Кіріспе
1941 жылы жазылған Ричмал Кромптонның "Уильям өз үлесін қосады" кітабы – Ричмал Кромптонның "Жақсы Уильям" сериясындағы балаларға арналған әңгімелердің 23-ші кітабы. Бұл кітапта 10 әңгіме бар. Ол алғаш рет 1941 жылы жарық көрді, ал алғашқы басылымдары қазір коллекционерлердің назарында және сирек кездеседі. Бұл кітаптың алдыңғы екі кітабы сияқты, осы кітапта да Екінші дүниежүзілік соғыс және сол кездегі соғысқа қатысу тақырыбы орталық орын алады.
William Does His Bit is the 23rd book of children's short stories in the Just William series by Richmal Crompton. This book contains 10 stories. It was first published in 1941, and the first published versions are now collectors' items and relatively rare. Like its immediate predecessors and the next two installments this book contains the central theme of World War II and the war effort, which was being fought at the date of this book's original publication.
Уильям өз үлесін қосады
Уильям отбасының Куислинг (Вильям оны "Грислинг" деп атайды) деген адам туралы әңгімесін естиді, ол бірден көп жерде пайда болып, немістерге көмектесіп жатқандай көрінеді. Ол адамның іс жүзінде көптеген адамдардан тұратынын, олардың бәрі бірдей нәрсе жасап жатқанын білген соң, Куислингті тауып, тұтқындауға бел буады. Іздеу оны ауылға жеткізеді. Көше қиылысында екі қарт әйел сырлы сөздерді сыбырласып айтады. Уильям бірден екіншісінен кейін жүруге шешім қабылдайды, ол лавр бұталарының арасымен мектеп ғимаратына барады. Қараңғы терезеден Уильям көптеген әйелдермен сөйлесіп, карталарға ту қоятын қарт кісіні көреді. Ол кісінің апаттар туралы қоңырау шалып, насихат жоспарлап отыр деп ойлап, оны үйіне дейін жетелеп апады. Ол шөп шаба бастағанда, Уильям полицияны шақырып, олардың келуін сұрайды, себебі осыған ұқсас оқиғаларда батыр тұтқындалғанмен, полиция соңғы сәтте келіп құтқарады. Уильям Грисселдің қағаздарын табу үшін табақтар мен күміс заттарды "ұрлаған" үшін ұсталады. Полиция оны тұтқындауға кіріседі, ал Уильям сол адам мен оның істері туралы айтады. Адам полицияны жіберіп, Уильямды "елге сіңірген еңбегі" үшін ақша, пирожок және лимонадпен сыйлайды. Уильям үйге ризалықпен қайтып, анасына болған жағдайды айтады. Анасы оған сенбей, тігін тігуді жалғастыра береді.
Жол қарақшысы Уильям
Уильям өзі мен Джинджердің ақша ұрлау үшін жол тонаушылары болу керек деп шешті, олар бұрын жоғалтқан ақшаны өтеу үшін, сондай-ақ Уильямның гүлдерді таптап кеткендігі үшін велосипеді алынып тасталғандықтан. Уильям мен Джинджер жол тонаушыларының қалай көрінетінін елестетіп, киім ауыстырады. Бірінші әрекеттері нәтижесіз аяқталады, бірақ содан кейін олар бір кісінің портфелін ұрлап алады, оның ішінде қазына бар деп ойлайды. Бірақ ол тасқа толы болып шығады. Этель тас бақша жасап жатыр, ал Уильям оған алты пенниге сатады. Кейін қыздың туысы келеді және оның машинасы жол тонаушыларынан тоналып кеткенін айтады. Уильямтың әрекеті ашыққа шығады, бірақ ол сол кісімен бірге жол тонаушылары туралы фильм көргенде бәрі жақсы аяқталады.
Ұлдар ұлы болады
Браун отбасы Уильямның болуынан қатты уайымдайды. Олар оны біраз уақытқа туыстарының біреуіне беру керек деп шешеді. Уильям әуелі әпкесінің қолында болуына наразы болады, бірақ кейін ол тұратын ауылдың аса жаман емес екенін түсінеді. Екі қарт кісі, полковник пен тағы бір адам, бұрынғы жылдардағыдай, жүлделері үшін таласа бастайды. Бірі сапалы аспаржа, екіншісі сапалы персик өсіреді. Екеуі де бір-бірінің ең жақсы өнімдерін жеңіп алып, сол өсімдіктерді өсіруге ант етеді. Уильям оқиғаларға тікелей араласып, олардың өсімдіктерін жартылай қиратады, нәтижесінде сол жылы бәйге тоқтатылады. Ал олармен болған оқиғаларынан кейін анасына болғандарды толыққанды айтпауға шешім қабылдайды.
Өрт адамы Уильям
Ауыл мен Марлиге жиі келетін заңнан тыс адамдар ескі гараждың орнына өрт сөндіру "станциясы" салынғанын көреді. Олар "құдай сияқты" болған адамдардың "тізеге дейін жететін етіктер" киіп, қолдарында шлангтарды алып, су тамшылатып жүргенін таң-қалып бақылайды. Бастапқыда мектеп оқушылары сыртта күтіп, керемет оқиғаларды тамашалайды. Кейін олар ішке баруға батылады. Уильямның тобы қосылғанға дейін олардың араласуы оларға ұнайды. Бірақ сонда бәрі бұзылады. Аудандық инспектор, мистер Перкинс, мектеп оқушыларының оның адамдарымен бірге жүргенін қаламайды және оларды қуады. Бірақ Уильям тоқтамайды. Оның тобы гараждың жанында, бос жатқан жерге өздерінің өрт сөндіру жасағын құрады. Перкинс оларды кетіру үшін жаңа тәсіл қолданғанда, заңнан тыс адамдардың бірі шлангтан сумен оның бетін шашады, сосын ол олардың әкелерімен сөйлесетінін айтады. Уильям ақыры бір отты табады, бірақ ол Перкинстің үйінде! Инспектор бұл туралы білгенде, Уильямға мәжбүрлі түрде мақтау беріледі.
Уильям бұрышты қақты
Үй ішінде "соғыс" және "экономика" сөздері жиі естіліп, көбінесе "соғыс экономикасы" деген тіркес пайда болады. Уильям анасын мектепті тастап кетсе ақша үнемделеді деп көндіруге тырысады, соғыс аяққан соң қайта оралатынын айтады (тарихи ескерту, кітап 1941 жылы жазылған, яғни соғыс шамамен 4 жылда аяқталады, ал Уильям он бір жаста). Ол аспазға соғыс экономикасы туралы білесіз бе деп сұрайды. Кейбір жүзімдерді ұрлағаннан басқа (кейін Браундардың жүзімді пудингтерінде қанша аз жүзім болғанын әңгімелеп күлкілі жағдай туындайды), ол аспазды соғыстан пайда табушылар жасаған өнімдердің "бұрыштары" туралы айтуға көндіреді. Бұл "пайда табушылар" соғыстан ақша табады. Уильям үйінің жанында орман болғандықтан, ағаштан "бұрыш" жасауға шешім қабылдайды. Оны шебердің үйіне апарып, онда қорқып, алаңдаған әйелді көреді, ол соғыс кезіндегі рецепттерімен күресіп жатыр, тіпті оған түсініксіз нұсқаулар да бар. Әйел Уильямға "ағаш бұрышын" тұрғын бөлмеге қоюды айтады. Бірақ бұл жерде шебер Джонс емес, керісінше, ою-өрнек жасаушы Джонс тұрады! "Ағаш бұрышын" орындықтың бөлігі немесе басқа да бір нәрсе деп ойлап, Уильямның арбасын тұрғын бөлмеге тастауға толық құқығы бар деп ойлайды. Әйелдің туыстары бір жерден екінші жерге көшіп, барлық туыстарын қырып қойған, ал миссис Джонс та олардан ерекшеленбейді. Уильям Джонс мырзаны таяқтар мен қарапайым отынның бұтақтарынан жасалған "бұрышымен" ашуландырғанда, миссис Джонс олардың тағы бір бақытсыз туысына кетіп қалғанына қуанышты! Соңында ол Уильямға мырза Браунға апару үшін Стилтон ірімшігін береді.
Парашютші Уильям
Уильям мен заңнан тыс адамдар Отан қорғаушыларды, оның бірі жергілікті темірші, өз жұмысын "тесіктен оқ ату" және басқа да жаттығулар жасап тұрғанын көреді де, олар да сондай нәрсе жасауға ниеттейді. Заңнан тыс адамдар құм қаптары мен қораптардан бекініс салады, тіпті ойыншық қаруларын ату үшін "кішкентай тесіктер" де жасайды. Бір түні, олар тосқан жолмен "әйел киімін" киген адам келе жатыр, оны парашютші деп ойлайды. Заңнан тыс адамдар оған оқ атып, кезікпестен баррикада құлағанда оны есінен айырып алады. Одан Марли әуежайына баруға рұқсаттама табады, сонда біреуін полицияға жібереді. Полиция келгенде, "парашютші" ол түні театр қойынында ойнайтындықтан әйел киімінде жүргенін түсіндіреді, Уильямды кешіріп, Марли әуежайындағы қойылымды көруге рұқсат береді. Уильям мен заңнан тыс адамдар өміріндегі ең бақытты күнін өткізеді.
Құтқарушы Уильям
Уильям әуе шабуылынан қорғаныс жайында естігенде, темір сынықтарын көбірек жинау қажеттігін білді, себебі сол кешке бір жергілікті әйел және оның қызы оларға қосылған еді. "Қауіпсіздік сигналы" естілгеннен кейін Уильям төсекке жатып, әйел киіміндегі Гитлердің арбаны итеріп келе жатқанын, ал Этельдің аузында тығын бар екенін көреді. Оянғаннан кейін ол темір сынықтарын жинау ісіне кірісу керек деп шешеді. Бұзақылар адамдардың пошта жәшіктеріне "скраппион" сұрап хаттар тастайды, нәтижесі әртүрлі болады. Біреулері қызығады, ал енді біреулері "біз олармен ойын ойнамаймыз" деп ашуланып, ренжіседі. Уильям темір сынықтарын тауып алғаннан кейін, арбасын келесі үйге апарады. Ал онда қандай жағдай күтіп тұрғанын білсе! Ол Бевертонның соғыс кезеңінен қалған естеліктер көрмесін табады, бірақ ол оны қарапайым темір сынықтары деп ойлайды. Ол тапқандарына риза болуға толық құқылы, кімге қоқыс іздеп, Дорниердің бөліктерін табу ұнамас?! Алайда, Бевертон бұл туралы білгенде, қуанбайды. Уильямның ескі қоқыстарын көрме үстеліне тастауы, қонақтарды бұл ақша табу үшін жасалған жоспар деп ойлауға итермелейді, бұл олардың ашуын мүлде басаңдатпайды.
Уильям Спитфайр қорына көмек көрсетеді
Вильям, Бейвертонның Спитфайр қорын жинау көрмесін бұзғаны туралы оның санасы мазалағандықтан, өзі соғыс естеліктерінен мұражай ашып, қаржы жинауға бел буады. Ол тек бір нәрсе табады – біреу жерге қойған "жарылмаған бомба" деген жазуы бар тақтайша. Мұражайына ешкім келмейді, сондықтан іс сәтсіз аяқталады. Темірде, "Жеңіс үшін қазба" комитеті сағаттап Миссис Ботты "асыл мақсатқа" жерін беруге көндіруге тырысқаннан кейін, оның ашуына қалып, қолдарын желге серпиді. Ол үйінің алдындағы "жарылмаған бомба" деген тақтайшаны көргенде, Браундарға жасынуға жүгіріп барады. Вильям мен Outlaws қолдары шаршап, көтеруге күші жетпегендіктен, оны сол жерде қалдырып кеткен еді. "Боттидің" әйелі жерді үлестіруге беруге келісетінін растап, қағазға қол қояды, бұл оған берілген белгі екенін айтады. Вильям оны алып кеткенде, Браундар көрмейді, ал ол жерін сатуға шақырған көрініс болғанын мәлімдейді. Ол Вильямға Спитфайр қорына үш фунт береді, осылайша оған одан да көп сәттілік сыйлықтарының келетініне үміттенді.
Уильям алға басады
Вильям соғысқа көмектесуге шабыланғаннан кейін, екі адамның жол көрсеткіштерін алып жатқанын көріп, оларға оларды кері бұрудың жақсырақ екенін айтады, сонда немістер адасып қалады. Осыдан кейін, ол екі үйді көреді, олардың екеуінің де бірдей, бірақ әртүрлі аттары бар тақтайшалары ілінген. Вильям бұрағышын алып, «лавр жағасы» деген тақтайшаны «қызыл гүл жағасы» үйіне, ал «қызыл гүл жағасы» тақтайшасын «лавр жағасы» үйіне орнатады. Үйге келген соң Роберт одан «лавр жағасынан» өтіпті-өтіппегенін сұрайды, себебі ол сол жерде тұратын, Дулси есімді сары шашты, жас қызға ғашық. Бұрын жақын дос болған, бірақ кейін дауласып кеткен екі үйдің иелері – бірі бау-бақшаны көкөністерге арнау керек десе, екіншісі гүлдерге арнау керек деп таласқан. Содан кейін олар бау-бақшашыларды шақырып, көкөніс өсіретін үйдің ауласындағы барлық гүлдерді, ал гүл өсіретін үйдің ауласындағы барлық көкөністерді өртеп жіберуге бұйырады. Бірақ, (полковник Пибоди мен мырза Багшотт) бағбандар келгенде үйлердің тақтайшалары орнымен тұрмағанын байқап, әрбір бау-бақшашының мақтанышын қазып шығарады. Роберт қазу жұмысын істеп тұрғанын көрген үй иелері, шаршаған бағбанға қалғанын жасауын ұсынады (әйтеуір, Дулси оның бұлшық еттерінің жұмыс істегенін көргенде), бағбанның қазуы үшін алдымен Робертті, содан кейін екіншісін кінәлайды. Ақырында олар кешірісіп, Роберт пен Дулси алғаш рет кездеседі. Роберт Вильямның не істегенін білгенде, оған ешқандай реніш етпейді.
Клод жар табады
Заңсыздар Уильямнан соғыс аяқталғанға дейін тәтті өндіріс тоқтатылғанын естігенде, өздері тәтті жасап, дүкендерге сатуға және өздері жеуге шешім қабылдайды. Әр бала анасының қоймасына жүгіріп, түрлі-түрлі заттар әкеледі. Олардың арасында сардина қорабы мен кокос кесегі де бар. Бәрін араластырып, «сардина тоффисі» жасайды да, дәм татып көреді, нәтижесі мынадай: бірінші – дәмді, екінші – ұзақ сақталатын дәм, үшінші – беті жасылша түсті! Бір-бірлеп кете бастайды, соңында Уильям мен Джинджер ғана қалады. Уильям кешке баратын кештерде торт пен тәттілер берілетінін айтқанда, Джинджер де солармен бірге кетеді. Бірақ Уильям, ешқашан «жеңілісті қабылдамайтын» адам болғандықтан, батыл да алаңдаған күйде кешке қатысады. Миссис Ботттың үйінде, кеш өтетін жерде, бір әйел балалардың ішіндегі ең адал көрінетінін іздеп келген, оны үйге алып, ұлы Клодқа серік ретінде қалдыру үшін. Клод, тіпті Уильямнан да зор, ал анасының пікірінше (ол бала психологиясы туралы кітаптар жазып жүргендіктен), оған кішірек баламен ойнау керек, сонда кішірек бала батыл және еркек болады, ал еркек (яғни Клод) кішірек болады. Егер ол Уильямның сардинадан жасалған тәтті жемеген кездегі әдеттегі көрінісін білгенде, оны алып кетпеуі мүмкін еді. Бірақ ол олай істемеді. Сондықтан оны алып кетті. Клод кешіккен балалық шақтың бір баласын күткенде, оны өз қалауынша ұруға (әкесіне, бағбанына және үй қызметшісіне араласпауға бұйрық берілген, себебі Клодтың анасы айтқандай, тепе-теңдікті бұзбау керек еді, сондықтан олар кедей баланы Клодтың күшіне тастап кеткенін қайғымен бақылады), Уильям оның әдеттегі соққыға төзімді баласы емес, керісінше, еркек адам екенін анықтады. Миссис Браун Уильямның өзгеріп оралатынын күткенде, толыққанды тосынсыйға тап болады. Уильям, өзгермеген ғана емес, күшпен толы күйде үйге кіреді!