Кіріспе

14 нисан күні қарсаңында Пасханы тойлау. Квартодециманизм (Вулгата латынь тіліндегі quarta decima сөзі Леуіліктер кітабының 23:5 аятында "он төртінші" деген мағынаны білдіреді) – бұл Киелі кітап бойынша есептеуде 14 нисан күні, Пасах мерекесінде Мәсіхтің өлімін, аптаның қай күніне тура келсе де тойлау дәстүріне берілген атау. Шіркеудегі квартодецимандар арасындағы дау – Пасханы жексенбі күні (аптаның бірінші күні) немесе Пасах күні (Пасах қойының құрбандыққа шалыну уақыты) тойлау мәселесі болды.

Ертедегі христиандық

[[Файл:Қасиетті Поликарп. Жазу. Велком V0032929.jpg|thumb|Қасиетті Поликарп он төртінші күнді мерекелеушілердің бірі болған. Он төртінші күнді мерекелеушілер өз дәстүрлерін елшілер Жохан мен Филиптен мұра еткендерін алға тартса, батыс шіркеулері Пасхаға қатысты көзқарастарын Пауыл мен Петірден мұра еткендерін айтқан. Он төртінші күнді мерекелеушілік Кіші Азияда, Иерусалимде және Сирияда танымал болған, бірақ басқа аймақтардағы шіркеулер оны қабылдамаған. Поликарп, басқа азиялықтар сияқты, Пасханы нисан айының он төртінші күні тойлаған. Евсевийдің сөзіне қарағанда, Поликарп өзінің бұл тәжірибесін елші Жоханнан алған. Монтанистердің де кейбіреуі он төртінші күнді мерекелеушілер болған. Монтанизм он төртінші күнді мерекелеушілік тәжірибесін батысқа әкелді, мысалы, Бласт – римдік монтанист, ол сонымен қатар он төртінші күнді мерекелеуші болған. Эбиониттердің он төртінші күнді мерекелеушілер болған-болмағаны белгісіз, бірақ олар басқа да еврей мейрамдарымен бірге Пасханы да тойлаған болуы мүмкін. Дидаскалия ықтимал, он төртінші күнді мерекелеуші дереккөзден алынған. Шығысқа тараған кейбір новоатиандықтар он төртінші күнді мерекелеушілер болған. IV ғасырға қарай он төртінші күнді мерекелеушілердің ықпалы азайды, кейіннен олар тіпті қуғынға ұшырады. Он төртінші күнді мерекелеушілікке қарсылар оны яһудилікке бет бұрудың бір түрі деп есептеді.

Төрт ондықтар айтысы

Төрт ондықтар арасындағы дау Иерусалим мен Кіші Азиядағы христиандар Пасханы бірінші айдың (нисанның) 14-і күні, апта күніне қарамастан тойлағандықтан туды. Римдегі және оның айналасындағы шіркеулер жазғы күн мен түн теңелуден кейінгі алғашқы толу айынан кейінгі жексенбіде Пасханы тойлап, оны "Құтқарушымыздың қайта тірілу күні" деп атады. Бұл айырмашылық, епископтардың синоды бұл тәжірибені айыптағанда, шіркеулік дауға айналды.