Маркхэм 20 тамызда Ливерпульден жол тартты. Сапар барысында Маркхэм жергілікті мәдениетті зерттеу және кечуа халқы туралы білімін кеңейту үшін Айакучо қаласында шамамен бір ай тоқталды. Содан кейін ол Кускоға қарай сапар шекті, Апуримак өзенінің үстінен 300 фут (91 метр) биіктікте ілген, шайқалатын Апуримак көпірінен өтіп, өзінің серіктерімен бірге құнарлы аңғарлар арқылы өтіп, 1853 жылдың 20 наурызында Куско қаласына жетті. Маркхэм қалада бірнеше апта бойы Инка тарихын зерттеді және өзінің күнделігінде барған ғимараттары мен қираған орындары туралы сипаттама берді. Жақын жердегі қалалар мен қираған орындарға жасаған саяхатында ол Сан-Мигель, Ла-Мар, Аякучо аймағына жетті, онда ол сол жерде өсірілетін цинхона өсімдігінің қасиеттері туралы алғаш рет естіді, ол хининнің көзі болатын. Соңында 18 мамырда ол Кускодан алты адамнан тұратын топпен бірге Лимаға аттанды. Олардың саяхаты оңтүстікке қарай, таудан төмен Арекипа қаласына жеткізді, бұл қала бұрынғы испан отарлаушы қонысы болып, жергілікті және еуропалық сәулет өнерлерінің үйлесімін ұсынады. Қалаға Мести тауының конус тәрізді жанартауы қарап тұрады, Маркхэм оны Жапониядағы Фудзи тауымен салыстырды. 23 маусымда топ Лимаға жетті, онда Маркхэм әкесінің қайтыс болғанын естіді. Ол Англияға аттанып, 17 қыркүйекте жетті.
In the summer of 1852, freed from his naval obligations, Markham made plans for an extended visit to Peru. Supported by a gift from his father of £500 (more than £40,000 at 2008 values) to cover expenses, Markham sailed from Liverpool on 20 August. On the way, Markham paused for nearly a month in the town of Ayacucho, to study the local culture and increase his knowledge of the Quechua people. He then travelled on towards Cuzco, and after crossing a swinging bridge—the Apurimac Bridge—suspended 300 feet (91 m) above the raging Apurímac River, he and his party passed through fertile valleys which brought them finally to the city of Cuzco, on 20 March 1853. Markham remained in the city for several weeks, researching Inca history, describing in his journal the many buildings and ruins that he visited. During the course of an excursion to nearby towns and ruins he reached the area of San Miguel, La Mar, Ayacucho, where he first learned of the properties of the cinchona plant, a source of quinine, cultivated in that vicinity. He finally left Cuzco on 18 May, accompanied by a party of six who, like him, were returning to Lima. Their journey took them southwards, descending the mountains to the city of Arequipa, a former Spanish colonial settlement with a mixture of native and European architecture. The city is overlooked by the conical volcano Mount Misti, which Markham likened to Mount Fuji in Japan. On 23 June, the party reached Lima, where Markham learned of the death of his father. He departed for England, where he arrived on 17 September.
Синчона миссиясы, 1859-1861 жылдар
Индияға цинхонаны енгізу туралы идеяны алғаш рет 1813 жылы У. Эйнсли ұсынды, ал бірнеше жылдан кейін, 1839 жылы Джон Форбс Ройл оны Нилгириде сынап көруге болатындығын айтты. Ройл цинхонаны Үндістанға әкелу туралы ұсыныс жасаған кезде, шамамен 1852 жылы Үндістан үкіметі жылына 7000 фунт стерлинг жұмсады. Сәйкес келіп, Маркхам Индия кеңсесінде мемлекеттік қызметкер болып жұмыс істеді және 1859 жылы ол өзінің басшыларына Перу және Боливия Анд тауларынан цинхона ағаштарын жинап, Үндістанның таңдалған аймақтарына отырғызу жобасы туралы ұсыныс жасады. Цинхона қабығы, яғни кининнің көзі, безгек және басқа да тропикалық ауруларды емдеудің алғашқы танылған құралы болды. Бұл жоспарлар бекітілді және Маркхэм операцияны басқаруға тағайындалды. Маркхэмнің командасында ботаник Ричард Спраус және оның болашақ жекжаттысы, жаңа зеландиялық Чарльз Боуэн болды. Олар 1859 жылдың желтоқсан айында Англиядан Перуға аттанды және 1860 жылдың қаңтар айының соңында Лимаға жетті. Олардың жобасы қауіпті болды, өйткені Перу мен Боливия соғысқа қадам тастап тұрды, және Маркхэмнің тобы Перу тарапының цинхона саудасын бақылауын қорғауға тырысқандығының салдарынан жаулыққа тап болды. Бұл оның жұмыс аясын шектеді және ең жақсы сападағы үлгілерді алуына кедергі келтірді. Кейін Маркхэм экспорт лицензияларын алу үшін бюрократиялық бөгеттерді жеңіп өтті. Маркхэм Үндістанға барар алдында Англияға қысқа мерзімге оралды, онда ол цинхона плантациялары үшін қолайлы жерлерді таңдады, сондай-ақ Бирмада (қазіргі Мьянма) және Цейлонда да іздеді. Бірақ Үндістандағы көптеген плантациялар өркендемеді және көп ұзамай жәндіктердің шабуылынан құрылыздан түсті.
The idea of introducing cinchona to India was first made in 1813, by W. Ainslie, and, years later, in 1839, John Forbes Royle suggested that it could be tried in the Nilgiris. The Indian government was spending £7000 a year around 1852 when Royle made a proposal to introduce cinchona to India. By coincidence Markham was a civil servant in the India Office, and in 1859 he made proposals to his employers for a scheme for collecting cinchona trees from the Peruvian and Bolivian Andes, and transplanting them to selected sites in India. Cinchona bark, a source of quinine, was the first known treatment for malaria and other tropical diseases. These plans were approved and Markham was placed in charge of the operation. Markham and his team, which included the botanist Richard Spruce and his future brother in law, the New Zealander Charles Bowen, left England for Peru in December 1859, arriving in Lima late in January 1860. There was danger in their enterprise; Peru and Bolivia were on the verge of war, and Markham's party soon experienced the hostility of Peruvian interests anxious to protect their control over the cinchona trade. This limited his sphere of operations, and prevented him from obtaining specimens of the best quality. Later Markham overcame bureaucratic obstruction to obtain the necessary export licences. Markham returned briefly to England before sailing to India, to select suitable sites for cinchona plantations there and in Burma (now Myanmar) and Ceylon. Although many of the Indian plantations failed to flourish and were soon destroyed by insects,
Үндістан кеңсесі, 18571867
1853 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Маркхэмге ақы төленетін жұмыс қажет болды, ал 1853 жылдың желтоқсанында Ішкі кірістер мекемесінің Мұралық міндеттер кеңсесінде кіші клерк лауазымын иеленді, жалақысы жылына 90 фунт стерлинг (2008 жылы шамамен 6000 фунт стерлинг). 1857 жылдың сәуір айында Маркхэм Мина Чичестерге үйленді, ол оның Перу және Үндістанға цинхона миссиясына қатысты. Олардың жалғыз баласы, қызы Мэри Луиза (Мэй деп аталды) 1859 жылы дүниеге келді. Индия кеңсесіндегі қызметінің аясында Маркхам Мадрас президенттігіне перуандық мақтаның енгізілуін, Бразилиядағы ипекакуанханың өсуін және осы дәрілік өсімдікті Үндістанда өсіру мүмкіндіктерін зерттеді және Үндістан үкіметіне есеп берді, сондай-ақ Оңтүстік Үндістандағы Тирунелвелидегі інжу-маржан өнеркәсібінің болашағы туралы мәліметтер ұсынды. Ол сонымен қатар бразилиялық каучук ағаштарын отырғызудың амбициялық жоспарына қатысты, бұл ағаштар үшін "цинхона ағаштарымен осы қуантарлық нәтижелерге қол жеткізілгендей нәрсені істеймін" деп мәлімдеді.
After the death of his father in 1853 Markham needed paid employment, and in December 1853 secured a junior clerkship in the Legacy Duty Office of the Inland Revenue at a salary of £90 per annum (around £6,000 in 2008). In April 1857, Markham married Minna Chichester, who accompanied him on the cinchona mission to Peru and India. Their only child, a daughter Mary Louise (known as May), was born in 1859. As part of his India Office duties Markham investigated and reported to the Indian government on the introduction of Peruvian cotton into the Madras Presidency, on the growth of ipecacuanha in Brazil and the possibilities for cultivating this medicinal plant in India, and on the future of the pearl industry at Tirunelveli in Southern India. He was also involved in an ambitious plan for the transplanting of Brazilian rubber trees, claiming that he would "do for the india rubber or caoutchouc yielding trees what had already been done with such happy results for the cinchona trees."
Абиссиния, 18671868 жыл
1867 жылы Маркхэм экспедицияның географы ретінде сэр Роберт Нейпиердің Әбіссинияға әскери экспедициялық күшін сүйемелдеу үшін таңдалды. Бұл күшті британ үкіметі Әбіссиниялық патша Теодордың әрекеттеріне жауап ретінде жіберді. 1862 жылы король британ үкіметінен өз елін жаңғыртуға көмек сұрап, британдықтар бұрын ұсынған елші тағайындауды ұсынды. Бірақ, Мысырдағы мақта монополиясын қауіпке тікелейтін болғандықтан, британ үкіметі жауап бермеді. Патша осы жауапсыздыққа және басқа да немқұрайлылықтарға британдық консулды және оның қызметкерлерін тұтқындап, түрмеге қамау арқылы, сондай-ақ патшаның анасын қорлаған миссионерді тұтқындап, қамшымен соғу арқылы ден қойды. Маркхэм патшаның жасаған зұлымдықтары көп болғанымен, оның қатыгездіктері қорқынышты болғанымен, соңында ол батыр ретінде қаза тапты деді. Генерал Нейпиердің бұйрығымен Магдала толығымен өртеніп, оның жергілікті және шетелдік қарулары жойылды, ал бекіністе жиналған қазыналар тоналды. Британ әскерлері содан кейін кетіп, Маркхэм 1868 жылдың шілдесінде Англияға оралды. Осы науқандағы қызметі үшін Маркхэм 1871 жылы Бат орденінің серігі атағымен марапатталды.
In 1867, Markham was selected to accompany Sir Robert Napier's military expeditionary force to Abyssinia, as the expedition's geographer. This force was despatched by the British government as a response to actions taken by the Abyssinian King Theodore. In 1862, the king had written to the British government requesting help to modernise his nation, and proposing the appointment of an ambassador, which the British had previously suggested. Unwilling to risk its monopoly of cotton in Egypt, the British government did not reply. The king reacted to this slight and other snubs by seizing and imprisoning the British consul and his staff, and ordered the arrest and whipping of a missionary who had insulted the king's mother. Markham added that although the king's misdeeds had been numerous and his cruelties horrible, he had finally died as a hero. On the orders of General Napier, Magdala was burnt to the ground, its native and foreign guns destroyed and the accumulated treasures in the fortress looted. The British troops then departed, and Markham was back in England in July 1868. For his services to this campaign Markham was appointed Companion of the Order of the Bath in 1871.
Екінші Арктикалық саяхат, 1875-1876
Маркхэм өзінің әртүрлі қызметі арқылы көптеген ықпалды адамдарды таныды және 1870-ші жылдардың басында осы байланыстарды Корольдік теңіз Арктика экспедициясын ұйымдастыру үшін пайдаланды. Премьер-министр Бенджамин Дизраэли "ағылшын халқын ерекшелендіретін теңізшілдік кәсіпкерлік рухы" аясында келісім берді. Экспедиция теңізге шығуға дайын болған кезде, Маркхэм экспедицияның үш кемесінің бірімен, Гренландияға дейін бірге жүруге шақырылды. Маркхэм келісіп, 1875 жылдың 29 наурызында конвоймен бірге кетіп қалды. Ол үш ай бойы жоқ болды, Баффин шығанағындағы Диско аралына дейін Alert кемесімен бірге болды. Ол бұл сапар туралы былай деп жазды: "Мен ешқашан осыдан бақытты круизді бастан кешірген емеспін, осындай көрнекті адамдар ешқашан бірге теңізге шыққан емес". Ол Англияға көмекші кемемен оралды, бірақ Valorous рифке соғылып, күрделі жөндеу жұмыстары қажет болғандықтан үйге қайту сапары кейінді. Маркхэмның Үндістан кеңсесіндегі қызметінен ұзақ уақыт болмауы және оның басқа да көптеген істерге араласуы басшыларының оның отставкасын сұрауына себеп болды. Маркхэм 1877 жылы қызметтен зейнеткерлікке шықты, оның 22 жылдық еңбегі оған зейнетақы алуға құқық берді. Келесі көктемде Маркхэмтың туысы, командир Альберт Гастингс Маркхэм басқарған шаңғымен жүретін топ 83° 20' ендігінде рекордтық ең алыс солтүлік нүктеге жетті.
Markham had, through his various activities, come to know many influential people, and during the early 1870s used these connections to make the case for a Royal Naval Arctic expedition. Prime minister Benjamin Disraeli consented, in the "spirit of maritime enterprise that has ever distinguished the English people". When the expedition was ready to sail, Markham was invited to accompany it as far as Greenland, on , one of the expedition's three ships. Markham accepted, and left with the convoy on 29 March 1875. He was gone for three months, remaining with Alert as far as Disko Island in Baffin Bay. He wrote of this journey: "I never had a happier cruise a nobler set of fellows never sailed together." He returned to England on the support vessel , although the homeward voyage was delayed after Valorous struck a reef and required substantial repairs. Markham's extended absence from his India Office duties, together with his increasing involvement in a range of other interests, caused his superiors to request his resignation. Markham retired from his post in 1877, his 22 years of service entitling him to a pension. In the following spring a sledging party led by Markham's cousin, Commander Albert Hastings Markham, achieved a record Farthest North at 83° 20'.
Құрметті хатшы, 18631888
1854 жылдың қарашасында Маркхэм Корольдік географиялық қоғамның мүшесі болып сайланды. Қоғам оның географиялық қызығушылықтарының орталығына айналды, ал 1863 жылы ол оның құрметті хатшысы болып тағайындалды, және ол 25 жыл бойы осы лауазымды атқарды. Маркхэм 1872 жылдан 1878 жылға дейін «Географиялық журналды» жүргізді, кейін ол Корольдік географиялық қоғамның баяндамаларына (Proceedings) біріктірілді. Маркхэм әскери-теңіз флотына, әсіресе офицерлерін даярлауға деген қызығушылығын сақтап қалды. Ол жиі сауда флоты офицерлерін даярлайтын кемелерге, сондай-ақ HMS Worcester кемесіне барып, оның басқару кеңесінің мүшесі болды. 1887 жылдың басында ол өзінің туысы Альберт Маркхемнің шақыруын қабылдады, ол сол кезде Корольдік теңіз флотының оқу эскадрильясына қолбасшылық етіп, Вест-Индиядағы эскадрильяның базасына қосылуға шақырды. Маркхэм үш айды флагмандық кемеде өткізді, оның ішінде 1887 жылдың 1 наурызында HMS Rover кемесінде мичман қызметін атқарып жүрген Роберт Фалькон Скоттпен алғаш рет кездесті. Скотт кескіштер арасында өткен жарыста жеңіске жетті, бұл оқиға Маркхэмнің естелігінде қалды.
In November 1854, Markham had been elected a Fellow of the Royal Geographical Society. The Society soon became the centre of his geographical interests, and in 1863 he was appointed its honorary secretary, a position he was to hold for 25 years. Markham conducted the Geographical Magazine from 1872 to 1878, when it became merged in the Proceedings of the Royal Geographical Society. Markham maintained his interest in the navy, particularly in the training of its officers. He often visited the merchant officer training vessels, and HMS Worcester, and became a member of the latter's governing body. In early 1887 he accepted an invitation from his cousin Albert Markham, who now commanded the Royal Navy's training squadron, to join the squadron at its station in the West Indies. Markham spent three months aboard the flagship , during which, on 1 March 1887, he had his first encounter with Robert Falcon Scott, who was serving as a midshipman aboard HMS Rover. Scott was victorious in a race between cutters, an event that was noted and remembered by Markham.
Президент, 1893-1905 жылдар
1888 жылдың мамырында Маркхэм RGS хатшысы лауазымынан қанағаттанбады, өйткені қоғамның жаңа саясаты білім беруді зерттеуден жоғары қойғандай көрінді. Қызметтен кеткен соң, ол қоғамға қосқан еңбегі үшін, презентация кезінде «теңдесі жоқ қызметтері» деп сипатталған, қоғамның негізін қалаушысының медалімен марапатталды. Келесі бірнеше жыл саяхаттар мен жазумен өтті. Оқу эскадрильясымен бірнеше круиздер жасалды, Балтық және Жерорта теңіздеріне ұзақ сапарлар ұйымдастырылды. 1893 жылы, мұндай сапарлардың бірі барысында Маркхэм қоғамның президенті болып сайланды. Бұл күтпеген тағайындаманың себебі – қоғам ішінде әйелдер мүшелігі мәселесіне байланысты туған дау, ал Маркхэм бұл мәселеде үнсіздік сақтаған болатын. 1893 жылдың шілдесінде мәселе арнайы жалпы жиналысқа ұсынылғанда, пошта арқылы өткен дауыс беруде әйелдерді қабылдауға қолдау көрсетілгеніне қарамастан, ұсыныс аз айырмамен жеңіліске ұшырады. Осы жағдайға байланысты қоғамның президенті сэр М. Е. Грант Дафф лауазымынан кетті. 22 әйел мүшеге мүшелігінде қалуға рұқсат берілді, бірақ RGS саясатын өзгерткенге дейін, 1913 жылдың қаңтарына дейін ешкім қабылданбады. Маркхэм Грант Даффтың орнын басу үшін бірінші таңдау болмаса да, басқа да белгілі тұлғаларға ұсыныс жасалды, ол әйелдер мүшелерінің дау-дамасына араласпады және мүшелердің көпшілігімен келісімге келді. Президенттік лауазымға тағайындалғаннан кейін, география ғылымына қосқан үлесі үшін Маркхэм Бат орденінің кавалер-командуры болып тағайындалды және сэр Клементс Маркхэм атанды. Сэр Джеймс Кларк Росс экспедициясынан бері 50 жыл бойы Антарктиканы зерттеуде ешқандай маңызды прогресс болған жоқ. 1893 жылы RGS-ке Джон Мюррейдің берген баяндамасы жаңа серпіліс берді, ол «оңтүстіктегі әлі де шешілмеген мәселелерді анықтау үшін экспедиция ұйымдастыруды» ұсынды. Мюррейге жауап ретінде RGS және Корольдік қоғам бірлескен комитет құрды, ол Британдық Антарктика экспедициясын ұйымдастыру үшін жұмыс істеді. Осы шешімге британдық жауапты ұйымдастырған бірлескен комитетте әртүрлі пікірлер болды. Мюррей мен Корольдік қоғам негізінен ғалымдар басқаратын және жұмыс істейтін азаматтық экспедицияны жақтады, ал Маркхэм және RGS өкілдерінің көпшілігі Ұлттық Антарктика экспедициясын теңіз дәуірін қайта жаңғырту құралы ретінде қарастырды және экспедицияны осы мақсатқа сәйкес ұйымдастыруды қалады. Маркхэм жасаған «Экспедиция басшысына нұсқаулар» географиялық және ғылыми жұмыстарға бірдей мән берді. Экспедициядан кейін, оның ғылыми нәтижелерінің дәлдігі мен кәсібилігіне сын айтылғанда «ғылым мен шытырман оқиға» арасындағы пікір қайта жаңғырды. Маркхэм экспедицияға қаржы табуда да қиындықтарға тап болды. 1898 жылы үш жылдық күш-жігерден кейін қажетті соманың аз бөлігі ғана ұсынылды. Осы уақытта англо-норвегиялық зерттеуші Карстен Борхгревинк 40 000 фунт стерлинг (2008 жылы 3 миллион фунттан астам) сомасын алды.
In May 1888, Markham resigned from his position as RGS Secretary, finding himself at odds with the Society's new policies which appeared to favour education over exploration. On his retirement he was awarded the Society's Founder's Medal for what were described at the presentation ceremony as his "incomparable services to the Society". The next few years were filled with travel and writing. There were further cruises with the training squadron, and extended visits to the Baltic and the Mediterranean. In 1893, during the course of one of these journeys, Markham was elected in absentia president of the society. This unexpected elevation was the result of a dispute within the Society over the question of women members, about which Markham had kept silent. When in July 1893, the issue was put to a special general meeting, the proposal to admit women was narrowly defeated despite an overwhelming postal ballot in favour. In these circumstances the Society's President, Sir M. E. Grant Duff, resigned his office. The 22 existing women members were allowed to remain, but no more were admitted until January 1913 when the RGS changed its policy. Although Markham was not the first choice as a replacement for Grant Duff—other notable figures were approached—he had kept out of the women members controversy and was broadly acceptable to the membership. Shortly after his accession to the presidency, in recognition of his services to geography Markham was promoted Knight Commander of the Order of the Bath, and became Sir Clements Markham. there had been no significant Antarctic exploration by any country since Sir James Clark Ross's expedition fifty years previously. A new impetus was provided through a lecture given to the RGS in 1893, by the oceanographer John Murray, calling for "an expedition to resolve the outstanding questions still posed in the south." In response to Murray the RGS and the Royal Society formed a joint committee, to campaign for a British Antarctic expedition. The joint committee organising the British response to this resolution contained a difference of view. Murray and the Royal Society argued for a largely civilian expedition, directed and staffed by scientists, while Markham and most of the RGS contingent saw a National Antarctic Expedition as a means of reviving naval glories, and wanted the expedition organised accordingly. although the "Instructions to the Commander", drawn up by Markham, give equal priorities to geographical and scientific work. The "science versus adventure" arguments were renewed when, after the return of the expedition, there was criticism over the accuracy and professionalism of some of its scientific results. Markham faced further problems in securing funding for the expedition. In 1898, after three years' effort, only a fraction of what was required had been promised. Meanwhile, the Anglo Norwegian explorer Carsten Borchgrevink had obtained a sum of £40,000 (over £3 million in 2008)
Ол шотланд зерттеушісі Уильям Спирс Брюске де жаулық танытты, ол Маркхэмке Ұлттық Антарктика экспедициясына қосылу туралы өтінішпен хат жазған болатын. Тағайындалу туралы растау алмаған Брюс шотландтық Коутс барон отбасынан қаржы алды және өзінің Шотландияның Ұлттық Антарктика экспедициясын ұйымдастырды. Маркхэм Брюсті «зияраттық бәсекелестікке» және «өзің үшін жоспар жасау үшін Ұлттық экспедицияны құлаттыруға» тырысқан деп айыптады. Шотланд экспедициясы сәтті аяқталды, бірақ Маркхэм оған кешірімсіз болды және оның қатысушылары экспедициядан оралғаннан кейін Полярлық медальдар алмауын қамтамасыз ету үшін өзінің ықпалын қолданды. Ұлттық Антарктика экспедициясын жүзеге асыру үшін жеке адамдардың үлкен үлесі мен үкіметтік грант табылды. Жаңа кеме салынды, офицерлер мен матростардан тұратын, сондай-ақ кейін «жеткіліксіз» деп сипатталған ғылыми қызметкерлерден тұратын экипаж жиналды. «Дискавери» 1901 жылдың 5 тамызында, король Эдуард VII инспекция жасағаннан кейін, Маркхэм Скотт пен офицерлерді таныстырды. Кеме үш жылдан астам уақыт бойы жоқ болды, осы уақытта Росс теңізінің аймағындағы базадан Антарктиканың осы секторында маңызды зерттеулер жүргізілді, сонымен қатар кең көлемді ғылыми бағдарлама орындалды. «Таймс» газетінде бұл экспедиция «солтүстік немесе оңтүстік полярлық аймақтарға батыл тапқан ең табысты экспедициялардың бірі» деп жазылса да, сол кездегі үкімет оған назар аудармады. Маркхэм Антарктидадағы екінші маусымды жеке санкциялағаны үшін ресми түрде сынға ұшырады, бұл бастапқы жоспарға қайшы болды, содан кейін 1904 жылы экспедицияны қолдауға қаражат таба алмады. Бұл үшін шығындар Ұлыбританияның қазынасынан төленуі керек болды.
He was equally hostile to William Speirs Bruce, the Scottish explorer who had written to Markham asking to join the National Antarctic Expedition. On receiving no confirmation of an appointment, Bruce obtained finance from the Scottish Coats baronets family and organised his own Scottish National Antarctic Expedition. Markham accused Bruce of "mischievous rivalry", and of attempting to "cripple the National Expedition in order to get up a scheme for yourself". The Scottish expedition duly sailed, but Markham remained unforgiving towards it, and used his influence to ensure that its participants received no Polar Medals on their return. A substantial private donation and a government grant finally allowed the National Antarctic Expedition to proceed. A new ship, the , was built, and a mainly naval crew of officers and crewmen appointed, along with a scientific staff which was later described as "underpowered". Discovery sailed on 5 August 1901, after an inspection by King Edward VII, at which Markham was present to introduce Scott and the officers. The ship was gone for just over three years during which time, from a base in the Ross Sea area, significant explorations of this sector of Antarctica were carried out, along with an extensive scientific programme. Although it was reported by the Times as "one of the most successful [expeditions] that ever ventured into the Polar regions, north or south," it was largely ignored by the government of the day. Markham was criticised in official quarters for privately sanctioning a second season in the Antarctic, contrary to the original plan, and then being unable to raise funds for the expedition's relief in 1904. The cost for this had to be borne on His Majesty's Treasury.
Шеклтон мен Скотт
Дискавери қайтып келгеннен кейін бірнеше ай өткен соң, Маркхэм RGS президенті лауазымынан кетіп бара жатынын жариялады. Ол 75 жаста болды; өмірбаянының авторы айтуынша, ол өзінің белсенді географиялық өмірінің аяқталғанын сезінді. Оның президенттік қызметі 12 жылға созылып, тарихтағы ең ұзақ мерзім болды. Ол RGS Кеңесінің мүшесі, вице-президенті болып қалды және Антарктиканы зерттеуге қызығушылығын жоғалтпады, әсіресе зейнетке шыққаннан кейін бес жыл ішінде ұшырылған екі британдық экспедицияға. Бұл экспедицияларды Эрнест Шеклтон мен Скотт жетекшілік етті. Маркхэм экспедицияның негізгі демеушісі ұсынған ұсыныс бойынша Шеклтонды "Дискавери" кемесіне үшінші офицер болып тағайындауға келісті. Шеклтон денсаулығына байланысты экспедициядан ерте оралғаннан кейін ол оған көңіл жайып, қолдау көрсетті, сондай-ақ оның Корольдік теңіз күштеріне офицер болып қабылдануына жасаған сәтсіз өтінішін де қолдады. Кейін, Шеклтон өзінің экспедициясын ұйымдастыру ниетін білдіргеннен кейін, Маркхэм оған жомарт ұсыныс жасады, Шеклтонды "қиындықтар мен қауіп-қатерге толы кәсіппен айналысатын адамдарға басшылық етуге лайықты" және "Полярлық экспедицияны жетекшілік етуге өте қабілетті" деп сипаттады. Ол 1907-1909 жылдарғы Шеклтонның "Нимрод" экспедициясын ыстық қолдады: "Сізге тек жүректеп тілектерім ғана емес, сонымен қатар негізді үміт те бірге жетеді". Экспедицияның 88°23' оңтүстік ендігіне жеткені туралы жаңалықты естігенде, Маркхэм Шеклтонды RGS қамқоршысының медаліне ұсыну ниетін жариялады. Бірақ қандай себеппен болса да, Маркхэм Шеклтонға деген ашуын өмірінің соңына дейін сақтап қалды. Ол "Дискавери" экспедициясы туралы жазбаларында Шеклтонға қатысты барлық жағымды пікірлерді сызып тастады және 1912 жылы Британ қауымдастығында сөйлеген сөзінде Шеклтонның жетістіктерін елемеді. Ол Антарктиканы зерттеу тарихындағы "Тыныштық жерлері" атты кітабында да оған теріс қарады. Керісінше, Маркхэм Скоттпен жақын қарым-қатынаста болды және 1909 жылдың 14 қыркүйегінде дүниеге келген зерттеушінің ұлының шайқас атасы болды, ол ескі адамның құрметіне Питер Маркхэм Скотт деп аталды. Скоттың соңғы экспедициясының алғы сөзінде (1913) Маркхэм Скотты "заманымыздың ең көрнекті тұлғаларының бірі" деп сипаттап, оның мінезінің "сұлулығы" туралы айтады. Скотт өлім төсегінде жатқанда "өзі туралы ойламады, тек басқаларға көңіл көтеру және жұбату туралы ғана ойлады". Өлімінен бірнеше күн бұрын соңғы лагерінен жазған соңғы хаттарының бірінде Скотт: "Сэр Клементсқа мен оны қатты құрметтейтінімді және мені "Дискавери" кемесіне командир етіп тағайындағанына ешқашан өкінгенімді айтыңыз".
A few months after the Discoverys return, Markham announced his retirement from the RGS presidency. He was 75 years old; according to his biographer he felt that his active geographical life was now over. His 12 years in the presidency was the longest period on record. He remained a member of the RGS Council, a vice president, and he kept an active interest in Antarctic exploration, particularly in the two British expeditions which set out in the five years following his retirement. These were led respectively by Ernest Shackleton and Scott. Markham had agreed to Shackleton's appointment as third officer on the Discovery following a recommendation from the expedition's principal private donor. He had given sympathy and support after Shackleton's early return from the expedition on grounds of ill health, and had backed the latter's unsuccessful application for a Royal Navy commission. Later, after Shackleton had confided his intention to lead an expedition of his own, Markham supplied a generous testimonial, describing Shackleton as "well fitted to have charge of men in an enterprise involving hardship and peril", and "admirably fitted for the leader[ship] of a Polar Expedition." He expressed strong support for Shackleton's 1907–1909 Nimrod expedition: " not only my most cordial wishes for your success will accompany you, but also a well founded hope." When news of the expedition's achievement of a new Farthest South latitude of 88°23' reached him, Markham publicly signified his intention to propose Shackleton for the RGS Patron's Medal. Whatever his reason, Markham adopted a bitterness towards Shackleton which he retained for the rest of his life. He is said to have crossed out all favourable references to Shackleton in his own notes on the Discovery expedition, and to have virtually ignored Shackleton's achievements in a 1912 address to the British Association. He was equally dismissive in his history of Antarctic exploration, The Lands of Silence, published posthumously in 1921. By contrast, Markham remained on close personal terms with Scott and was godfather to the explorer's son, born 14 September 1909 and named Peter Markham Scott in the old man's honour. In his tribute to Scott in the preface to Scott's Last Expedition (1913), Markham describes Scott as "among the most remarkable men of our time", and talks of the "beauty" of his character. As Scott lay dying "there was no thought for himself, only the earnest thought to give comfort and consolation to others." In one of the last letters written from his final camp, days from death, Scott wrote: "Tell Sir Clements I thought much of him, and never regretted his putting me in command of the 'Discovery'."
Зейнеткерлік
РГС президенті қызметінен кейін Маркхэм жазушы және саяхатшы ретінде белсенді өмір сүрді. Ол ағылшын корольдері Эдуард IV және Ричард III-нің, сондай-ақ ескі теңіз досы адмирал сэр Леопольд МакКлинтоктың өмірбаянын жазды; редакциялау және аударма жұмыстарын да жалғастырды. RGS үшін мақалалар жазуын жалғастырды және 1910 жылға дейін Hakluyt қоғамының президенті болды. Маркхэм Кембридж және Лидс университеттерінен құрметті дипломдар алды. Осы соңғы дипломды табыс еткен кезде канцлер Маркхэмді "адамзат қызметіндегі қарт ардагер" деп атап, оның "алпыс жыл бойы ағылшын географиялық ғылымын шабыттандырғанын" еске алды. Дегенмен, Маркхэм дау-дамайлардан толығымен қашқан жоқ. 1912 жылы Оңтүстік полюске жеткен Роалд Амундсенді RGS президенті Леонард Дарвин Қоғамға кешкі асқа шақырғанда, Маркхэм наразылық білдіріп, кеңестегі орнынан бас тартты. 1913 жылдың ақпан айында Эсторилде болғанда Скотт пен оның полярлық экспедициясының қаза тапқаны туралы хабар Маркхэмге жетті. Ол Англияға оралып, Скотттың күнделіктерін жариялауға дайындауға көмектесті. Скотттың өлімі ауыр соққы болды, бірақ Маркхэм жазу және саяхаттаумен айналысатын өмірін жалғастырды. 1915 жылы ол Скотт пен оның серіктеріне арналған еске алу рәсімінде, Стретфорд-апон-Авонның жанындағы Бинтон қаласындағы Санкт-Петер шіркеуінде болды; сондай-ақ сол жылы Лондонның Уотерлоо-плейс алаңындағы Корольдік теңіз күштерінің Скотт мүсінінің ашылуына қатысты. Отбасы Маркхэмнің өмірлік еңбегіне – зерттеулер мен ғылыми жұмыстарға көрсеткен елдің қарызын мойындаған король Георг V-тен, Корольдік географиялық қоғамнан және Маркхэм қатысқан басқа да ғылыми ұйымдардан, Девонпорттағы Әскери-теңіз күштерінің бас қолбасшысынан және норвегиялық Арктика зерттеушісі Фридтжоф Нансеннен алғыс хаттар алды. Франция, Италия, Дания, Швеция, АҚШ және Перудегі Арекипадан да хабарламалар келіп түсті. Уильям Спирс Брюс Маркхэмнің "Шотландияның Антарктика экспедициясына қарсы болғанын" жазды. Брюстің әріптесі Роберт Рудмоз Браун одан да әрі барып, Маркхэмді "қарт ақымақ және жалған" деп атады. Бұл наразылықтар Маркхэмнің Скоттты қорғауға тырысқанын көрсетті; Брюстің сөзіне сүйенсек, "Скотт Маркхэмтің тәрбиеленушісі болды, және Маркхэм Скоттты қолдау үшін менің жойылғанымды қажет деп ойлады". Ол "Скотт пен мен әрқашан жақсы дос болдық, Маркхэмға қарамастан" деп қосты. Маркхэмнің полярлық саяхаттарға деген көзқарасының, әсіресе адам күшімен тасымалдаудың "құрметтілігіне" сенуінің Скоттқа әсер етіп, барлық келесі британдық экспедицияларға зиян келтіргені айтылады. Миллдің "Маркхэм – ғалым емес, энтузиаст" деген салмақты пікірі оның күшті және әлсіз жақтарын және 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында география ғылымына тигізген әсерін дұрыс бағалайтындығын көрсетеді. Папуа-Жаңа Гвинеядағы Маркхэм өзені оның құрметіне аталған; Карстен Борхгревинк 1900 жылғы экспедициясы кезінде Росс теңізіндегі Маркхэм аралын ашып, оған ат қойды, бірақ Маркхэм бұл құрметті мойындамады. Атауы Лима, Перуде, жекеменшік білім беретін Маркхэм колледжі арқылы сақталған. Мина Блафф, Росс мұздық тірегіне қарай созылатын үстірт, Скотт леди Маркхэмнің құрметіне аталған. 1863 жылы неміс ботанигі Бертольд Карл Симанн Маркхэмнің құрметіне Маркхамия туысын атады. Маркхэмнің мүлігі мұрагерлік үшін бағаланғанда £7,740 (2008 жылғы бағамен £376,000) құрады.
After his retirement from the RGS presidency, Markham led an active life as a writer and traveller. He wrote biographies of the English kings Edward IV and Richard III, and of his old naval friend Admiral Sir Leopold McClintock; he also kept up his editing and translating work. He continued to produce papers for the RGS, and remained president of the Hakluyt Society until 1910. Markham was awarded honorary degrees from the University of Cambridge and University of Leeds. In conferring this latter degree, the Chancellor referred to Markham as "a veteran in the service of mankind", and recalled that he had been "for sixty years the inspiration of English geographical science." However, Markham did not altogether avoid controversy. In 1912, when Roald Amundsen, conqueror of the South Pole, was invited by RGS president Leonard Darwin to dine with the Society, Markham resigned his council seat in protest. The news of the death of Scott and his returning polar party reached Markham in February 1913, while he was staying in Estoril. He returned to England, and assisted with the preparation of Scott's journals for publication. Scott's death was a heavy blow, but Markham continued to lead a busy life of writing and travelling. In 1915, he was present at the service in St Peter's Church, Binton, near Stratford upon Avon, where a window was dedicated to Scott and his companions; later that year he assisted at the unveiling of the Royal Navy's statue of Scott, in Waterloo Place, London. The family received tributes from King George V, who acknowledged the debt the country owed to Markham's life work of study and research; from the Royal Geographical Society and the other learned bodies with which Markham had been associated; from the Naval Commander in Chief at Devonport; and from Fridtjof Nansen, the Norwegian Arctic explorer. Other messages were received from France, Italy, Denmark, Sweden, the United States, and from Arequipa in Peru. while William Speirs Bruce wrote of Markham's "malicious opposition to the Scottish National Antarctic Expedition". Bruce's colleague Robert Rudmose Brown went further, calling Markham "that old fool and humbug". These protestations reflected Markham's protective attitude towards Scott; according to Bruce, "Scott was Markham's protégé, and Markham thought it necessary, in order to uphold Scott, that I should be obliterated". He added that "Scott and I were always good friends, in spite of Markham." It has been suggested that Markham's prejudices about polar travel, particularly his belief in the "nobility" of manhauling, had been passed to Scott, to the detriment of all future British expeditions. Mill's measured opinion, that Markham was "an enthusiast rather than a scholar", has been asserted as a fair summary of his strengths and weaknesses, and as the basis for his influence on the discipline of geography in the late 19th and early 20th centuries. The Markham River in Papua New Guinea was named after him; Carsten Borchgrevink discovered and named Markham Island in the Ross Sea during his 1900 expedition, a gesture that was not, however, acknowledged by Markham. The name lives on in Lima, Peru, through Markham College, a private co educational school. Minna Bluff, a promontory extending into the Ross Ice Shelf, was named by Scott for Lady Markham. The plant genus Markhamia was named after Markham by the German botanist Berthold Carl Seemann in 1863. Markham's estate was valued for probate purposes at £7,740 (2008 equivalent £376,000).
Портрет бейнесі
Маркхэмді 1983 жылы BBC телесериалы «Шаклтон» да кейіпкерлік актері Джеффри Чатер сомдады.
Markham was portrayed by the character actor Geoffrey Chater in the BBC TV miniseries Shackleton in 1983.