Кіріспе

АҚШ десанттық шабуыл кемесі

USS Iwo Jima (LPH 2) – өзінің класы мен типіндегі жетекші кеме және тікұшақ тасымалдаушы ретінде арнайы жобаланып, салынған алғашқы десанттық кеме. Ол тікұшақтарды тасымалдады және әдетте USMC теңізші-амфибиялық бөлімшесінің (MAU) / кейіннен теңізші-экспедициялық бөлімшесінің (MEU) құрамына кіретін, негізінен авиациялық ұрыс тобын (ACE) теңізші-амфибиялық операцияны қолдау үшін тікұшақпен жүргізілетін операцияларға тасымалдайтын. Адамдар мен жабдықтарды жағаға жеткізуге арналған құдық палубасы болған жоқ. Иво Джима – Иво Джима шайқасының құрметіне аталған АҚШ Әскери-теңіз күштерінің үш кемесінің екіншісі, бірақ бірінші аяқталып, қызметке кіргені (алғашқысы құрылыс кезінде тоқтатылды).

Бірінші круиздер мен Куба зымыран дағдарысы

Иво Джима 1959 жылғы 2 сәуірде Пуджет Саунд Теңіз кеме жасау зауытында, Вашингтон штаты, Бремертон қаласында салынды; 1960 жылғы 17 қыркүйекте Гарри Шмидт ханымның демеушілігімен суға түсірілді; және 1961 жылғы 26 тамызда қолданысқа берілді. Кеме 1961 жылдың қалған бөлігін Калифорния жағалауында амфибиялық жаттығуларда өткізді. 1962 жылғы сәуірде кеме Джонстон аралы, Гавайи аймағындағы 8-ші Бірлескен жұмыс тобына қосылды, онда маңызды ядролық сынақтар сериясы өтті. Иво Джима бірнеше аралдарды эвакуациялады және сынақтарды бағалауға қатысты. 26 шілдеде ол сынақ аймағынан Перл-Харборға, содан кейін Сан-Диегоға бағытталды, онда 1962 жылғы 10 тамызда жетті. Қыркүйек айында кеме Калифорнияда толық масштабты амфибиялық жаттығуларға қатысты және 17 қазан күні Сан-Диегодан Батыс Тынық мұхитындағы алғашқы өрістейіндегі миссиясына аттанды. Алайда, 19 қазанда Кубаға шабуылдық зымырандардың енгізілуіне байланысты дағдарыл жағдай туғанда, Иво Джима Сан-Диегоға қайтып оралды, 22-27 қазан аралығында теңізшілерді әскери бөлімдерге жіберіп, Кариб теңізіне дереу аттанды. Американың қуатты және жылдам әрекет ете алатын теңіз күштерінің бір бөлігі ретінде ол Кубадағы жағдай жақсарған желтоқсан айына дейін "ұрысқа дайын" күйде жүзіп өтті. Ол 13 желтоқсанда Сан-Диегоға келді.

WestPac круизі

Иво Джима 1963 жылдың бірінші жартысында өзінің үй портынан жұмыс істеді, амфибиялық жаттығулар мен оқулар өткізді. Ол 30 тамызда ұзақ күткен Батыс Тынық мұхиты круизіне шықты. 7-ші флотқа қосылып, Гавайиден Филиппинге және Тайваньға дейін ішкі аймақтарды шарлады. 1963 жылдың 31 қазанында Иво Джима Филиппин суларынан Оңтүстік Вьетнам жағалауындағы арнайы операцияларға қатысу үшін кетіп, американдық азаматтарды күшейген жағдайларда қорғауға дайын тұрды. 12 қарашада Субик шығанағына оралды. Келесі айларда ол теңіз жаяу әскерінің арнайы десант күштерімен Тайвань мен Окинава жағалауларында амфибиялық шабуылдар мен десанттық рейдтерді жаттықтыруға қатысты. Жапонияның Сасебо қаласында оқ-дәрілерді түсіргеннен кейін, 1964 жылдың 13 сәуірінде Сан-Диегоға қайтып, 28 сәуірде жетті. Калифорния жағалауында теңіз жаяу әскерімен амфибиялық оқулардан кейін Лонг-Бич теңіз кеме құрылыс орнында күрделі жөндеуден өтті. Бұл жұмыс 1964 жылдың 7 желтоқсанында аяқталды, содан кейін Иво Джима Гавай аралдарына дейін амфибиялық жаңару оқуларын бастады. 1965 жылдың 13 наурызында ол Перл-Харбордан Сан-Диегоға шықты және алты күннен кейін жетті.

Вьетнам соғысы

Иво Джимаға тонналап азық-түлік, әскери тікұшақтар, танкерлік жүк көліктері мен ұшу палубасындағы көлік құралдары жеткізілді. 12 сәуірде 1965 жылы басталған батыс транзит үшін 1000-ға жуық сарбаз мінгізілді. 17 сәуірде Перл-Харборда бірнеше сағат тоқталып, 50 теңізші және олардың жабдықтарын түсірді. 1 мамыр күні Вунг-Таудан шығып, 77 әскери тікұшақпен әскерлер мен жауынгерлік жүкті алып ұшты. Содан кейін Филиппиндегі Субик шығанағына бет алды, онда 12 мамыр 1965 жылы Вьетнамдағы Чу Лайға десант және тікұшақпен қонды. Иво Джима бір ай бойы Чу Лайда қалып, құмды жағалауда әуеайлақты құрып жатқан теңізшілер мен құрылысшыларды қорғады. Тікұшақпен жағаға қолдау көрсетумен қатар, кір жуу, душ, жаңа азық-түлік, дүкен және пошта қызметтерін ұсынатын қолдау орталығы болды. Бүкіл ай бойы жағалаудағы кемелерден жүк түсіруді бақылады, содан кейін 7 маусым 1965 жылы эскадрильяның жеке құрамын және тікұшақтарды Данангтың солтүстігіндегі 30 шақырым қашықтықтағы Фу Бай ұрыс базасына түсірді. Субик шығанағында бірнеше күн демалғаннан кейін Сасебоға, содан кейін Окинавадағы Бакнер шығанағына бағытталды, онда теңізшілер мен жабдықтарды мінгізді. Бұл 26 маусым 1965 жылы аяқталды, содан кейін Таладега және Пойнт Дефианс кемелерімен бірге Вьетнам Республикасының Кви Нхон қаласына сапарлады. Бұл кемелер 76.5-ші тапсырма тобы болып белгіленді, 7-ші флоттың теңіздік арнайы десант күшін тасымалдайтын бөлігі. 30-ы күні Чу Лайдан оңтүстікке қарай 100 шақырым қашықтықтағы Кви Нхонға жетті. Келесі күні теңізшілер жағаға түсіп, армия инженерлері мен байланыс бөлімшелерін қорғау үшін қорғаныс позициясын алды. Иво Джима 20 шілде 1965 жылға дейін Кви Нхоннан қорғаныс қолдауын көрсетіп, содан кейін Тайваньнан оңтүстік-батысқа қарай 240 шақырым қашықтықтағы Пратас рифіне бет алды. 22-сі таңертең жеткенде, оның тікұшақтары бірден Фрэнк Нокс эсминецін құтқаруға жұмылды. "Гилда" тайфунының жақындауы салдарынан эсминец суға батып, шағын қайықтарға жақындау мүмкін болмады. Қосымша адамдар тікұшақпен эсминецтен көтеріліп, толқындар Фрэнк Нокс эсминецінің корпусына 12 фут биіктікке дейін көтеріліп, толығымен жапты. Иво Джимадан көрсетілген көмекке ыстық тамақ, киім, су, сорғылар, шлангтар, бензин, ауа компрессорлары, дәнекерлеу машиналары, зақымды бақылау жабдықтары және техниктер кірді. Суды арнайы резервуарларда жеткізу үшін "Прейри" эсминеці дайындады, ол эсминецтің қазандығын іске қосуға үміттенді. 1 тамыз 1965 жылы осы міндеттен босатылып, Гонконгқа қысқа уақытқа тоқтады, содан кейін Филиппинге барды. 17 тамыз 1965 жылы Иво Джима Субик шығанағынан Вунг-Тауға, Вьетнам Республикасына, бес күндік іздеу және жою операциясы "Starlite" операциясына қатысу үшін кетіп қалды. "Гальвестон" крейсері мен екі эсминецтің қолдауымен 24 тамызда аяқталды. Иво Джимадағы эвакуация және хирургиялық топтар американдықтардың қаза болуын өте төмен деңгейде ұстады. Субик шығанағына қайтып бара жатқанда, "Фрэнк Нокс" эсминеці қайтадан суға шығарылғанын білді, Пратас рифінде көп еңбек еткен экипаж үшін жақсы жаңалық. 1 қыркүйекте Чу Лайдағы арнайы десант күшін түсірді, 800 теңізшіні ротациялық әскерге мінгізіп, Бакнер шығанағына сапарлады. Иво Джима Окинаваға ротациялық әскерлерді түсірді, содан кейін 10 қыркүйекте Кви Нхонға армияның 1-ші әуе кавалерия дивизиясының қонуын жабу үшін келді. 1 қазанға дейін жағалау бойында үш десанттық шабуылға қолдау көрсетті, содан кейін оңтүстік суларға жүзіп, Индонезиядағы көтеріліске ұшыраған АҚШ азаматтарын эвакуациялауға дайын күйде болды. Сегіз күннен кейін Данангқа тікұшақ эскадрильясын алмастыру үшін сапарлады, содан кейін Субик шығанағына, онда оны "Вэлли Фордж" кемесі алмастырды. Йокосукаға барғаннан кейін, 1 қарашада Сан-Диегоға қайтып, 17 қарашада 1965 жылы келді. Бірнеше айдан кейін ол қайтадан 7-ші флоттың амфибиялық дайындық тобына қосылды, Оңтүстік Вьетнам жағалауында 20 іздеу және жою операциясын аяқтаған жылдам қозғалатын шабуыл күштері. Осы міндеттердің бірі - "Декхаус IV" операциясы - Вьетнамның демилитаризацияланған аймағынан оңтүстікке қарай 3 шақырым жерде, Оңтүстік Вьетнамға кіріп кеткен Вьетнам Халық Армиясының 342B дивизиясының полкін іздестіріп, жою үшін жасалды. 1966 жылдың алғашқы үш айында Иво Джима Сан-Диегода жөндеу және жақсарту жұмыстарында болды. Сәуірден маусымға дейін барлық теңізшілер Иво Джиманың алдағы Тынық мұхитындағы сапарына дайындық үшін кеңейтілген қайта оқытудан өтті. 24 шілдеде тапсырма тобымен бірге Иво Джима аралын өтіп, бортында екі онжылдықтан астам бұрын Иво Джимаға қонған теңізшілердің бірі болды. Вьетнам ауданындағы операциялардан кейін ол Жапонияға сапарлады. 30 желтоқсанға қарай Иво Джима Оңтүстік Вьетнамның Меконг дельтасы аймағындағы арнайы операциялар үшін жолға шықты, екі бағытты ұстанып, теңіз күштерінің дайындық тобында болды. 1967 жылдың қаңтарында капитан Нилс В. Бо капитан Ф.Х. Тиммеспен ауыстырылды. Кетуімен капитан Бо аналар мен әйелдерге жолданған отбасылық хабарламада экипажы туралы былай деді: "Мен сіздердің бұл керемет жас жігіттерді мен үшін бір кезде қарызға алғаныңызға алғыс айтқым келеді. Олар мені он етекті секілді сезіндірді." 1 шілде 1967 жылы Иво Джима 1-ші амфибиялық эскадрильядан 3-ші амфибиялық эскадрильяға қайта бағытталды, оның құрамында Тынық мұхиты флотымен бірге сапарды жалғастырды.

Тынық мұхит аймағындағы қалпына келтіру күштері (130-шарушы топ)

1970 жылы 17 сәуірде Иво Джима 130-шы жұмыс тобының флагманы болды, ол Аполлон-13 ғарыш кемесінің ғарышкерлерін Америка Самоасының жанындағы есте қаларлық "сәтті сәтсіздік" миссиясынан және суға қонудан кейін күтті. 1995 жылғы "Аполлон-13" фильмінде Иво Джиманың рөлін оның әпкесі - Нью-Орлеанс ойнады. Иво Джиманың капитаны, капитан Лиланд Киркемо, фильмнің басты кейіпкері капитан Джим Ловелл рөлінде бейнеленген.

Көпұлттық бейбітшілікті сақтау күші

1983 жылдың 10 мамырынан 1983 жылдың 8 желтоқсанына дейін «Иво Джима» кемесі Жерорта теңізіндегі 2-ші 83 (Marg 2 83) теңіз-амфибиялық дайындық тобының құрамында Ливан жағалауында қызмет етті. Кемелерде 24-ші теңіз амфибиялық бөлім (24th MAU) орналасқан, оның негізгі бөлігі 29 мамырда Бейрут халықаралық әуежайы мен төңірегінде дислокацияланып, Ливандағы көпұлтты күштердің басты американдық құрамы ретінде 22-ші MAU-ны алмастырды. 1983 жылдың 23 қазанында теңізшілердің казармасына жасалған шабуыл нәтижесінде 241 американдық әскери қызметкер қаза тауып, тағы 60-ы жараланды. Осы кезде кеменің командирі Арден В. Джонс, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің капитаны болды. Бұл кеме Амфибиялық эскадрильяның 8-ші тобының (PHIBRON 8) флагмандық кемесі ретінде қызмет етті, ал эскадрилья командирі (Коммодор) – Морган Франс, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің капитаны болды.

Достық атыс оқиғасы

1989 жылы 11 қазанда Эль-Пасо АҚШ-тың шығыс жағалауында "Фалакс" зениттік қондырғысын пайдалана отырып, мақсатты ұшқышсыз әскери аппаратқа қарсы тікелей атыс жаттығуларын жүргізді. Ұшқышсыз аппарат сәтті жойылды, бірақ теңізге құлағаннан кейін, CIWS оны Эль-Пасоға жалғаса бермелі қауіп ретінде қарастырып, қайтадан атып түсірді. "Фалакс" қондырғысынан жасалған оқтар Иво Джима кемесінің көпіріне тиіп, бір офицер қаза болып, бір сарбаз жараланды.

Қазандықтағы апатты оқиға

1990 жылдың қазан айында "Иво Джима" кемесі Персия шығанағында, "Шөл қалқаны" операциясына дайындық аясында болды. Екі айлық операциядан кейін, оның электр генераторына бу жеткізетін бу клапанында ақау пайда болды. Кеме Бахрейндегі Манама портына тоқтады, онда клапан АҚШ үкіметінің қадағалауымен жергілікті мердігерлер тарапынан жөнделді. Жөндеу жұмыстары қазан айының соңына қарай аяқталды. 30 қазанда, кеме флотка қайта қосылу үшін бу көтеріп, жүзе бастағанда, клапан қайтадан ағып шықты. Клапанның қақпағы жарылып, екі қазаннан шыққан бумен қазандық бөлмесін толтырды. Бөлмеде болған он бір экипаж мүшесінің оны қаза тапты, ал соңғысы сол күні сағат 23:30-ға дейін тірі қалды. Апаттың себебі клапанға дұрыс емес материалдан жасалған (яғни, қара оксидпен қапталған мыс) бұрандалардың қолданылуы және тиісті тексеру жүргізілмегені анықталды.

Пайдаланудан шығару

Иво Джима 1993 жылғы 14 шілдеде қызметтен босатылды және 24 қыркүйекте Әскери-теңіз кемелерінің тізімінен алынды. 1995 жылғы 18 желтоқсанда металлға сатып жіберілді. Кеменің басты мұнарасы бірнеше жыл Техас штатындағы Колледж Стейшн қаласындағы американдық GI мұражайында сақталды, бірақ күтіп ұстауға қаражат жетпегендіктен, ол бұзылып жіберілді.

Фолкленд соғысындағы ықтимал рөлі

2012 жылдың шілдесінде АҚШ Әскери-теңіз институтының USNI News жариялаған мақаласында Рейган әкімшілігінің 1982 жылғы Фолкленд соғысында екі британдық авианосецтің бірі зақымданған немесе жойылған жағдайда Иво Джиманы алмастыруды ұсынғаны белгілі болды. Бұл жоғары құпия жоспарды Фолкленд соғысы кезінде АҚШ Әскери-теңіз министрі Джон Леман 2012 жылдың 26 маусымында Ұлыбританияның Портсмут қаласында Әскери-теңіз институтына жасаған сөйлеуі арқылы институт қызметкерлеріне жеткізді. Леман, Иво Джиманы қарызға беру Корольдік Әскери-теңіз флотының сұранысы бойынша жасалғанын, және бұл шешімді АҚШ Президенті Рональд Рейган мен АҚШ Қорғаныс министрі Каспар Вайнбергер мақұлдағанын мәлімдеді. Иво Джиманы қарызға беруді нақты жоспарлау АҚШ Екінші флотының штабы, вице-адмирал Джеймс Лайонстың басшылығымен жүзеге асырылды, ол Леманның ашқандарын Әскери-теңіз институтының қызметкерлерімен растады. Тәуекелді жоспарлау кезінде американдық әскери мердігерлер, көбінесе Иво Джима жүйелерін білетін зейнеткер теңізшілер, британдықтарға АҚШ тікұшақ тасымалдаушысын қарыз кезінде басқаруға көмектесуі көзделген. Әскери-теңіз сарапшысы Эрик Вертхайм бұл жағдайды "Ұшқыш жолбарыстарға" теңеді. Маңыздысы, АҚШ Мемлекеттік хатшысы Александр Хейгтің өзінен басқа, АҚШ Мемлекеттік департаменті қарыз келіссөздеріне қатыспады.