Кіріспе
Американдық мормондық көшбасшы (1813–1856)
Джеймс Джесси Стрэнг (21 наурыз 1813 – 9 шілде 1856) – американдық діни көшбасшы, саясаткер және өзін-өзі монарх деп жариялаған тұлға. 1853 жылдан өмірінің соңына дейін Мичиган штатының Өкілдер палатасының мүшесі болды. 1844 жылы ол Жозеф Смиттен кейін Соңғы күнгі қасиеттілердің (Странгит) шіркеуінің басшысы ретінде тағайындалғанын мәлімдеді. Стрэнг Смиттен оны мұрагері етіп тағайындаған хатты алғанын және періште арқылы пайғамбарлыққа бекітілгенін айтты. Оның жақтастары Стрэнгтің ұйымын Смит құрған Мәсіх шіркеуінің жалғыз заңды жалғасы деп санайды. Смит қайтыс болғаннан кейін 1844 жылғы мұрагерлік дағдарысында Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуінің басшылығына басты үміткер болған Стрэнг, Бригам Янг және Сидни Ригдон сияқты басқа шіркеу көшбасшыларын бұрынғы лауазымдарында қалуға және Смит жасаған тағайындауын қолдауға шақырды. Янг және оған адал Он Екі елшінің мүшелері, сондай-ақ Смиттің Бірінші президенттігінде кеңесші болған Ригдон Стрэнгтің талаптарын қабылдамады. Бұл Соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысын екіге бөлді. 12 жыл бойы Пайғамбар, Көруші және Аян беруші қызметін атқарған Стрэнг, АҚШ-тың Мичиган штатындағы Бивер аралында құрған шіркеу монархиясының «патшасы» ретінде алты жыл билік жүргізді. Ютадағы Янгтың ұйымымен бәсекелесетін ұйым құрған Стрэнг шамамен 12 000 жақтаушыны жинады, ал Янгтың 50 000-ға жуық жақтасы болған. 1856 жылы Стрэнг қаза болғаннан кейін оның көптеген жақтастары Жозеф Смит III-ке бірігіп, Соңғы күнгі қасиеттілердің қайта ұйымдастырылған Иса Мәсіх шіркеуіне (RLDS) қосылды. Стрэнгіттер шіркеуі Соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысының басқа тармақтарымен салыстырғанда салыстырмалы түрде кішкентай болып қалды. Джозеф Смит сияқты, шіркеу қарсыласы Уильям Маркс оның өлімінен бұрын Наувоода патша тағына отырғанын айтқандай, Стрэнг басты пайғамбарлық лауазымның патшалық сипаттамасын қамтитынын үйретті. Осылайша, оның иегері халқының рухани жетекшісі ғана емес, сонымен қатар олардың дүниелік патшасы да болуы керек еді. Ол Мормонизмнің басқа нұсқаларынан, тіпті Смит уағыздағандарынан да көптеген маңызды жағынан ерекшеленетін күрделі ілімдерді ұсынды. Смит сияқты Стрэнг екі ежелгі жоғалған еңбектің аудармаларын жариялады: Вори жазбасы, көрініс нәтижесінде қазылған үш металл пластинадан ашылған; және Мормон кітабында айтылған Лабан пластиналарынан көшірілген деп есептелетін Иеміздің заңдары кітабы. Оның жақтастары және Иса Мәсіхтің христиандық достығы шіркеуі бұл жазбаларды Киелі кітаптар ретінде қабылдайды, бірақ басқа Соңғы күнгі қасиеттілер шіркеулері қабылдамайды. Оның Соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысына ұзақ мерзімді доктриналық ықпалы шектеулі болғанымен, Стрэнгтің ұйымының бірнеше ерте мүшелері қазір Мәсіх қауымы деп аталатын RLDS шіркеуін құруға көмектесті, ол екінші ірі Соңғы күнгі сектасы болып табылады. Стрэнгтің көптеген жақтастары көп әйел алуды қолдағандықтан оны ақырында жоққа шығарды, бірақ оның ілімдерін және ұйымын бүгінге дейін сақтайтын шағын, бірақ берілген топ бар. Шіркеулік қызметінен басқа Стрэнг Мичиган штатының Өкілдер палатасының мүшесі ретінде толық мерзім және екінші мерзімнің бір бөлігін қызмет етті, Маниту округін ұйымдастыруға көмектесті. Ол сонымен қатар әр түрлі уақытта адвокат, педагог, ұстамдылық лекторы, газет редакторы, баптист пасторы, Нью-Йорк Трибьюн тілшісі және әуесқой ғалым болды. Оның Бивер аралының табиғи тарихына арналған зерттеуі Смитсондар институтынан жарияланды және бұл тақырып бойынша шамамен бір ғасыр бойына анықтамалық жұмыс болып қалды, ал Мичиган заң шығарушы органындағы мансабы тіпті оның қарсыластары да мақтады. Стрэнгтің ұйымы ресми түрде Соңғы күнгі қасиеттілердің Иса Мәсіх шіркеуі деп аталғанымен, оларды осы немесе ұқсас атауларды иеленетін басқа Соңғы күнгі қасиеттілер ұйымдарымен шатастырудан сақтау үшін «Странгит» термині әдетте атауға қосылады. Бұл XIX ғасырда Бригам Янгтың жақтастары «бригамиттер» деп, Сидни Ригдонның жақтастары «ригдониттер» деп, Жозеф Смит III-тің жақтастары «жозефиттер» деп, ал Стрэнгтің шәкірттері «странгиттер» деп аталған кездегі әдеттегі қолданысқа сәйкес келеді.
Балалық шағы, білім алуы және мормондыққа айналуы
Джеймс Джесси Странг 1813 жылғы 21 наурызда Нью-Йорк штатының Каюга округіндегі Сципио қаласында дүниеге келді. Ол үш баланың екіншісі болды, ал оның ата-анасы қоғамда жақсы беделге ие болған. Странгтың анасы денсаулығының нашарлығына байланысты оған өте қамқор болды, бірақ ол одан кеткен кездегі барлық іс-әрекеттері мен сөздерінің есебін беруін талап етті. 1855 жылы жазған қысқаша өмірбаяндында Странг он екі жасқа дейін мектепке барғанын, бірақ «оқу мерзімі көбінесе қысқа болды, мұғалімдер тәжірибесіз және оқытуға лайықсыз еді, ал менің денсаулығым мұқият оқуға немесе үнемі қатысуға мүмкіндік бермейтін» еді деп мәлімдеді. Ол сол жылдары сыныпта өткізген уақытының алты айға жуық екенін есептеді. Бірақ бұл Странгтың сауатсыз немесе қарапайым болғанын білдірмейді. Оның мұғалімдері «көбінесе маған қызығушылық танытпай, үйренуге тым ақымақ, назарсыздыққа төтеп беруге тым жайсызмын» деп мені жиі қабылдамаса да, Странг «ұзақ, шаршаңқы күндерді ескірген жерде ойланып, ойланып, ойланып өткіздім, ойым қарт адамдардың қорқатын далаларда саяхаттады, тыныштық іздедім, бірақ қараңғылық жиналғанша таба алмадым, сосын жылап жібердім» деп еске алды. Жастық шағында Странг өте терең жеке күнделік жүргізді, оның бір бөлігі жазылғаннан кейін жүз жылдан астам уақыттан соң ғана шешілген құпия кодпен жазылған. Бұл күнделікте Странгтың түрлі тақырыптар туралы ойлары қамтылған, соның ішінде Цезарь немесе Наполеон сияқты маңызды әлемдік көшбасшы болуға шақырылғандығы туралы сезімі және он тоғыз жасқа толғанда әлі генерал немесе штат заң шығарушы органының мүшесі болмағанына деген өкініші, ол өмірінің сол кезеңінде маңызды адам болу үшін қажет деп санайтын нәрсе. Алайда, Странгтың күнделігі оның өз халқына қызмет етуге деген шын жүректен тілегін, сонымен бірге Нью-Йорк штатының солтүстігінен келген, ақшасы жоқ, беймәлім жас ретінде мұны қалай істей алатынын білмеуден туған күйзелісін көрсетеді. Он екі жасында Странг баптист ретінде суға батырылды. Ол әкесі сияқты фермер болғысы келмей, құқық тануды оқуға кірісті. Странг 23 жасында Нью-Йорктегі адвокаттық алқаға қабылданды, кейіннен ол тұратын басқа жерлерде де қабылданды. Ол округтік пошта бастығы болды және жергілікті газеттің редакторы болды, «Рэндольф Геральд». Кейін, Бивер аралындағы көптеген міндеттерін орындау кезінде ол Мичиганның солтүстігіндегі алғашқы газетті – «Daily Northern Islander» газетін шығаруға уақыт тапты. Өзін бір кезде «салқын философ» деп сипаттаған Странг сол жылдың 3 наурызында Джозефтің інісі Хайрам оны ақсақал етіп бекітті және Смиттің өтініші бойынша Висконсинге, Вориде мормондық қазық орнату үшін жіберілді. Странг кеткеннен кейін көп ұзамай Джозеф Смит Иллинойс штатының Карфаген қаласында анти-мормондық толқында өлтірілді.
Мұрагерлік талап және елеулі ертедегі одақтастар
Смит қайтыс болғаннан кейін Странг соңғы күндердің қасиеттілерін басқару құқығын алды, бірақ ол Смиттен мұрагерлік алған жалғыз талапкер емес еді. Оның ең маңызды қарсыластары – Смиттің Он екі елшісінің президенті Бригам Янг және Смиттің Бірінші президенттігінің мүшесі Сидни Ригдон. Билік үшін күрес басталды, оның барысында Янг Наувоудағы дебатта Ригдонды жеңіліске ұшыратты. Янг өзінің ізбасарларын Ютаға бастағанға дейін үш жыл бойы Странгпен пікірсайысқа түсу ұсыныстарын қабылдамады, ал Ригдон кішкентай топты Пенсильванияға жетектеді. Странг дінге жаңа келген адам болғандықтан, оның аты танымал емес еді, сондай-ақ оның бәсекелестері сияқты айқын шақыруы болмады, сондықтан Смиттен мұрагерлік алу мүмкіндігі алғашқыда күмәнді көрінді. Бірақ бұл оны тоқтатпады. Он екі елшінің кворумы «Таймс энд Сезонс» газетінде Странгтың шіркеуден шығарылғаны туралы дереу хабарлады, бірақ Странг шіркеу заңдары сотсыз шіркеуден шығаруға тыйым салады деп мәлімдеді. Ол сондай-ақ, он екі елшінің оған үкім шығаруға құқығы жоқ екенін, өйткені ол шіркеудің заңды президенті екенін айтты. Ол өзінің жағына бірнеше белгілі мормонды тартты, олардың ішінде Смиттің ағасы Уильям Смит (Смит шіркеуіндегі елші), Смиттің анасы Люси Мак Смит және Наувоу қасиетті ордасының президенті Уильям Маркс болды. Странг өзінің басшылығына Жозеф Смит қайтыс болған сәтте періштеден алған тағайындамасын негіздеді (Смит алған тағайындамаға ұқсас), ол Президенттің аян арқылы тағайындалуын және періштелердің киялауын талап ететін Ұғымдар мен Келісімдерде баяндалған талаптарға сәйкес келеді деп мәлімдеді, сондай-ақ Смиттен келген және Наувоу пошта таңбасы бар «Тағайындама хаты» болды. Бұл хат 18 маусым 1844 жылы, Смит қайтыс болғаннан тоғыз күн бұрын жазылған. Странгтың хаты бүгін Йель университетінде сақталады. Хаттың барлық аспектісі қарсыластар тарапынан дау тудырды, оның ішінде пошта таңбасы мен қолтаңба, бірақ пошта таңбасы шынайы екені анықталды және құжатты талдап, оны Смиттен белгілі хаттармен салыстыру үшін жалдаған бірнеше фирмалар (мысалы, Тайрелл және Дауд) оны Смит жазған болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Олар «Бұл төрт құжатты қысқаша қарастырғаннан кейін, білім беру және сөз қолданысының барлық төрт құжатты бір адам жазған деген теорияға сәйкес келетіні байқалады» деп қорытындылады. Хаттың шынайылығы туралы көптеген қарама-қайшы пікірлер айтылды. Странгтың шіркеуінің бір мүшесі Странгтың заңгер серіктесі К. П. Барнстың Тағайындама хатын және Вори тақталарын жасағандығын мойындағанын айтты. Бригамдықтардың тағы бір мүшесі Странг қайтыс болғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, хатты өзі жасап, оны Странгке әзіл ретінде жібергенін мәлімдеді. Алайда, куәгерлер мен ішкі кісілердің хаттың дұрыстығына күмән келтірген сенімді мәлімдемелері жоқ. Странгтың хаты бірнеше белгілі мормондарды оның мәлімдемелеріне сендірді, олардың ішінде Мормон кітабының куәгерлері Джон және Дэвид Уитмер, Мартин Харрис және Хайрам Пейдж болды. Сонымен қатар, елшілер Джон Е. Пейдж, Уильям Е. Маклленн және Уильям Смит, Наувоу қасиетті ордасының президенті Уильям Маркс және епископ Джордж Миллер Странгты қабылдады. Джозеф Смиттен анасы Люси Мак Смит және үш қарындасы Странгтың талаптарын қабылдады. Странгтың газеті «Вори геральд» газетінің хабарлауынша, Люси Смит Рубен Хедлокқа былай деп жазған: «Мен Жозеф Дж. Странгты тағайындады деп толық сенемін. Бұл шындық». Джозеф Смиттен ағасы Уильямның айтуынша, оның барлық отбасы (Хайрум мен Сэмюэл Смиттен жесірлерінен басқа) Странгты қолдады. Беннетт онда «Иллюминатидің Халкьондық орденін» құруға ықпал етті, оның «Императорлық басшысы» Странг болды. Оның «ордені» уақыт өте келе жойылды және бүгінде Странгизмде ешқандай рөл атқармайды, бірақ ол Странг пен оның кейбір серіктестері арасындағы қақтығысқа әкеп соқты.
Бір әйелді көп әйелге ие болу
Шамамен 12 000 соңғы күндердің қасиеттілері Стрэнгтің талаптарын қабылдады. 1848 жылы Стрэнг шіркеу бас кеңсесін көшірген Мичиган көліндегі Бивер аралында екінші «Сиондық діңгек» құрылды. Стрэнгтің шіркеуінде жоғары айналым болды, оның көптеген алғашқы жақтастары, жоғарыда аталғандардың барлығы (Стрэнгке өлімге дейін адал болған Джордж Миллерден басқа) оның қайтыс болуына дейін шіркеуден кетіп қалды. Джон Э. Пейдж 1849 жылдың шілдесінде Странгты диктаторлық бейімділікпен айыптап, Беннетттің құпия «Иллюминати» ұйымымен келісті. Мартин Харрис 1847 жылдың қаңтарында Англияға жасаған сәтсіз миссиядан кейін Стрэнгпен байланысты үзді. Хайрам Пейдж және Уитмерлер де сол кезде кетіп қалды. Дегенмен, көптеген адамдардың кетуіне себеп – Стрэнгтің көп әйел алу туралы даулы мәселедегі күрт өзгерісі болды. Бастапқыда бұл практикаға қарсы болған Стрэнг 1849 жылы көзқарасын өзгертті және оның жақтастарының біріне айналды, бес әйелге үйленді (оның ішінде алғашқы жұбайы Мэри) және он төрт баланың әкесі болды. Оның көптеген ерте шәкірттері оны Бригам Янгтың көп әйелдік Мормонизміне қарсы моногамдық балама ретінде қарастырғандықтан, Стрэнгтің көп әйелдікке келуі оған да, оның ұйымына да қымбатқа түсті. Стрэнг өзінің жаңа қағидасын қорғай отырып, көп әйелдік әйелдерді құлдыққа салудың немесе кемсітудің орнына, оларды азат етеді және оларға маңызды деп санайтын факторларға негізделген ең жақсы серікті таңдауға мүмкіндік береді, осылайша оларды «көтеріп» қана қоймайды деді. Әйелдер «бұзылған және төмендетілген әкелерге» үйленуге мәжбүр болмай, өзіне ең қолайлы, балаларының әкесі болуға лайықты және оларға ең жақсы өмірді сыйлайтын адамға үйленуге болады, тіпті ол бірнеше әйелге ие болса да. Ол қайтыс болған кезде Стрэнгтің төрт әйелі жүкті болды және оның төрт баласы оның өлімінен кейін дүниеге келді. + Стрэнгтің әйелдері мен балалары Әйелі Неке жасы Балалар саны Қалыңдық Күйеу жігіт Мэри Абигейл Перс м. (үйленген) 20 қараша 1836 ж. (ажырасып) 1851 жылдың мамыр айында Эльвира Элиза Филд м. (үйленген) 13 шілде 1849 ж. Элизабет "Бетси" МакНатт м. (үйленген) 19 қаңтар 1852 ж. Сара Аделия "Делия" Райт м. (үйленген) 15 шілде 1855 ж. Джеймс Финес Стрэнг Фиби Райт м. (үйленген) 27 қазан 1855 ж. Евгения Джесси Стрэнг және оның бірінші әйелі Мэри Перс 1851 жылдың мамырында ажырасып, бірақ Стрэнг қайтыс болғанға дейін заңды түрде некеде болды. Оның екінші әйелі Эльвира Элиза Филд 1850 жылы өзінің нағыз кім екенін ашпас бұрын, Стрэнгтің туысы «Чарли Дж. Дуглас» ретінде таныстырды. Иронияға орай, Стрэнг қайтыс болғаннан кейін ондаған жылдар өткен соң, Стрэнгтің төртінші әйелі Сара Аделия Райт екінші күйеуі доктор Вингтен, Вингтің көп әйелдікке деген қызығушылығына байланысты ажырасты. Стрэнгтің соңғы әйелі – Сараның туысы Фиби Райт. Сара Райт Стрэнгті «өте жұмсақ сөйлейтін, отбасына мейірімді адам деп сипаттады, бірақ оның сөзі заң болды». Ол әр әйелдің жеке бөлмесі болғанымен, олар Стрэнгпен бірге тамақтанып, рухани уақыт өткізгенін және үйдегі өмір «мүмкіндігінше жағымды» болғанын жазды.
Strang and his first wife Mary Perce separated in May 1851, though they remained legally married until Strang's death. His second wife, Elvira Eliza Field disguised herself at first as "Charlie J. Douglas," Strang's purported nephew, before revealing her true identity in 1850. Ironically, decades after Strang's death, Strang's fourth wife, Sarah Adelia Wright, divorced her second husband, Dr. Wing, due to Wing's interest in polygamy. Strang's last wife was Phoebe Wright, cousin to Sarah. Sarah Wright described Strang as "a very mild spoken, kind man to his family, although his word was law." She wrote that while each wife had her own bedroom, they shared meals and devotional time together with Strang and life in their household was "as pleasant as possible."
Жарияланымдар
Джозеф Смит сияқты, Джеймс Стрэнг көптеген көріністер туралы хабарлады, ежелгі металл пластиналарды қазып шығарды және аударды, ол Киелі кітаптағы Урим мен Туммим деп атаған нәрсені пайдаланды және адамзатқа ұзақ уақыттан бері жоғалған рухани білімді қалпына келтірдім деп мәлімдеді. Смит сияқты, ол өзі алған жазбаларының рас екенін куәландыру үшін куәгерлерді ұсынды. Алайда, Смиттен өзгеше, Стрэнг өзінің пластиналарын жұртшылыққа тексеруге ұсынды. Мормон емес Кристофер Шоулз – жазу машинасының ойлап табушысы және жергілікті газеттің редакторы – Стрэнгтың «Voree Plates» атты кішкентай мыс жылнамасын қарастырды. Стрэнг 1845 жылы аян арқылы оған көрсетілгенін айтты. Стрэнг осы пластиналардың аудармасын «Voree Record» деп жариялады, ол бірнеше ғасыр бұрын осы аймақта өмір сүрген және ұрпақтарына қысқаша хабар қалдырғысы келген Воритоның Раджа Манчудың соңғы өсиеті деп есептеді. Voree пластиналары шамамен 1900 жылы жоғалып кетті, олардың қазіргі орны белгісіз. Стрэнг Мормон кітабында сипатталған «Лабанның пластиналарының» бір бөлігін де аударғанын мәлімдеді. Бұл аударма 1851 жылы «Тәңірдің заңы кітабы» деп жарияланды, ол Мұсаға берілген түпнұсқа заңнан алынған деп айтылды. 1856 жылы қайта басылған және уахидан туған жазбалармен және түсіндірмелермен толықтырылған бұл кітап Стрэнгтың Бивер аралындағы рухани патшалығының конституциясы ретінде қызмет етті және әлі күнге дейін Стрэнгтердің жазбасы ретінде қабылданады. Оның ерекше ерекшелігі (ашық монархиялық үнінен басқа) – он өсиетке «жоғалған» өсиеттің қосылуы: «Сен көршіңді өзіңдей сүй». Стрэнг басқа шіркеулерде, соның ішінде басқа соңғы күнгі қасиеттілер шіркеулерінде қолданылатын Киелі кітаптардағы он өсиеттің нұсқаларында тоғыз ғана өсиет бар екенін, он емес екенін мәлімдеді. Стрэнг тағы бірнеше уахи алды, олар формалды түрде оның шіркеуінің Дін және Келісімдеріне қосылмаса да, оның жақтастары оларды жазба ретінде қабылдайды. Бұл мәселелердің арасында өлгендер үшін крещение, Voree-де ғибадатхана салу, Сидни Ригдонның мәртебесі және Джозеф Смит III, Джозеф Смиттың үлкен ұлы, Стрэнгтың бірінші президенттігінде кеңесші болып тағайындалуы туралы мәселелер бар еді. «Жас Джозеф» бұл шақыруды қабылдамады және Стрэнгтың ұйымымен байланысқа түсуден бас тартты. Стрэнг сонымен қатар Сидни Ригдон мен Бригам Янгтың талаптарына шабуыл жасаған «Алмаз» және «Пайғамбарлық дау» атты еңбектерді жазды, олар оның анасы Люси Мак Смитпен бірге «Анасының айтуынша Джозеф Смит тарихы» кітабының авторларының бірі Марта Корейге арналған. Бригам Янгтың жақтасы Корей «босқын узурпатордан» өзінің талаптарының сенімді дәлелін ұсынуды талап етті, ал Стрэнг оған жолданған ашық хатында осы талапты орындады. Корейдің реакциясы сақталмаған.
Айырмалы догмалар
Стрэнгтің кейбір үйретімдері Джозеф Смит сияқты басқа да Соңғы Күнді Қасиеттілердің басшыларынан едәуір өзгеше болды. Мысалы, Стрэнг христиан дінінің дәстүрлі доктриналары – Үштік, Иса Мәсіхтің бойша біреуден тууы және мормон доктринасының «құдайлардың көптігі» ілімін жоққа шығарды. Монотеист болған ол, бүкіл ғаламда бір ғана мәңгілік Құдай бар, Әке, және «құдайлыққа қарай даму» (Джозеф Смит өмірінің соңында үйреткен деген пікір бар доктрина) мүмкін емес екенін мәлімдеді. Стрэнг Құдай әрқашан Құдай болған және Ол – үштік доктринасына сәйкес үш емес, жалғыз Тұлға екенін айтты. Иса Мәсіх Мәриям мен Жүсіптің табиғи ұлы ретінде ұсынылды, ол барлық уақыттан бұрын адамзатты құтқарушы болу үшін таңдалған, бірақ Мессиялық рөлін орындау үшін екі адам ата-анасынан (Әке немесе Киелі Рухтың ұрпағы емес) қарапайым өлімдік ретінде тууы керек еді. Стрэнгтің сөзіне қарағанда, жердегі Мәсіх туғанда Құдайдың ұлы ретінде «қабылданған», ал Оның толыққанды бейнесі Өзгерісте ашылған. Өзінің мінсіз өмірімен Құдайға адалдығын дәлелдегеннен кейін, ол қайта тірілуге және көкке көтерілуге дейін адамдардың күнәлары үшін қабылданатын құрбандық беруге қабілетті болды. Бұдан әрі, Стрэнг Құдайдың барлық нәрсені жасай алатынына сенбеді және Оған біз сияқты кейбір нәрселер мүмкін емес екенін мәлімдеді. Осылайша, ол ғылым мен дін арасында ешқандай қақтығыс жоқ деп ойлады және эволюцияны ашық түрде қолдамаса да, Құдайдың Өз күшін қолдану қабілеті Ол жұмыс істеп жатқан материямен және оны «ұйымдастыру» және пішіндеу үшін қажетті уақытпен шектелгенін айтты. Стрэнг болашақ ұрпақ туралы сөйледі, олар «дінді ғылымға айналдырады», оны «математика сияқты нақты ережелермен зерттейді». Ол: «Көргеннің аузы ашылады, сонда бүкіл жер нұрға толады», - деп болжады. Күнә мен зұлымдықтың мәнін терең ойлап, Стрэнг Құдай адамға не берсе де, оған ешқашан тәжірибе бере алмайтынын жазды. Егер «еркін таңдау» шын болса, онда адамзат сәтсіздікке ұшырап, өз қателіктерінен үйрену мүмкіндігіне ие болуы керек деді Стрэнг. Әрбір адамның соңғы мақсаты – Құдайдың «асыл сипаттарына» әр жағынан ерікті түрде мойынсұну, жазадан қорқып немесе сый-сияпатты күтпей, тек «таза, таза қасиеттіліктің табиғи сүйкімділігі үшін» жақсылық жасау.
Әдебиет
Стрейнг жетінші күнді қасиетті деп сенді және ол жексенбі күнінің орнына оны міндеттеді; Стрейнг шіркеуі осы дәстүрді сақтауды жалғастыруда. Ол өлгендер үшін шомылдыру рәсімін жақтады және оны Вориде де, Бовер аралында да шектеулі түрде орындады. Ол сондай-ақ, күнәні өтеу емес, Стрейнгтік тойлау рәсімдерінің бір бөлігі ретінде жануар құрбандығын енгізді. Қазіргі уақытта Стрейнгтік ұйым жануар құрбандығын және өлгендер үшін шомылдыруды орындамайды, бірақ олардың әрқайсысына сену әлі де талап етіледі. Странг Вориде ғибадатхана салуға тырысты, бірақ оның құрылысын аяқтауға оның ізбасарлары арасындағы кедейлік пен ынтымақсыздық кедергі келтірді. Оның ізбасарлары арасында Ютадағы LDS және Кетлериттік шіркеулердегідей "сияхат" рәсімдері болған жоқ. Мәңгілік неке Странгтың үйретімінің бір бөлігі болды, бірақ ол оны ғибадатханада орындауды талап етпеді (LDS шіркеуіндегідей). Сондықтан, мұндай некелер әлі күнге дейін Стрейнг шіркеуінде жасалады, өйткені ешқандай Стрейнг ғибадатханасы немесе "сияхат" рәсімі жоқ. Алкоголь, темекі, кофе және шайға тыйым салынды, көптеген басқа да соңғы күнгі қасиеттілер тармақтарында болғандай. Көп әйел алуды Странгтың ізбасарлары енді орындамайды, бірақ оның дұрыстығына сену олар тарапынан расталады. Ол афроамерикандықтарды өз шіркеуіне қабылдады және олардың кем дегенде екеуін ақсақалдыққа бекітті. Странг сондай-ақ жер мен ресурстарды сақтауды міндеттеді, өз патшалығында саябақтар салуды және үлкен орманды сақтауды талап етті. Ол Мормон кітабының авторлығы туралы "Соломон Спэлдинг теориясын" жоққа шығарды және Жозеф Смиттің қызметі мен үйретімдерін қорғады.
Бибер аралында таққа отырғызу және қиындықтарға ұшыраған билік
Стрэнг ол туралы "Құдайдың Заңы" кітабында сипатталғандай, патша лауазымын атқаруға міндетті екенін мәлімдеді. Ол осы биліктің пайғамбарлық лауазымдағы барлық иелеріне әлемнің бастапқы кезінен бері тиесілі екенін, Смит сияқты, оны өлтіру алдында Құдай Патшалығының «патшасы» ретінде жасырын түрде тәж кигізгенін айтты. Оның билігі алты жылға созылды, ал оның тәж кигізілген күні – 8 шілде – әлі күнге дейін Стрейнгит шіркеуінің күнтізбесіндегі ең маңызды екі күнінің бірі болып саналады (екіншісі – 6 сәуір, Джозеф Смит шіркеуінің құрылған күні). Стрэнг ешқашан Бивер аралының өзінің патшасы екенін немесе басқа географиялық аймақтың патшасы екенін мәлімдеген жоқ. Оның орнына, ол өз шіркеуінің патшасы екенін мәлімдеді, оны Киелі кітапта болжамдалған және бүкіл жер бетіне таралуға тағдырланған нағыз «Құдай Патшалығы» деп санады. Стрэнг өзінің «патшалығы» Бивер аралындағы АҚШ-тың билігін жоққа шығаратынын ешқашан айтқан жоқ. Алайда, оның сектасы аралдағы басты діни ұйым болғандықтан және көптеген тұрғындарының адалдығын қамтамасыз еткендіктен, Стрэнг көбінесе Биверде, тіпті Стрейнгит емес адамдарға да өзінің билігін жүзеге асырды, бұл оған және оның жақтастарына көп қиындықтар тудырды. Сонымен қатар, ол және оның көптеген шәкірттері аралдағы мүлікті және кірістерді күштеп иеленгені үшін айыпталды, бұл оған мормон емес «шұрайлылардың» арасында көптеген жау жаратты. Керісінше, Стрэнг және оның жақтастары мүше емес көршілерінің келесі не істеуі мүмкін екенінен үрейленді. Кейбір Стрейнгиттер поштаны алу үшін пошта кеңсесіне бара жатқанда ұрып-сапалап, ал кейбір үйлері «шұрайлылар» тарапынан тоналып, тіпті тартып алынды. 1850 жылдың 4 шілдесінде мас балықшылардың тобы «мормондарды» өлтіруге немесе қуғынға салуға ант берді, бірақ Стрэнг (ол жасырын түрде сатып алған) зеңбіректі оларға қаратып оқ атқанда, олар қорқып, мойынсұнды. Бизнес және жұмыс орындары үшін бәсекелестік аралдағы жағдайды шиеленістірді, сондай-ақ 1853 жылы Бивер және іргелес аралдар Эммет округіне қосылғаннан кейін, ал 1855 жылы жеке Маниту округі құрылғаннан кейін жергілікті биліктегі Стрейнгиттің монополиясы күшейді. Оның тәж кигізілуімен қатар, Джордж Адамс таратып жүрген сенбеушілік тудырған әңгімелердің нәтижесінде Стрэнг сатқындық, қалжыңдама, мемлекеттік жерге заңсыз кіру және ұрлық, сондай-ақ басқа да қылмыстарға қатысты айыптамаларға ұшырады. Президент Миллард Филлмордің бұйрығымен АҚШ округтік прокуроры Джордж Бейтс Стрэнг пен оның колониясы туралы қауесеттерді тергеу үшін ол Мичиган штатының Детройт қаласында сотқа тартылды. 1853 жылғы заң шығару сессиясында Стрэнг он заң жобасын ұсынды, оның бесеуі қабылданды. «Детройт жарнамашысы» 1853 жылдың 10 ақпанында Стрэнг туралы былай деп жазды: «Мырза Стрэнгтің қазіргі заң шығарушы органның мүшесі ретіндегі әрекеттері бұрын оны қоршаған көптеген пікір қабылдауларын сейілтуге мүмкіндік берді. Оның жергілікті басшысы болып табылатын ерекше секта туралы не айтылса да, мен оның осы сессияда өзін лайықты және әдепті түрде ұстағанын атап өткім келеді, оның еңбекқорлығы, ақыл-кеңесі, жақсы мінезі, халықтың нағыз мүдделерін және оның ресми антының міндеттемелерін ескеретіні анық». Ол 1855 жылы қайта сайланды және Мичиганның төменгі жарты аралының жоғарғы бөлігін округтер мен қалашықтарға ұйымдастыруға көп үлес қосты. Стрэнг жергілікті американдық тайпаларға арақ сатудың заңсыз практикасына қарсы күресті, өйткені оларға әр түрлі қоспалармен араластырылған сұйылтылған арақ қымбат бағамен сатылатын. Бұл оған Бивер және жақын маңдағы Макинак аралының Стрейнгит емес тұрғындарының арасында көптеген жауларды жасады, олар осы заңсыз саудадан көп пайда тапқан.
Құрлық
Жозеф Смитпен болғандай, Джеймс Странгтың шеттетуге түскен немесе наразы мүшелерімен мәселелері болды, олар көбінесе мормондарға қарсы шығып, тіпті оған қарсы қастандық жасады. Олардың бірі, Томас Бедфорд, басқа мүшенің әйелімен зина жасағаны үшін жазаланды, ол Странгты жазалауда кінәлады және кек қайтаруға тырысты. Тағы бірі, Езекия Д. МакКаллок, бұрын Странгтың құрметіне ие болып, жергілікті билікте бірнеше жоғары лауазымды атқарғаннан кейін, маскүнемдік және басқа да құқық бұзушылықтар үшін қауымнан шығарылған еді. Бұл адамдар Странгқа қарсы мормондардың Макинакта тұратын жауларымен бірігіп, қастандық жасады, олардың екеуі Александр Вентворт және доктор Дж. Аткин еді. Олар бірнеше күн бойы нысанаға оқ атумен жаттығу жасап, кісі өлтіру жоспарын аяқтады. Странг Бедфорд пен басқалардың оған қастандық жасағанын білгенімен, өзінің "The Northern Islander" газетінде оларды ашық түрде сынға алды, "Біз барлық бұл қауіптерді ащы жеккөрінішпен қарсы аламыз" деп жазды, тіпті оның өлімінен бірнеше күн бұрын. 1856 жылдың 16 маусымында, дүйсенбі күні, Странг сағат 19:00 шамасында Сант-Джеймс портындағы Бивер аралының бас қаласындағы портта Вентворт пен Бедфордтың қолынан арт жағынан атылды. Бұл оқиға АҚШ әскери кемесі "Мичиган" кемесіндегі бірнеше офицерлер мен сарбаздардың көз алдында болды. Кемедегі ешкім де құрбан болған адамды ескертуге немесе көмектесуге тырыспады. Странг үш рет жараланды: бір оқ басына сығырып өтті, екіншісі жағына, үшіншісі омыртқасына тиіп, белден төменге паралич болды. Содан кейін қаскөрушілердің бірі құрбанды белдікпен ұрып, серігімен бірге жақын жердегі кемеге қашып кетіп, паналады. "Бивер аралының патшасы" Вориге апарылды, онда үш апта тұрды, содан кейін 1856 жылдың 9 шілдесінде 43 жасында қайтыс болды. Бедфорд пен Вентвортты Макинак округінің шерифі Джулиус Гренджерге тапсырудан бас тартқаннан кейін, МакБлэр оларды Макинак аралына тасымалдады. Аралға келген соң, шериф Гренджер оларды азаматтардың талабы бойынша есігі құлыпталмаған түрмеде ұстады, содан кейін ол өзі басқарып отырған Гров Хаус пансионатына көшірді. Үш күннен кейін олар "көрінеу сот отырысын" өткізді, онда судья олардан сот шығындары үшін 1,25 доллардан алды, содан кейін оларды босатып, жергілікті тұрғындар тойлады. Оқиғаға қатысқан ешкім де жасаған қылмыстары үшін жаза алмады. Доктор Езекия Д. МакКаллок пен доктор Дж. Аткин, ал Томас Бедфорд 1889 жылға дейін, Александр Вентворт 1863 жылға дейін өмір сүрді.
Патшалықтың жойылуы
Стрейнг Вориде өлім төсегінде жатқанда, Мичигандагы жаулары оның Бивер аралы патшалығын жоюға бел буды. 1856 жылғы 5 шілдеде Мичиган тарихшысы Байрон М. Катчон кейіннен «Мичиган тарихындағы ең арсыз күн» деп атады. Оның жақтастары шіркеуін сақтап қалуға тырысқанда, Стрэнгтің өзінен кейін ізбасарды періштелер тағайындауын талап ететін ерекше догмасы, пайғамбар басшылығын күткен Соңғы күндердің қасиеттілері үшін шіркеуін тартымсыз етті. Стрэнгтің елшілерінің соңғысы Лоренцо Доу Хики 1897 жылы қайтыс болғанға дейін уақытша жетекші болды, одан кейін Вингфилд Уотсон, Стрэнг ұйымының Жоғары руханиятшысы (1922 жылы қайтыс болғанға дейін). Бірақ ешқайсысы Стрэнгтің лауазымына немесе билігіне таласпады. Пайғамбарсыз қалған Стрэнгтің көптеген ізбасарлары (оның барлық әйелдері де) оның өлтірілгеннен кейін шіркеуден шығып кетті. Олардың көпшілігі кейіннен 1860 жылы құрылған Иса Мәсіхтің Соңғы күндердің қасиеттілерінің қайта ұйымдастырылған шіркеуіне қосылды. Дегенмен, Соңғы күндердің бірнеше қасиеттілері Стрэнгтің миссиясын жалғастыруда. Стрэнгтің соңғы және ең маңызды аяны, «Құдай заңы кітабында» пайғамбар президенттің «тек Құдайдың қалдығын орнату және жер бетіне мәңгілік әділдік әкелу үшін ғана қажеттігі» айтылған. «Жер бетіндегі Құдай халқының басшылығында діни қызметкерлердің төмен дәрежелілері жиі тұрған» (251-бет). Сондықтан олар Стрэнгтің өлімі мен оның ізбасар тағайындамауы сәтсіздік деп ойламайды, керісінше, таза сенімді сақтап, құлаған негізін қалаушылардың орнын басатын жаңа ізбасардың келуін күтеді. Олардың пікірінше, олардың ұстанымын Смит пен Стрэнг берген аяндар нығайтады, онда шіркеудің айыпталуы пайғамбарлық екені және жалпы адасудың белгісі екені айтылған. Бүгінде бірнеше топтар мен жеке Стрэнгтің шәкірттері дербес жұмыс істейді. Олардың бірі – Жозеф Смит пен Джеймс Стрэнгтің билігі мен діни лауазымы жоқ деп мәлімдеген, Биль Шепард басқаратын корпоративтік шіркеу. Самуэль Вест басқаратын топ бірінші топтың қателік жасағанын және 1961 жылы корпорация құру арқылы Стрэнг ұйымының адал жалғасы ретіндегі өзінің айқындығын жоғалтқанын мәлімдейді. Бұл екінші топ Джеймс Стрэнг шіркеуінің жалғыз нағыз қалдығы екенін мәлімдейді. Стрэнгтің жақтастары миссионерлік жұмысты баса назар аудармайды (LDS және басқа да көптеген Соңғы күндердің қасиеттілері секталары сияқты), себебі олар үш пайғамбардың (Жозеф Смит, Хайрум Смит және Джеймс Стрэнг) өлтірілгеннен кейін Құдай Батыс «жандарға» арналған өзінің уақытын жапты деп сендіреді. Осының салдарынан Стрэнг шіркеуі қазіргі күнге дейін азайып келеді. Қазіргі уақытта корпоративтік шіркеудің мүшелері шамамен 300 адамды құрайды, ал Самуэль Вест тобы АҚШ пен Африкада бірнеше мың мүшесі бар деп мәлімдейді. Стрэнг 1844 жылғы мұрагерлік күресінде маңызды рөл атқарғанымен, Соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысына ұзақ мерзімді әсері шамалы болды. Оның доктриналық жаңалықтары шіркеуінен тыс жерде аз әсер етті және соңғы тарихшылар оның өмірі мен мансабын қайта қарастыра бастағанға дейін көбінесе назардан тыс қалды. Тіпті ол құруға күш салған округ (Маниту) 1895 жылы Мичиган заң шығарушы органы таратып жіберді, бұл Стрэнгтің уақытша империясының соңғы қалдығын жойды. Оның барлық күш-жігерінің ішінде Стрэнгтің ең маңыздысы (қалай болғанда да, қаламаған) Соңғы күндердің қасиеттілері дініне қосқан үлесі болды, ол Реорганизацияланған шіркеудің құрылуына түрткіс берді, ол Юта штатындағы LDS шіркеуінің және басқа да Соңғы күндердің қасиеттілері топтарының басты қарсыласына айналды, оның ішінде өзінікі де.
Таңдалған шығармалар
Странг, Марк, ред. (1961). Джеймс Дж. Стрэнгтің күнделігі: Шығарылған, көшірілген, кіріспесі және түсіндірмелері қосылған. Шығыс Лансинг: Мичиган мемлекеттік университетінің баспасы. Стрэнг, Джеймс Дж. (1854а, 2005 ж. қайта басылған). Ежелгі және қазіргі Мичилимакинак, соның ішінде Макинак пен мормондар арасындағы дау туралы мәлімет. Мичиган университетінің кітапханасынан қайта басылған. 2007 жылғы 28 қазанда алынды. Стрэнг, Джеймс Дж. (1848). Алмаз: Пайғамбарлық мұрагерлік заңы және Джозеф Смиттен кейінгі мұрагер ретінде Джеймс Дж. Стрэнгтің шақыруын қорғау. Висконсин штаты, Вори. 2007 жылғы 3 қарашада алынды. Стрэнг, Джеймс Дж. (1854б). Пайғамбарлық дау: Джеймс Стрэнгтің Кори ханымға жазған хаты. Мичиган штаты, Сент-Джеймс. 2007 жылғы 28 қазанда алынды. Стрэнг, Джеймс Дж. (1856). Құдай заңының кітабы, Мысыр тілінен Мұсаға Синай тауында берілген заңнан аударма. Сент-Джеймс: Корольдік баспасы. 2007 жылғы 28 қазанда алынды.
Қосымша сілтемелер
Силито, Джон және Стакер, Сьюзан (ред.). (2002). Мормондық мавериктер: Диссиденттер туралы эсселер. «Қолтаңба кітаптары».