Кіріспе

Орталық Америка интеграциялық жүйесінің заң шығару органы – Орталық Америка Парламенті (lang es), сондай-ақ PARLACEN деп белгілі, Орталық Америка интеграциялық жүйесінің (SICA) саяси институты және парламенттік органы болып табылады. Оның бас кеңсесі Гватемала қаласында орналасқан.

Тарих

PARLACEN-нің бастауы Контадора тобына саяхаттайды, ол 1980-ші жылдардағы Сальвадор, Гватемала және Никарагуадағы азаматтық соғыстарды шешуге көмектесуді мақсат еткен жоба. Контадора тобы 1986 жылы таратылғанымен, Орталық Американың кеңейтілген интеграциясы идеясы сақталды, нәтижесінде Эскипулас II келісімі пайда болды, ол басқалармен қатар Орталық Америка Парламентін құрды. Орталық Америка Парламентін және басқа да саяси органдарды құру туралы шарт 1987 жылы қол қойылды; оның алғашқы ресми сессиясы 1991 жылдың 28 қазанында Гватемала қаласында өтті. PARLACEN аймақтағы саяси орган ретінде Орталық Америка интеграциялық жүйесінің (SICA) бөлігі болып табылады, ол 1991 жылдың 13 желтоқсанында қол қойылған Америка мемлекеттері ұйымының (ODECA) Хартасына Тегусигальпа протоколы арқылы құрылған. SICA-ның негізгі мақсаты – саяси партиялардың еркін сайлаулар мен тең құқықтарда қатысуын қамтамасыз ететін плюралистік демократиялық жүйеде саяси және идеологиялық тұрғыдан өкілдік интеграцияны іске асыру. 1986 жылдың 25 мамырында Эскипулас қаласында (Гватемала) Орталық Америка мемлекеттерінің президенттері қабылдаған тарихи I Эскипулас декларациясында мынадай мәлімдеме жазылған: «Институционалдық құрылымдармен түсіністік пен ынтымақтастықты қолдайтын шараларды құру және толықтыру қажет. Олар диалогты, ортақ дамуды, демократияны және плюрализмді аймақтағы бейбітшілік пен Орталық Американың интеграциясы үшін маңызды элементтер ретінде нығайтуға мүмкіндік беруі керек. Сондықтан PARLACEN-нің негізін қалау қажет. Оның мүшелері жалпы және тікелей сайлау арқылы еркін сайланады, осы арқылы саяси және қатысушылық плюрализм принципі сақталады». PARLACEN және басқа да саяси билік органдары туралы келісімге 1987 жылдың қазан айында Гватемала, Сальвадор, Коста-Рика, Никарагуа және Гондурас қол қойды. Бастапқыда бұл құрал 1990 жылдың 1 мамырында үш мемлекет үшін ғана (Гватемала, Сальвадор және Гондурас) күшіне енді. PARLACEN 1991 жылдың 28 қазанында құрылды және оның бас кеңсесі Гватемала Республикасындағы Гватемала қаласында орналасқан. Тайваньның заң шығарушы органы – Заң шығарушы Юань 1999 жылы PARLACEN-де тұрақты бақылаушы мәртебесіне ие болды. Алайда, PARLACEN 2022 жылдың 28 сәуірінде «Бір Қытай» саясатын қолдау туралы мәлімдеме жасаған кезде өз ұстанымын өзгерткенін көрсетті. Келесі жылы, 2023 жылдың 21 тамызында PARLACEN Пленарлық Ассамблеясы Тайваньның заң шығарушы органының тұрақты бақылаушы мәртебесін жоюға және оның орнына Қытайдың Ұлттық Халық Конгресін тұрақты бақылаушы ретінде қосуға дауыс берді. Дауыс беру Никарагуа делегациясының өтініші бойынша жүзеге асты, олар «Тайвань Біріккен Ұлттар Ұйымында тәуелсіз мемлекет ретінде мойындалмағандығын» және «PARLACEN-де Тайваньтың бақылаушы мәртебесінің заңдық мәртебесінің болмауына байланысты заңсыз екендігін» айтты, сондай-ақ БҰҰ-дағы қытайлық өкілдікке қатысты БҰҰ қарарына сілтеме жасады. Қытай үкіметі бұл дамуды құптады.

Құқықтық мәртебесі мен міндеті

PARLACEN – SICA-ның өңірлік ассамблеясы болып табылады және ортақ мүддедегі саяси, экономикалық және мәдени мәселелер туралы пікір білдіруге, талдаулар мен талқылаулар жүргізуге, демократияның, бейбітшіліктің және Орталық Американың интеграциясының негізгі шарттарын қарастыруға, сондай-ақ оларды іске асыру үшін бастамалар әзірлеуге арналған тұрақты саяси орган ретінде жұмыс істейді. Оның міндеттеріне адам құқықтары мен халықаралық құқықты дамыту, қауіпсіздік және әлеуметтік әл-ауқат аясында бейбіт өмірді қамтамасыз ету кіреді, бұл міндет өкілдік және қатысу демократиясы, көп түрлілік және ұлттық заңнама мен халықаралық құқыққа құрмет принциптеріне негізделген. PARLACEN халықаралық құқық бойынша заңды тұлға мәртебесіне ие.

Панама

Панама президенті Рикардо Мартинелли сайлауалды уәдесін орындап, Панаманы ПАРЛАЦЕН-нен шығаруға уәде берді. 2009 жылдың 11 желтоқсанында Панаманы ПАРЛАЦЕН-нен шығару туралы 78-заң қабылданды, бірақ Орталық Америка Әділет сотының шешімімен бұл заң конституциялық емес деп жарияланды. Соттың мәлімдемесіне сәйкес, ПАРЛАЦЕН-нен шығу тәртібі қарастырылмаған және Панама одан бас тарта алмайды. 2012 жылдың қаңтар айында Панаманың Жоғарғы соты бұл шешімді қайта бекітті, соның нәтижесінде Панама ПАРЛАЦЕН-ге қайта қосылды. Еуропалық Одақпен еркін сауда туралы келісімге қол қойылғаннан кейін Панама оның құрамында болуға көбірек қызығушылық танытты.

Құзыреттер мен міндеттер

PARLACEN – Орталық Америка интеграциясы жүйесінің (SICA) саяси және демократиялық өкілдігін жүзеге асыратын, аймақтық және тұрақты орган, ал басты мақсаты – Орталық Америка интеграциясын іске асыру.

Құзыреттер

Интеграцияға қатысты заңнама ұсынысы. Интеграцияның демократиялық бақылауы. Интеграцияны одан әрі тереңдету және күшейту жөніндегі бастамалар.

Тапсырмалары

Орталық Америка мемлекеттері арасындағы интеграция процесін ілгерілету және ең жоғары деңгейдегі ынтымақтастыққа бастаушылық ету. Орталық Америка мемлекеттері талқылайтын келісімдер мен шарттардың жобаларын әзірлеу және SICA ұсыныстары бойынша пікір білдіру. Интеграцияға кедеріс келтіруі мүмкін мемлекеттер арасындағы қайшылықтарды анықтау үшін арнайы комиссиялар құру. Орталық Америка мемлекеттерінде демократиялық, көпүрлі және азаматтардың қатысуымен құрылған үкіметті нығайтуға көмектесу. Халықаралық құқықтың күшіне қолдау көрсету. SICA-ның ресми атқарушы органдарын білу. SICA институттарының бюджеттері туралы мәліметтерге ие болу.

PARLACEN-тің органдары

PARLACEN-нің ұйымдық құрылымы Пленум, Парламент Басқармасы және Хатшылықтан құралған.

Парламенттік топтар

Парламенттік топтар Орталық Америка өкілдерінің саяси тенденциясын қадағалайды және өздерінің саяси бағытына сәйкес құрылады. Парламенттік топтар парламенттік отырыста ішкі қағидаларды қабылдау арқылы құрылады. Парламент бюросы әрбір парламенттік топты тіркейді. Қағидалар жарияланады және топтың идеологиялық принциптері, саяси мақсаттары мен ережелері баяндалады. Үш парламенттік топ бар: Солшылдар парламенттік тобы, Орталық демократиялық интеграция тобы және Демократиялық интеграцияшылдар одағы.

Құрамы

Ел партиясы Орындықтар Соңғы сайлау Келесі сайлау Сілтеме (Шығанақ) Қазіргі Революциялық партия 11 5 шілде 2020 19 мамыр 2024 Доминикан азаттық партиясы 8 Тәуелсіз 1 Барлығы: 20 Nuevas Ideas 13 3 наурыз 2024 2027 Ұлттық республикалық альянс 2 Farabundo Martí Ұлттық азаттық фронты 2 Ұлттық бірлік үшін үлкен альянс 2 Христиан-демократиялық партия 1 Барлығы: 20 Vamos 5 25 маусым 2023 2027 Ұмытылған үміт ұлттық бірлігі 4 Semilla 3 Құндылықтармен көзқарас 2 Батырлық-одақтастық партиясы 2 Todos 1 Қалау, мүмкіндік және ынтымақ 1 Nosotros 1 Гватемалалық ұлттық революциялық бірлік – Winaq 1 Барлығы: 20 Бостандық және қайта құру 10 28 қараша 2021 2025 Гондурас ұлттық партиясы 8 Гондурас либералдық партиясы 2 Барлығы: 20 Сандинисттік ұлттық азаттық фронты 15 7 қараша 2021 2026 Конституциялық либералдық партия 2 Никарагуалық либералдық альянс 1 Тәуелсіз либералдық партия 1 Республика үшін альянс 1 Барлығы: 20 Демократиялық революциялық партия 7 5 мамыр 2019 5 мамыр 2024 Демократиялық өзгеріс 7 Panameñista партиясы 2 Ұлттық республикалық либералдық қозғалыс 1 Альянс партиясы 1 Халық партиясы 1 Тәуелсіз 1 Барлығы: 20 Барлығы: 120 2024 2024

Сайлаулар

Орталық Америка Парламентіне мүше мемлекеттердің барлығын өкілдік ететін 20 сайланған мүше Орталық Америка Парламентінің Ішкі регламентінің 2-бабына сәйкес, мүше мемлекеттің президенттік сайлауымен бір уақытта сайланады. Әрбір мүше мемлекеттің бұрынғы президенті, сондай-ақ вице-президенттер мен премьер-министрлер де өздерінің қызмет мерзімі аяқталғаннан бастап, ізбасарының қызмет мерзімі аяқталғанға дейін PARLACEN-нің құқықтық мүшелері болып табылады.

Тиімділік пен қиындықтар

Коста-Рика, аймақтағы ең бай елдердің бірі және SICA-ға белсенді қатысушы мемлекет, Эскипулас II келісімін ратификацияламады және Парлаценде ұсынылмайды. Парлаценді кейбір тараптар (соның ішінде Гондурас экс-президенті Рикардо Мадуро) пайдасыз нәрсе деп санайды.

2007 жылы парламент мүшелерінің қазасы

2007 жылдың 19 ақпанында Гватемаланың ұлттық полициясының ұйымдасқан қылмыс бөлімінің басшысын қоса алғанда, төрт гватемалалық полиция қызметкері үш сальвадорлық өкілден тұратын топты өлтірді. Қылмыскерлер үш күннен кейін тұтқындалып, гватемалалық түрмеге қамалды, онда бірнеше күннен кейін түрме күзетшілері кейпінде киген қарулы адамдар оларды өлтірді. Гватемала президенті Оскар Бергер офицерлердің өлтірілуін өкілдердің өлтірілуін тергеуге кедеріс келтіру мақсатында жасалған мафиялық тапсырыс деп атады. Бұл оқиға Орталық Америкадағы жемқорлық және есірткі саудасы, сондай-ақ гватемалалық ұлттық полициясына ұйымдасқан қылмыстың терең енуі туралы сұрақтар тудырды.