Кіріспе

Швейцариялық мирмеколог, нейроанатомист және психиатр (1848–1931)

Огюст Анри Форель (oɡyst ɑ̃ʁi fɔʁɛl; 1 қыркүйек 1848 – 27 шілде 1931) – швейцариялық мирмеколог, нейроанатомист, психиатр және евгеник, адам және құмырсқа миының құрылымын зерттеуімен танымал. Ол нейрон теориясын қалаушылардың бірі саналады. Форель сонымен қатар сексология және психология саласына ертедегі үлесімен де белгілі. 1978 жылдан 2000 жылға дейін Форельдің суреті 1000 швейцариялық франк банкнотасында бейнеленген.

Ерте өмір

1848 жылы Швейцарияның Женева көлінің жағасындағы Морж қаласындағы La Gracieuse вилласында, Виктор Форэль – швейцариялық кальвинист және Паулин Морин – француз гугенотының отбасында дүниеге келді. Ол қорғаушылықпен қаралатын отбасыда тәрбиеленді. Аугуст Форэль 1848 жылы Швейцариядағы Женева көлінің жағасындағы Морж қаласында дүниеге келген. Оның әжесінің інісі, энтомолог, Форэльді кішкентай кезінде жәндіктердің табиғатын зерттеуге баулыды. Пьер Губердің кітабын оқығаннан кейін ол құмырсқаларға қызығушылық танытты.

Білім

Ол Морж және Лозанна қалаларында оқыды. 1866 жылы Цюрих университетінің медицина факультетінде оқуға түсті. Медициналық факультетте оқып жүргенде, олардың физиологиясын, биологиясын, анатомиясын, систематикасын және тіпті дозасын зерттеу үшін құмырсқалардың колонияларын жинауды жалғастырды, себебі ол кейбір биохимиялық заттардың оларға тигізетін әсерін тәжірибе арқылы сынап көрді. 1871 жылы Венаға барып, Теодор Майнерттің (1833-1892) басшылығымен білім алды, онда ол таламустың алғашқы салыстырмалы зерттеуін жүргізді. Форэл Майнерттен көңілі тоймады. Цюрихте ол Бернхард фон Гудденнің (1824-1886) еңбектерінен шабыттанды. 1873 жылы ол Германияға Гудденге Мюнхендегі Kreis Irrenanstalt-қа көмектесу үшін көшті. Ол нейроанатомияның түрлі техникаларын жетілдірді, соның ішінде Гудденнің микротомының дизайнына өзгерістер енгізді.

Нейробиологиялық ғылым

Форэль көптеген тақырыптар бойынша ойшыл ретінде әртүрлі және бай мансапқа ие болды. Цюрихте ол Бернхард фон Гудденнің (1824-1886) еңбектерінен шабыттанды. 1873 жылы ол Гудденге көмектесу үшін Германияға, Мюнхендегі Kreis Irrenanstalt-қа көшті. Ол нейроанатомияның түрлі техникаларын жетілдірді, оның ішінде Гудденнің микротомының дизайнына өзгерістер енгізді. 1877 жылы ол қазір Campus Foreli деп аталатын тегментальді аймақтың ядролық және жіпшелі құрылымын сипаттады. Кейін ол Мюнхендегі Людвиг Максимилиан университетінде лекция оқыды, сонымен қатар құмырсқалар туралы зерттеулерін жалғастырды.

Нейрондық теория

Форэл тәжірибелер арқылы нейрондардың жүйке жүйесінің негізгі элементтері екенін түсінді. Ол нейромышектік түйісудің тек қана жанасу арқылы байланысатынын және талшықтардың анастомозының қажет еместігін анықтады. Бұл Форелдің байланыс теориясы деп аталды. "Нейрон" сөзін 1891 жылы Форль және басқалардың жұмысына шолу жариялаған Вильгельм фон Вальдейер енгізді. Вальдейер ешқандай зерттеу жүргізбей, идеяларды синтездеп, оны кең таралған Deutsche medizinische Wochenschrift журналында жариялады, бұл оған үлкен танымалдық әкелді. Форэл Вальдейердің атақ-даңққа қол жеткізгеніне қатты ренжіді, және оның нейроанатомия мен неврологияға деген қызығушылығының төмендеуіне осының себеп болғаны айтылады. Форэл алғаш рет 1877 жылы мидағы зона инсерта аймағын сипаттады. Ол бұл атауды "ешқандай нақты мәліметтер айтуға болмайтын аймақ" деп берді. 1879 жылы Цюрих университетінің медицина мектебінде психиатрия профессоры болып тағайындалды. Ол сонымен қатар, Burghölzli психиатриялық ауруханасының уақытша директоры болып тағайындалды, онда ол бар болғаны екі басқа дәрігермен 300 науқасты емдеді. Ол он тоғыз жыл бойы сол жерде қызмет етті, ақыл-есі дұрыс емес, түрме реформасы және әлеуметтік мораль туралы мақалалар жариялады. Forel басқаруға келгенге дейін Burghölzli нашар басқарылды, қызметкерлері жемқорлыққа бой алдырған және стандарттары төмен болған, бірақ ол оны Еуропадағы ең жақсы ауруханалардың біріне айналдырды.

Швейцарияның құмырсқалары (1874)

Жиырмадан асқан шағында Оңтүстік Швейцарияға сапардан кейін Форль 450 беттік эссе жазды, "Les Fourmis de la Suisse", ол алғаш рет 1874 жылдан бастап швейцариялық ғылыми журналда үш бөлімнен тұратын серияда жарияланды. Ол Швейцария Табиғаттану қоғамының Шафли сыйлығын жеңіп алды. Форль эссесі 1874 жылы кітап ретінде жарық көрген кезде Чарльз Дарвинге жіберді, және Дарвин оның еңбегін жоғары бағалады. Париж Ғылым академиясы да эссесі үшін оған Торе сыйлығын табыс етті. Оның 1874 жылғы 450 беттік трактаты мәдени маңызы үшін ғалымдар тарапынан таңдалды – ол өркениеттің білім базасының бір бөлігі болып табылады. "Швейцарияның құмырскaлары" еңбегі Чарльз Дарвин тарапынан мақтауға ие болды. 1890 жылы қайта басылғанда ол ағылшын тіліне аударылды. Сэр Дж. А. Хаммертон 1937 жылғы "Ұлы кітаптардың шолуы" атты кітабында "Жәндіктердің сезімдері: Огюст Форель" деген тарау жазды, онда ол Форльдің 1874 жылғы "Швейцария құмырскaлары туралы сыйлық эссесін" мақтады. Хаммертон бұл еңбектің "бір студенттің жәндік психологиясына жасаған ең маңызды үлесі" екенін айтты. Ол жәндіктердің сезімдерін және психикалық қабілеттерін зерттеуге баса назар берді. Оның жәндіктер туралы жұмыстары адам психологиясын зерттеуге көмектесті, және бұл, мүмкін, жәндік психологиясына бір студенттің жасаған ең маңызды үлесі болып табылады.

Жәндіктердің сезімдері 1885 (1908)

1886 жылы құмырсқалардың қарым-қатынасын жақсырақ түсіну мақсатында Форэл әртүрлі түрлерге жататын көптеген құмырсқалардың антенналарын алып тастап, олардың мінез-құлқын бақылау үшін қорапқа орналастырды. Ол антенналары жоқ құмырсқалардың басқа құмырсқаларға бұрынғыдай агрессивті емес екенін анықтады, бұл антенналары бар құмырсқалардың мінез-құлқынан ерекше көзге түсті. Бұл оның құмырсқалардың антенналарын достарынан жауларын ажырату үшін қолданды деген гипотезасын растады. Ол өз зерттеулерін 1908 жылы ағылшын тілінде "The Senses of Insects" атты еңбегінде жариялады. 2016 жылы Smithsonian журналында жарияланған зерттеуде автор Форэлдің жұмысына сілтеме жасады. Бұл эксперимент 1880-ші жылдарда жүргізілген бірқатар зерттеулердің бірі болды және сол кезде неміс тілінде жарық көрді. 1908 жылғы ағылшын тіліне аудармаға осы тақырыпта бұрын жарияланған бірнеше зерттеулер де қосылды.

"Жұмысшы әлем" (1921)

1919 жылы Форел белгілі жануарлар суретшісі Эрих В. Генрихті өзінің бес томдық мирмекологиялық шедевр еңбегі – Le Monde social des fourmis du Globe comparé à celui de L'homme –мен жұмыс істеуге шақырды. Бес томдық еңбек 1921 жылы француз тілінде, ал 1928 жылы ағылшын тілінде жарық көрді. 1924 жылы "Табиғат" журналындағы Форельдің "Le Monde social des fourmis, comparé à celui de l'homme" еңбегіне жазылған шолуда Малиновский, қоғам мен организм арасындағы теңеуді әдеби түрде қабылдап, адам қоғамын жануарлар қоғамымен салыстырудың "алдыңғы жүйелі әлеуметтану тәжірибелерінің көпшілігін жаңылыстырып, құлатқанын" айтты. Ол "қоғамдағы адамдар арасындағы қарым-қатынастарды" және басқа тірі организмдер арасындағы ұқсастықты салыстырудың "әлеуметтанулық зерттеу әдісі ретінде шектеулі құндылығы бар, тіпті бұл теңеудің пайдасыздығынан да нашар" екенін мәлімдеді. 1914 жылы Форел Швейцарияда тұратын белгілі британдық энтомолог Хорас Донисторппен жақын дос болды; оның ынталы социалистік көзқарастары екеуінің арасында жиі саяси пікірталас тудыратын. Хорас Донисторптың 1927 жылғы "Британдық құмырсқалар: олардың өмір тарихы және жіктелуі" басылымында Донисторп: "Мен құмырсқаларды саяси дауларда қару ретінде пайдалануға қарсымын. Менің пікірімше, энтомологиялық еңбек саяси теорияларды енгізуге, тіпті олардың жарқыраған жарнамасына да лайықты құрал емес" деді.

Басқа да мiрмекологиялық зерттеулер

1898 жылы Форел құмырсқалар арасындағы трофаллаксистің ашылуымен есімдері танылды.

Мұра

Август Форелдің өмірлік еңбегінен құралған көшпелі көрме 1986 жылы Цюрихте, екі жылдан кейін Бернде көрсетілді. Цюрихтегі Ми зерттеу институтының негізін қалаушы Конрад Акерт Форелді "үлгі" деп сипаттап, оның "әлеуметтік реформатор" және ғалым ретіндегі еңбегін "монументалды" деп атады. 2008 жылы "Психиатрия тарихы" журналында 1980-ші жылдардағы көрмелерге сілтеме жасай отырып, Цюрихтік психиатр Бернхард Куехенхофф жиырма бірінші ғасырдың тұрғысынан Акерттің "бағасын қайта қарау қажет" деді. Куехенхоффтың сөзіне қарағанда, бұл көрмелер Форелдің өмірін "толыққанды көрсетпеген", себебі олар "Форелдің" "[жасырын] расистік және евгеникалық ой-пікірлерін" және оған байланысты әлеуметтік қызметін назарға алмады және айтпады. Куехенхофф осы мәселелердегі Форелдің көзқарасына назар аударуға тырысқанмен, "бір жақты бағалау қаупі" бар екенін ескертті. 1978 жылдан 2000 жылға дейін Форелдің суреті 1000 швейцариялық франк банкнотасында бейнеленді. Форэл атындағы халықаралық мектеп оның құрметіне аталды.

Жеке өмір

Форел өзінің үйін "Формилье" деп атады, яғни "Көбелектер колониясы". 1900 жылы Форел евгеникалық идеяларды қолдаушы болды. 1912 жылы Форелге инсульт оң жағын паралич етті, бірақ ол сол қолымен жазуды үйреніп, ғылыми зерттеулерін жалғастыра алды. 1920 жылы күйеу баласы, доктор Артур Браунс (онының қызы Мартаға үйленген) арқылы бұл дін туралы естігеннен кейін, ол Бахаи Дінінің мүшесі болды, бұрынғы расистік және социалистік көзқарастарынан бас тартып, өсиетінде былай деп жазды: "Бұл – догмалары мен діни қызметкерлері жоқ, адамзаттың әлеуметтік игілігіне арналған шынайы дін, біздің кішкентай Жер шарындағы барлық адамдарды біріктіреді. Мен Бахаи дініне кірдім. Бұл дін адамзаттың игілігі үшін өмір сүрсін және гүлденсін; осы менің ең қанағаттандырар тілегім."

Форел агностик болды және капитализмге қарсы күресті, бұл қазіргі Бахаи Дінінен өзгеше болды. Форел 1883 жылдың тамызында Эмма Штайнхейлге үйленді және олардың төрт қызы мен екі ұлы болды. 1903 жылы Форел отбасымен Женева көліне жақын Иворн қаласындағы "Ла Фурмилиер" үйіне көшті. Ол 1931 жылдың 27 шілдесінде сол жерде қайтыс болды және екі күннен кейін Лозаннада кремацияланды.