Кәсіби одақтардың өнеркәсіптік ұйымдастыру моделі

Кіріспе

Еңбек одағының ұйымдастыру моделі

Өнеркәсіптік синдикализм – бір саланың барлық жұмысшыларын, олардың біліктілігі мен кәсібіне қарамастан, бір одаққа біріктіретін кәсіподақтарды ұйымдастыру тәсілі. Осы арқылы бір саланың немесе барлық салалардың жұмысшылары саудаласу кезінде және ереуіл жағдайларында күштірек болады. Өнеркәсіптік синдикализм, жұмысшыларды нақты кәсіптері бойынша ұйымдастыратын шеберлік синдикализмінен өзгеше.

Ерте тарих

1893 жылы АҚШ-та Юджин Дебс және басқа теміржолшылар одағының басшылары қолөнершілер одағының шектеулі мүмкіндіктеріне жауап ретінде өндірістік одақ ретінде Америка теміржол одағын (ARU) құрды. Дебс өзі сол кездегі әріптестерінің қолөнер арқылы ұйымдастыруға қанағаттанбағандығын мысалмен түсіндірді. Ол 1888 жылы Чикаго, Берлингтон және Куинси теміржолдарында пойыз жүргізушілері мен теміржол өрт сөндірушілері ереуіл ұйымдастырды, бірақ басқа жұмысшылар, әсіресе кондукторлар, өздерінің жеке кәсіподақтарында болғандықтан, бұл ереуілге қосылмады. Осыдан жұмыс берушілер ереуілді бұзу үшін адамдарды жалдады. 1894 жылдың маусым айында ARU жалғасып жатқан Пуллман ереуіліне қолдау көрсетуге дауыс берді және одақ бойкотқа қолдау білдіргеннен кейін бірнеше сағаттың ішінде Пуллман компаниясының Чикагодан Батыс АҚШ-қа бағытталған трафиктары тоқтатылды. Бұл наразылық оңтүстікке, содан кейін Шығыс АҚШ-қа тарады. Негізінен Чикаго маңында орналасқан теміржол компанияларын білдіретін Бас менеджерлер қауымдастығының төрағасы мынадай мәлімдеме жасады:

Біз теміржолшылардың біріккен одақтарымен арықтаса аламыз, бірақ А.Р.У.-мен емес. Біз Дебсті де жеңе алмаймыз. Оны жою керек. Бас менеджерлер қауымдастығы АҚШ үкіметіне жүгінді, ол дереу АҚШ армиясы мен АҚШ маршалдарын ереуілді тоқтатуға жіберді.

Халықтықтандыру және радикализм

1905 жылы Чикагода Азиялықтарды Шеттету лигасы құрылғаннан кейін алты апта өткен соң, Дүниежүзілік өнеркәсіп жұмысшылары (IWW) ұйымының бірінші жылдық конвенциясында құрылды. Ол Америка Еңбек Федерациясы қолдаған шеберлік кәсіподақтарының философиясын қабылдамау ниетімен құрылды. Ұйым құрылғаннан бастап, IWW жынысына, біліктілігіне, нәсіліне, дініне немесе ұлттық шығуына қарамастан жұмысшыларды біріктіретін болды, бұл Федерациядан өзгешелік еді. Ол жаппай жұмысшы қозғалысы, «Бір Ұлы Одақ» үшін күресті және «жұмысшы және жұмыс беруші кластардың ортақ мүддесі жоқ» деп мәлімдеді. Федерацияға қатысты сын-ескертпелердің ішінде мүше-кәсіподақтардың бір-біріне қарсы саботаж жасауы, өкілеттік даулары, автократиялық басшылық және Ұлттық азаматтық федерациясындағы кәсіподақ және бизнес басшылары арасындағы тығыз байланыс бар еді. АРУ таратылғаннан кейін алты ай түрмеге қамалғаннан кейін, ол Эд Бойс, Билл Хейвуд және басқалармен бірге Батыс жұмысшылар одағын құруға белсенді қатысты, ол жақын арада Америка жұмысшылар одағы болып қайта аталды, бұл IWW-нің алғы құрылымы болды. Жаңа ұйым өте белсенді әрекет етті және революциялық социалистік және радикалдық идеяларды ұстады, Бойс еңбек «адам құқықтары мен бостандығын кез келген құлдық жүйеден де зиянды жалақы жүйесін жоюы керек» деп жариялады. IWW конституциясының кіріспесінде былай делінген: «Миллиондаған жұмысшы халықтың арасында ашаршылық пен мұқтаждық болғанда және жұмыс беруші класты құрайтын азаматтар өмірдің барлық жақсылықтарына ие болғанда, бейбітшілікке қол жеткізу мүмкін емес. Осы екі класс арасында күрес жалғасуы керек».

Бір үлкен одақ

Тарихи тұрғыдан алғанда, өндірістік синдикализм көбінесе "Бір үлкен одақ" тұжырымдамасымен байланысты болған. 1919 жылғы 12 шілдеде "The New England Worker" газеті "Өнеркәсіптік одақтың қағидасы" деген мақала жариялады:
blockquote|Өндірістік синдикализмнің негізгі қағидасы – еңбек егесі мен жұмысшы табы арасындағы мәңгілік күрестің танылуы. [Өнеркәсіптік одақ] өз мүшелерін екі қарсы таптың арасындағы әрбір күрестің принциптері мен себептерін толық түсінуге тәрбиелеуі керек. Осы өздігінен жүзеге асырылатын жаттығу, тәртіп және оқыту О. Б. У.-ның әдістері болады. Қысқасы, Өнеркәсіптік одақ жұмысшы класының біртұтас, біріккен ұйымын құруға және жұмысшылардың ынтымағын әлсіретіп, жағдайларын жақсартуға кедерілес барлық бөліністерді жоюға бағытталған.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африка кәсіподақтарының конгрессі (COSATU) өндірістік кәсіподақшылдық принциптері бойынша ұйымдастырылған.

Ұлыбритания

Марион Даттон Савидж өнеркәсіптік синдикализм рухын Роберт Оуэннің 1833-34 жылдары жұмысшылардың "өндірісті басқаруға талпынысымен" байланыстырады. Ұлы Ұлттық Біріккен Кәсіподақтар (GCTU) көптеген салалардан білікті және білікті емес жұмысшыларды қабылдады, ал мүшелік саны бірнеше апта ішінде жарты миллионға жетті. Құйыртпақ қарсылық GCTU-ны бірнеше айдан кейін тарап кетуге мәжбүр етті, бірақ қозғалыстың идеалдары біраз уақыт сақталды. Чартизмнің сәтсіздігінен кейін британдық кәсіподақтар тек білікті жұмысшыларды ұйымдастыра бастады және қолданыстағы өнеркәсіптік ұйымды жасырын қолдау үшін өз мақсаттарын шектеді. 1889 жылы "сыныптық санасы бар және шамалы социалистік" жаңа кәсіподақ қозғалысы біліктілігі жоқ жұмысшыларды ұйымдастыра бастады. Өнеркәсіптік синдикализм негізінен жаңа өнеркәсіптік ұйымдардың құрылуы арқылы емес, шеберлік кәсіподақтарын өнеркәсіптік құрылымдарға біріктіру арқылы дамыды. 1922 жылға дейінгі өнеркәсіптік ұйымдарға Ұлттық Көлік Жұмысшылары Федерациясы, Ұлттық Теміржолшылар Одағы және Ұлыбритания Кеншілер Федерациясы кірді. 1910 жылы Том Манн Францияға барып, синдикализммен танысты. Ол Ұлыбританияға оралып, Солтүстік Америкадағы IWW-ге ұқсас Жұмысшылардың Халықаралық Өнеркәсіптік Одағын ұйымдастыруға көмектесті.

Америка Құрама Штаттары

1904 жылы Батыс кеншілер федерациясы Колорадо еңбек соғыстарында әскери және жұмыс берушілердің зорлық-зомбылығына байланысты қатты қысымға ұшырады. Оның еңбек федерациясы – Америка еңбек одағы айтарлықтай мүшелікке ие болмады. AFL ең ірі ұйымдасқан еңбек федерациясы болды, ал Теміржол қызметкерлерінің біріккен бауырластығы (UBRE) оқшауланған сезімде болды. Олар AFL-ге жарғы сұрағанда, 1901 жылғы Скрантон декларациясы AFL-дің басшылық қағидасы болды. Гомперс әр кәсіп пен шеберліктің өз одағы болады деп уәде берген еді. Скрантон декларациясында бір филиал – Біріккен кеншілер одағы өндірістік одақ ретінде құрылғаны, ал басқа да шеберліктер – ағаш өңдеушілер, машина жасаушылар және т.б. – күшті шеберлік одақтары ретінде ұйымдастырылғаны айтылды. Бұл шеберлік одақтары өндірістік одақтастардың өз «аумағына» қол сұғуына жол бермеді. Бұл тұжырым еріктілік деп аталды. Федерация UBRE-нің өтінімін еріктілік қағидасына сәйкес қабылдамады. Еріктілікті мойындаған Скрантон декларациясы сақталды, тіпті шеберлікке негізделген теміржол бауырластықтары әлі AFL-ге қосылмаған болатын. AFL шеберлік одақтары қосылуы мүмкін есікті ашық ұстап, өнеркәсіптік одақтардың қосылу ниетін тоқтатып тастады. Келесі жылы 2000 мүшелі UBRE IWW ұйымдастыру конференциясына қосылды. Герберт Гувер президент болғанға дейін AFL президенті Гомперспен достық қарым-қатынаста болды. Гувер, бұрынғы АҚШ Азық-түлік басқармасының басшысы, Федералды инженерлік қоғамдардың президенті, содан кейін 1921 жылы Хардинг кабинетінде Сауда министрі болып, бірнеше «жаңашыл» ірі корпорациялардың басшыларын кездесуге шақырды. [Гувер] олардан неге олардың компаниялары Гомперспен отырып, ұйымдасқан еңбекпен жақсы қарым-қатынас орнатуға тырыспағанын сұрады. Гувердің пікірінше, мұндай қарым-қатынас «Wobblies», Әлемдік өнеркәсіптік жұмысшылардың өркендеуімен көрініс тапқан радикализмнің таралуына қарсы тұруға мүмкіндік берер еді. Гувердің бастамасы кездесуге қатысушылар тарапынан қолдау алмады. Гувер түсінбеген кедергілер, [Сайрус] Чинг өзінің естеліктерінде жазғандай, Гомперстің AFL кәсіподақтары жұмысшыларды ұйымдастырғаннан басқа компания ісіне қатысу құқығы болмағаны және федерацияның шеберлік одақтарына бағынуы [AFL-дің] филиалдарының жаппай өндіріс салаларын тиімді ұйымдастыруына кедергі келтіргені еді. Шеберлікке негізделген AFL өнеркәсіптік жұмысшыларды ұйымдастыруға ақырындау болды және федерация шеберлік одақтарына адал болды. Бұл 1930 жылдардың ортасында Ұлттық еңбек қатынастары заңы қабылданғаннан кейін жұмысшылар кәсіподаққа мүше болуға талап ете бастағанда өзгерді. CIO қозғалысымен бәсекелесіп, AFL 1886 жылғы AFL Конституциясында бастапқыда көзделгендей, AFL-ге тікелей бағынышты жергілікті өндірістік одақтар болған Федералды еңбек одақтарын (FLU) құрды. FLU уақытша одақтар ретінде құрылды, олардың көпшілігі өндірістік негізде ұйымдастырылды. Шеберлік тұжырымына сәйкес, FLU негізінен ұйымдастыру мақсатында құрылды, мүшелігі бір саланың жұмысшыларының көпшілігі ұйымдасқаннан кейін AFL-дің шеберлік одақтарына бөлінуі тиіс еді. АҚШ-та 1920 жылдардағы өндірістік синдикализмнің түсінігі, мысалы, 1930 жылдардағыдан мүлдем өзгеше болды. Өнеркәсіптік ұйымдар конгресі (CIO) 1955 жылы Америка еңбек федерациясымен (AFL) бірігуге дейін өндірістік синдикализмнің бір түрін жүзеге асырды, ол негізінен шеберлік одақтарынан тұрды. Нәтижесінде құрылған AFL–CIO федерациясындағы одақтар кейде әртүрлі тенденциялардың қоспасын қамтиды.

In 1904, the Western Federation of Miners was under significant pressure from military and employer violence in the Colorado Labor Wars. Its labour federation the American Labor Union had not gained significant membership. The AFL was the largest organized labour federation, and the United Brotherhood of Railway Employees (UBRE) felt isolated. When they applied to the AFL for a charter, the Scranton Declaration of 1901 was the AFL's guiding principle. Gompers had promised that each trade and craft would have its own union. The Scranton Declaration acknowledged that one affiliate, the United Mine Workers was formed as an industrial union but that other skilled trades—carpenters, machinists, etc. were organized as powerful craft unions. These craft unions refused to allow any encroachment upon their "turf" by the industrial unionists. The concept came to be known as voluntarism. The federation turned the UBRE down in accord with the voluntarism principle. The Scranton Declaration acknowledging voluntarism was adhered to, even though the craft based railway brotherhoods had not yet joined the AFL. The AFL was holding the door open for craft unions that might join, and slamming it in the face of the industrial unions who wanted to join. The following year, the 2000 member UBRE joined the organizing convention of the IWW. Before Herbert Hoover became president, he befriended AFL President Gompers. Hoover, as the former United States Food Administrator, president of the Federated Engineering Societies, and then Secretary of Commerce in the Harding Cabinet in 1921, invited the heads of several "forward looking" major corporations to meet with him. [Hoover] asked these men why their companies didn't sit down with Gompers and try to work out an amicable relationship with organized labor. Such a relationship, in Hoover's opinion, would be a bulwark against the spread of radicalism reflected in the rise of the "Wobblies," the Industrial Workers of the World. The Hoover initiative got no encouragement from those at the meeting. The obstacles that Hoover did not comprehend, [Cyrus] Ching recorded in his memoir, were that Gompers had no standing in the affairs of any company except to the extent that AFL unions had organized the workers, and that the federation's focus on craft unionism precluded any effective organization of the mass production industries by [the AFL's] affiliates. The craft based AFL had been slow to organize industrial workers, and the federation remained steadfastly committed to craft unionism. This changed in the mid 1930s when, after passage of the National Labor Relations Act, workers began to clamor for union membership. In competition with the CIO movement, the AFL established Federal Labor Unions (FLUs), which were local industrial unions affiliated directly with the AFL, a concept initially envisioned in the 1886 AFL Constitution. FLUs were conceived as temporary unions, many of which were organized on an industrial basis. In keeping with the craft concept, FLUs were designed primarily for organizing purposes, with the membership destined to be distributed among the AFL's craft unions after the majority of workers in an industry were organized. In the United States, the conception of industrial unionism in the 1920s certainly differed from that of the 1930s, for example. The Congress of Industrial Organizations (CIO) primarily practiced a form of industrial unionism prior to its 1955 merger with the American Federation of Labor (AFL), which was mostly craft unions. Unions in the resulting federation, the AFL–CIO, sometimes have a mixture of tendencies.