Кіріспе

Америкалық саяси партия – Америка Құрама Штаттарының Ұлттық шаруалар-еңбекшілер партиясы.

АҚШ-тағы алғашқы заманауи шаруалар-еңбекшілер партиясы 1918 жылы Миннесота штатында құрылды. Американың Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы ауыл шаруашылығы өнімдерінің бағасын және жұмысшылардың жалақысын төмендетті, сонымен бірге соғыс жылдарында бөлшек сауда бағалары күрт өсті. Осының салдарынан шаруалар мен жұмысшылар өз мүдделерін қорғау үшін саяси аренада бірікті. Партия 1936 жылы таратылды және оның орнын Миннесота шаруалар-еңбекшілер партиясы басты.

АҚШ Еңбек партиясы

Фермерлер-еңбекші қозғалысына маңызды үлес қосқан бағыттардың бірі – Еңбек партиясы қозғалысы. 1918 жылдың жазында Бриджпорттағы машина жасаушылардың халықаралық қауымдастығының ереуілі Коннектикут штатының бес қаласында Еңбек партиясына ұласты. Осы жылы күзде Чикаго Еңбек Федерациясы (президенті Джон Фитцпатрик және хатшы-казначейі Эдвард Ноккелс басшылығымен) Еңбек партиясын қолдауды қабылдады. Ұқсас тәуелсіз Еңбек партиясы қозғалыстары Нью-Йорк, Пенсильвания, Миннесота, Огайо және Солтүстік Дакота штаттарында туды. Бұл штаттық және жергілікті ұйымдар 1919 жылдың қараша айында Чикагода Америка Құрама Штаттарының Еңбек партиясын құру үшін бірікті. Ұлттық Фермерлер-еңбекші партиясын құруға дайындық болған маңызды шара 1920 жылдың 12 ақпанында Чикагода өткен Кооперативтік конгресс болды. Конгресске кооперативтік қозғалыстың өкілдері, фермерлік ұйымдар, кәсіподақтар және Пламб жоспары лигасы қатысты. Конгресс 12 адамнан тұратын Бүкіл Америкалық Фермерлер-еңбекші Кооперативтік комиссиясын сайлады. Роберт Майнор бұл оқиға туралы "Озатқыш" басылымында жан-жақты жариялады.

АҚШ-тың шаруалар-еңбекшілер партиясы

1920 жылдың шілдесінде АҚШ Еңбек партиясы өз атауын Фермерлер-Еңбек партиясы деп өзгертті. Ол Юта штатының заңгері Парли П. Кристенсенді АҚШ Президентігіне үміткер етті. Кристенсен Вашингтон штатында ерекше нәтиже көрсетіп, тек сол штаттан 77 000-нан астам дауыс жинады. Барлығы Кристенсен 19 штаттың сайлаушыларынан 265 000-нан астам дауыс алды, Фермерлер-Еңбек партиясының тізімінде болған штаттардың саны осы шамада еді. 1920 жылғы сайлау кезінде Вашингтон штатынан АҚШ Сенатына Фермерлер-Еңбек партиясынан кандидат болған К. Л. Франс 25% дауыс алып, екінші орынға шықты. Бұл Фермерлер-Еңбек партиясының Миннесота штатынан тыс жердегі сайлаудағы ең жақсы көрсеткіші болды, ал Миннесота штатты партияның негізгі бекінісіне айналатын еді. Партияның Нью-Йорк штатының губернаторы лауазымына үміткері – Нью-Йорк портының бұрынғы демократтық басшысы Дадли Филд Малоун болды. Ол штаттық сайлауда 69 908 дауыс жинады, ал социалистік кандидат Джозеф Д. Кэннонға 159 804 дауыс түсті. Алайда, партияның Нью-Йорк штатынан АҚШ Сенаторына үміткері Роза Шнайдерман 15 086 дауыс алды, ал социалист Джейкоб Панкен 151 246 дауыс жинады. 1921 жылдың қараша айында ұзақ әлемдік турнесі аясында Парли Паркер Кристенсен Мәскеуде Владимир Ленинмен екі рет кездесті. Фермерлер-Еңбек партиясының ресми органы – Чикагода шығарылатын «Жаңа көпшілік» газеті болды. Газеттің редакторы Роберт Бак, Фитцпатрик Ноклздің жақтасы еді. 1922 жылы Фермерлер-Еңбек партиясының съезіне 17 штаттың ұйымдарынан 72 делегат қатысты. Виктор Бергер, Сеймур Стетман және Отто Бранстеттер Америка Социалистік партиясының дос делегаттары ретінде іс-шараға қатысты. Съезд ФЛП ұйымын британдық Лейборист партиясының үлгісіндегі еңбек ұйымдарының федерациялық органына айналдыру туралы шешім қабылдады. Фермерлер-Еңбек партиясы 1922 жылдың 11-12 желтоқсанында Кливленд қаласында өткен Прогрессивті саяси әрекеттер конференциясының екінші конференциясына делегаттар жіберді. Конференция 52-64 дауыспен тәуелсіз саяси партия құру туралы ұсынысты қабылдамады, Социалистік және Фермерлер-Еңбек партиясының делегациялары қарсы дауыс берді. Конференция соңында Фермерлер-Еңбек партиясының делегациясы енді CPPA-мен байланысты болмайтынын мәлімдеді. 1923 жылдың наурыз айында Чикагоның Фермерлер-Еңбек партиясы CPPA-дан бөлініп, ұлттық Фермерлер-Еңбек саяси ұйымын құруға кірісуге шешім қабылдады. Мамыр айында АҚШ Фермерлер-Еңбек партиясының Ж. Г. Браунның қол қойған шақыру қағазы жарияланды, онда 3 шілдеде Чикагода «Америка жұмысшыларының үлкен саяси съезі» өткізілуі туралы хабарланды. Съезге шақыру қағазы кәсіподақтарға, штаттық Фермерлер-Еңбек партияларына, Партиялық емес лигаға, Социалистік партияға және Жұмысшылар партиясына жіберілді. ФЛП CPPA-ның тартымдылығына және осы ұйымның тәуелсіз сайлау саясатына қатысудан бас тартуына наразы болды және басқа жолдармен ұлттық ұйым құруға тырысты. Жұмысшылар партиясы бірыңғай майдан стратегиясының бөлігі ретінде ФЛП съезіне қатысуға ынта білдірді. Ал Социалистік партия өте күдікпен қарады. SPA бұл мәселені 1923 жылдың 19-23 мамырында Нью-Йоркте өткен съезде мұқият қарастырды, содан кейін ФЛП съезіне қатысудан бас тарды, оның орнына CPPA-ны жаңа Еңбек партиясының құралы ретінде қарастырды. 1923 жылдың маусым айының ортасында Америка Жұмысшы партиясының Орталық атқару комитетінің кіші комитеті Фермерлер-Еңбек партиясының кіші комитетімен кездесті. Екі кіші комитет 3 шілдедегі конференцияға жеткілікті жұмысшылар өкілдері келсе, Фермерлер-Еңбек партиясы Федерациялық Фермерлер-Еңбек партиясымен алмастырылуы керек, ал Фермерлер-Еңбек партиясының Ұлттық комитеті жаңа Ұлттық атқару комитетімен алмастырылуы керек деп келісті. Екі кіші комитет осы трансформацияны іске асыру үшін қажетті маңызды масса үшін делегаттарды жіберуші ұйым мүшелерінің саны 500 000 болуы керек деп келісті. Сондай-ақ, 3 шілдедегі конференцияда Кеңес Одағын мойындауды талап ететін жалпы қағидалар туралы мәлімдеме және резолюция қабылдануы керек екені туралы келісімге келді. Егер 500 000-ға жету мүмкін болмаса, жаңа федерацияланған ФЛП-ның ұйымдастыру комитеті құрылатын еді.

Федеративтік шаруалар жұмысшы партиясы

1923 жылдың шілдесінде өткен ФЛП конференциясына шамамен 540 делегат қатысты. Жұмысшылар партиясы жиынға басымдық танытуға бар күшін салған сияқты. Конференция барысында он адамнан тұратын топтар, топ жетекшісі басқаратын, ұйымдасқан жүйе қолданды. Жұмысшылар партиясының 3 шілдедегі конференциясына делегаттар Орталық Атқару комитетінің басшылық кеңесімен басшылыққа алынды. Конференцияда ұйымдастыру жоспары талқыланғанда К.Э. Рутенберг сөз сөйлеп, Фермерлер-Еңбек партиясының делегаттары нені қалайтынын сұрады, сондай-ақ федерациялық Фермерлер-Еңбек партиясын сақтап қалу үшін кез келген ұсынысқа келісуге дайын екенін мәлімдеді. Жаңа ұйымның Ұлттық Атқару комитетінің жеті орынның бесеуі Фермерлер-Еңбек партиясына бөлінді. Осыған жауап ретінде конференция жұмысы тоқтатылып, Фермерлер-Еңбек партиясының делегаттары жабық кеңеске жиналды. Кеңес Жұмысшылар партиясын конференциядан шығару және конференциядан Фермерлер-Еңбек партиясының 1921 жылғы бағдарламасы мен конституциясын өзгеріссіз қабылдауды сұрау туралы резолюциямен оралды. Бұл ұсынысты конференцияда Чикаго Еңбек Федерациясының өкілі Джон Фицпатрик жасады, ол «саяси өзгерістерді заңсыз жолдармен қолдайтын кез келген ұйыммен» бірігудің «өзіне-өзі қастандық» екенін айтты. Бұл резолюция шамамен 500-40 дауыспен мақұлданды, нәтижесінде Джон Фицпатрик және оның көзқарасын бөлісетін делегаттар тобы конференцияны тастап кетті. Жұмысшылар партиясы өз бағдарламасына басымдық танытып, осы конференцияда «Федерациялық Фермерлер-Еңбек партиясын» құрды. Темір құрылысшысы Джозеф Манли, Уильям З. Фостердің күйеуі болғанымен, Джон Пепперге адал болды, ұйымның Ұлттық хатшысы болып сайланды. WPA-ның Чикагодағы еңбек газеті «The Voice of Labor» FFLP-ге беріліп, оның ресми органы «Farmer-Labor Voice» аталды. «Федерациялық Фермерлер-Еңбек партиясы» тұжырымы сол кезде қолға алынған үшінші партияның ұйымдық үлгісімен үлкен ұқсастықтарды көрсетті, Социалистік партия – британдық Еңбек партиясының үлгісінде құрылған, саяси ұйымдар (WPA және SPA сияқты) өздерінің тәуелсіз ұйымдық ерекшеліктерін сақтай отырып, оған қосыла алатын партия. Социалистік партия CPPA арқылы американдық «Еңбек партиясын» құруға тырысты, бірақ бұл жоба сәтсіз аяқталды. Жұмысшылар партиясы Фермерлер-Еңбек партиясының ұйымын «бағындырып» алды, бірақ олармен бірігуге асыққан бұқаралық ұйымдардың қолдауын жоғалтты.

1924 жылғы конференциялар

1924 жылдың 11-12 наурызында Сент-Пол қаласында Фермерлер-Еңбек партиясының конференциясы өтті, онда келесі Ұлттық съезді сол қалада 17 маусымда өткізу туралы шешім қабылданды. Бұл жиынға шақыру қағазы жарияланды, онда фермерлер, еңбек және саяси ұйымдар бес тармақты "алдын ала бағдарламаға" қол қойған жағдайда делегаттар жіберуі талап етілді. Аталған бағдарлама мемлекеттік меншікке көшуді, мемлекеттік банк жүйесін құруды, барлық табиғи ресурстарды мемлекеттік бақылауға алуды, азаматтық құқықтарды қалпына келтіруді және еңбек дауларында тыйым салуды жоюды көздеді. АҚШ Фермерлер-Еңбек партиясының бір бөлігі FLP съезін Прогрессивті саяси әрекеттер конференциясымен біріктіруге тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Бұл топ сондай-ақ барлық ұлттық саяси партияларды съезге қатысудан шеттетуге тырысты, мақсаты – Жұмысшы (коммунистік) партиясын қатысудан мүшекес ету болатын. Бұл әрекет те сәтсіз болды. Фермерлер-Еңбек партиясына коммунистерден тазару және келесі съезді 1924 жылдың 4 шілдесіне дейін кейінге жылдыру үшін қысым көрсетілді, осылайша оны Прогрессивті саяси әрекеттер конференциясымен бірдей уақытта өткізуге болар еді. 1924 жылдың 18 наурызында Ұлттық хатшы Джей Г. Браун Ұлттық комитетке 4 шілдеде Кливлендте съез өткізу мәселесі бойынша дауыс беруді сұрап хат жолдады. Аталған съезге шақыру жолданбады. Браун Ұлттық хатшы лауазымынан уақытша Роберт М. Бакқа берді, бірақ ол да көп ұзамай қызметтен кетті. Ұлттық төраға У. М. Пиггот Берт Мартинді Ұлттық хатшы етіп тағайындады және кеңсе Чикагодан Денверге көшірілді. 1924 жылдың маусымында өткен Фермерлер-Еңбек партиясының съезіне (оған Федерациялық Фермерлер-Еңбек партиясы мүше ұйым ретінде қатысты) 26 штаттан келген 500-ден астам делегат қатысты. Съезде сенатор Роберт М. Ла Фоллетттің президенттікке кандидат болуы талқыланды. Ла Фоллетт Америка Жұмысшы партиясының өткір қарсыласы болғандықтан, съездің қолдауын алуға тырыспады, ал съезд АҚШ президенті және вице-президенті лауазымдарына өзінің кандидаттарын – Д Duncan Макдональд пен Уильям Букты ұсынды. ФЛП Ұлттық комитеті 4 шілдеде Кливлендте жиналып, Прогрессивті саяси әрекеттер конференциясына делегаттар сайлады. Юта штатынан У. М. Пиггот Ұлттық төраға, ал Денверден Берт Мартин Ұлттық хатшы болып қайта сайланды. 1924 жылдың 10 шілдесінде Кливлендте КПА Ла Фоллетті қолдағаннан кейін Ұлттық атқару комитетінің көпшілігі Макдональд пен Буктың кандидатураларын қайтарып алды және Жұмысшы партиясының тәуелсіз науқанына қолдау көрсетуге уәде берді. 1924 жылдың соңына қарай Федерациялық ФЛП өмір сүруін тоқтатты.

Ұлттық шаруалар-еңбек партиясы

Дегенмен, Федеративтік шаруалар-еңбекші партиясының тарауы шаруалар-еңбекші партиясы қозғалысының аяқталуын білдірмеді. Қайта құрылған шаруалар-еңбек партиясы штаттық деңгейде Миннесота, Колорадо, Юта, Иллинойс, Кентукки, Монтана, Нью-Йорк, Пенсильвания, Оклахома, Миссури, Вашингтон, Дакота және басқа да штаттардағы мемлекеттік және жергілікті ұйымдары арқылы өмір жасамасын жалғастырды. Ұлттық ұйым Ұлттық төраға В. М. Пиггот пен Ұлттық хатшы Берт Миллер басшылығымен жұмысын жалғастырды. Топтың 1920 жылғы президенттікке үміткері Парли Паркер Кристенсен 1924 жылғы 12 желтоқсанда Прогрессивті саяси әрекеттер конференциясының ұлттық комитетінің отырысына қатысып, 1925 жылғы 21-22 ақпанда өтетін конференцияны ұйымдастыру комитетіне мүше болып сайланды. Сол уақытта және сол жерде шаруалар-еңбек партиясының адал мүшелерінің съезі шақырылды, ол жұмысшы партиясын құруда Прогрессивті саяси әрекеттер конференциясымен ынтымақтастық орнатуды көздеді. 1930 жылдарға дейін КПСС немесе Социалистік партияның қатысуынсыз ұлттық шаруалар-еңбек партиясын қайта құруға әрекеттер жасалды. Фрэнк Уэбб 1928 жылы қалған партияның үміткері болды. 1932 жылғы президенттік сайлауда Джейкоб Кокси бірнеше штаттан шаруалар-еңбек партиясының үміткері ретінде сайлау кампаниясын жүргізді. Екі сайлаудың екеуінде де партия 8000-нан астам дауыс жинамады.

Әнмен

Фолксингер және Фермерлік Еңбек партиясын қолдаған Джим Гарланд "Мен сіздің миллиондарыңызды қаламаймын, мырза" әнін жазды, онда ол "Екі ескі партияны алыңыз, мырза, / Мен оларда ешқандай айырмашылық көре алмаймын. / Бірақ Фермерлік Еңбек партиясымен / Біз жұмысшыларды азат етеміз" деп әндейді. Вуди Гатри "Wabash Cannonball" әуенімен "Фермерлік Еңбек Пойызы" әнінің сөзін жазып, 1942 жылдың 29 тамызында NBC радиосының Қызыл желісіндегі AFL және CIO бірлестігімен шығарылған "Жеңіс үшін Еңбек" бағдарламасында орындады. 1948 жылы ол 1948 жылғы 22-25 шілдеде өткен Прогрессивті Ұлттық Конвенция үшін "Уоллес Тейлор Пойызы" болып өзгертілді, онда бұрынғы АҚШ вице-президенті Генри А. Уоллес Гарри С. Трумэнге (Демократтар), Стром Турмондқа (Диксиекраттар) және Томас Э. Дьюиге (Республикалықтар) қарсы АҚШ президентіне кандидат ретінде ұсынылды.