Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сомали әскери басшысы (1934–1996)
Somali warlord (1934–1996)
Мохамед Фарра Хасан Гаррад, генерал Айдид немесе Айдид (; محمد فرح حسن عيديد; 15 желтоқсан 1934 – 1 тамыз 1996), сомали генерал және дипломаты. Рим мен Мәскеуде білім алған ол итальяндық отаршылдық полиция күштерінде басшы, ал кейін Сомали Ұлттық Армиясында бригадир генерал болып қызмет етті. Ол Сомали Біріккен Конгресінің (СБК) және Сомали Ұлттық Одағының (СҰО) төрағасы болды. Басқа қарулы оппозициялық топтармен бірге ол 1991 жылы Сомалиде Азамат соғысы басталга́ннан кейін президент Сиад Барренің 22 жылдық режимін құлатуға жетістікке жетті. Айдид жаңа сомали үкіметінің президенті болуға ниеттенді және ұлттық үкімет құру мақсатында басқа саяси-әскери ұйымдармен одақтар құруға кірісті. 1995 жылы Айдид өзін Сомалидің президенті деп жариялады. Ол келесі жылы, 1996 жылдың 1 тамызында 61 жасында Могадишода қаза тапты.
Mohamed Farrah Hassan Garad, known as General Aidid or Aideed (; محمد فرح حسن عيديد; 15 December 1934 – 1 August 1996), was a Somali general and diplomat. Educated in both Rome and Moscow, he served as a chief in the Italian colonial police force and later as a brigadier general in the Somali National Army. He would eventually become chairman of the United Somali Congress (USC), and soon after the Somali National Alliance (SNA). Along with other armed opposition groups, he succeeded in toppling President Siad Barre's 22 year old regime following the outbreak of the Somali Civil War in 1991. Aidid possessed aspirations for presidency of the new Somali government, and would begin to seek alliances and unions with other politico military organizations in order to form a national government. In 1995, Aidid declared himself president of Somalia. He was killed the following year in Mogadishu on 1 August 1996, aged 61.
Алғашқы жылдар
Айдид 1934 жылы Италиялық Сомалидегі Беледвейне қаласында дүниеге келген. Британ әскери әкімшілігі кезінде ол Мудуг аймағындағы Галкайоға көшіп, кузенімен бірге тұрды, ол полиция қызметкері болған және Айдидке итальян тілінде теруге және сөйлеуге үйреткен. Одан әрі ресми оқу қажет болғандықтан, жоғары білікті офицер ретінде танылған Айдид үш жылға Кеңес Одағындағы Фрунзе әскери академиясында (Военная академия им. М. В. Фрунзе) оқуға іріктелді, бұл Варшава шартының әскерлері мен олардың одақтастары арасындағы ең білікті офицерлерге арналған элиталық оқу орны болды.
Aidid was born in 1934 in Beledweyne, Italian Somaliland. During the era of the British Military Administration he moved to Galkayo in the Mudug region to stay with a cousin, a policeman who would teach Aidid to both type and speak in Italian. Requiring more formal training, Aidid, having been recognized as a highly qualified officer, was selected to study advanced post graduate military science at the Frunze Military Academy (Военная академия им. М. В. Фрунзе) in the Soviet Union for three years, an elite institution reserved for the most qualified officers of the Warsaw Pact armies and their allies.
1969 жылдың қазанында болған төңкеріс, тұтқындалу және Огаден соғысы
1969 жылы Сомали президенті Абдирашид Али Шармарке өлтірілгеннен кейін бірнеше күн өткен соң, генерал-майор Мохамед Сиад Барре басқарған Жоғарғы революциялық кеңес (ЖРК) деп аталатын әскери хунта, елдегі тәртіпсіздікті пайдаланып, демократиялық жолмен сайланған Сомали үкіметін қансыз төңкеріспен құлатып, билікке келді. Ол кезде Айдид армиядағы лейтенант-полковник болып, Харгейсадағы 26-дивизияда қызмет етіп жүрген. Сонымен қатар, ол Сомалидің орталық және солтүстік аймақтарындағы операциялардың басшысы еді. Президенттің қазасынан кейін ол қызметінен босатылып, қайтыс болған президенттің жерлеу рәсіміне қатысатын әскерлерге жетекшілік ету үшін Могадишоға шақырылды. 1969 жылдың қараша айына таман, ол Жоғарғы революциялық кеңестің жоғары лауазымды мүшелерінің, соның ішінде Барренің күдігіне ілікті. Сотсыз, ол полковник Абдуллахи Юсуф Ахмедпен бірге шамамен алты жылға Мандера түрмесіне қамалды. Айдид өзінің тұтқындалуына себеп – президент Барреге билікті Сомали әскерилерінен азаматтық технократтарға беруді ұсынғаны екенін мәлімдеді. Соғыстан кейін, өзінің еңбегімен көзге түскен Айдид Барренің президенттік аппараттағы қызметкері болып жұмыс істеді, кейін барлау министрі болып тағайындалды. Президент Барренің қысымымен Айдид 1978 жылы полковник Абдуллахи Юсуфтың төңкеріс жасамайтынына жазбаша кепілдік берді. Бірақ Юсуф осы уәдесін бұзып, сәтсіз төңкеріс жасауға тырысып, Эфиопияға қашып кетті. Айдид қиын жағдайда қалды, бірақ үкіметтегі жоғары лауазымды одақтасы оны құтқарып, жазадан сақтап қалды. USC сол кезде үш топқа бөлінді: USC Рим, USC Могадишо, кейіннен USC Эфиопия; себебі алғашқы екі орын Барре режимін құлату үшін тиімді база болмады. Конгрестің ықпалды мүшесі, кейіннен Айдидтің басты қарсыласы болған Әли Махди Мохамед Айдидтің USC-ге қатысуына қарсы болды және Айдидке наразылық білдірген Конгрестің Рим тобын қолдады. USC-дегі алғашқы жарылыстар 1990 жылдың маусым айында болды, ол кезде Махди және Рим тобы Айдидтің USC төрағасы болып сайлануын қабылдамай, дауыс берудің заңдылығына күмәндік тудырды. Сол айда Айдид солтүстік Сомалидің Ұлттық қозғалысы (SNM) және Сомалидің Патриоттық қозғалысы (SPM)мен әскери одақ құрды. 1990 жылдың қазан айында SNM, SPM және USC Барре режимін толық құлатуға дейін бейбіт келісімдерге бармау туралы келісімге келді. Олар Барре биліктен кеткеннен кейін уақытша үкімет құруға және содан кейін сайлау өткізуге келісті. Әли Махди де, Айдид те ұлттық бірлік үкіметін басқарамыз деп мәлімдеді және Сомали мемлекетін қайта құруға жетекшілік етуге тырысты. Әртүрлі саяси ұйымдарды біріктіру Айдидтің президенттікке үміткер болуына маңызды рөл атқарды.
In 1969, a few days after the assassination of Somalia's President Abdirashid Ali Sharmarke, a military junta known as the Supreme Revolutionary Council (SRC), led by Major General Mohamed Siad Barre, would take advantage of the disarray and stage a bloodless coup d'état on the democratically elected Somali government. At the time Aidid was serving as Lieutenant Colonel in the army with 26th Division in Hargeisa. He was also the Head of Operations for the Central and Northern Regions of Somalia. After the assassination, he was relieved of his duties and was recalled to Mogadishu to lead the troops guarding the burial of the deceased President. By November 1969, he had quickly fallen under suspicion by high ranking members of the Supreme Revolutionary Council, including Barre. Without trial, he was subsequently detained in Mandhera Prison along with Colonel Abdullahi Yusuf Ahmed for nearly six years. Aidid claimed that his imprisonment was a result of encouraging President Barre to transfer power over from the Somali military to civilian technocrats. After the war, having served with distinction, Aidid worked as a presidential staffer to Barre before being appointed intelligence minister. Under pressure from President Barre, Aidid gave a written guarantee in 1978 that Col Abdullahi Yusuf would not attempt a coup d'eat. Yusuf would go on to break the pledge in a failed coup attempt and escaped to Ethiopia. Aided was left stranded but was rescued by a high ranking ally in the regime, and was consequently saved from any punishment. The USC was at that time split into three factions: USC Rome, USC Mogadishu, later followed by USC Ethiopia; as neither the first two former locations were a suitable launching pad to topple the Barre regime. Ali Mahdi Mohamed, an influential member of the congress who would later become Aidid's prime rival, opposed Aidid's involvement in the USC and supported the Rome faction of the Congress, who also resented Aidid. The first serious signs of fractures within the USC came in June 1990, when Mahdi and the USC Rome faction rejected the election of Aidid to chairman of the USC, disputing the validity of the vote. That same month Aidid would go on to form a military alliance with the northern Somali National Movement (SNM) and the Somali Patriotic Movement (SPM). In October 1990, the SNM, SPM and USC would sign an agreement to hold no peace talks until the complete and total overthrow of the Barre regime. They further agreed to form a provisional government following Barres removal, and then to hold elections. Both Ali Mahdi and Aidid claimed to lead national unity governments, and each vied to lead the reconstruction of the Somali state. This absorption of different political organizations was critical to Aidid’s approach to taking the presidency.
Біріккен Ұлттар Ұйымының араласуы
1992 жылдың сәуірінде Біріккен Ұлттар Ұйымы Сомалиге араласып, UNOSOM I құрды. 1992 жылдың 3 желтоқсанында Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің 794 қарары бірауыздан қабылданды, ол АҚШ жетекшілігіндегі коалицияны бекітті. Біріктірілген әскерлік күш (UNITAF) құрылып, одаққа гуманитарлық көмек БҰҰ-ға берілгенге дейін қауіпсіздікті қамтамасыз ету міндеті тапсырылды. Айдид бастапқыда Сомалиге Біріккен Ұлттар Ұйымының күштерін енгізуге қарсылық көрсетті, бірақ кейіннен ол өз ұстанымын өзгертті. 1993 жылдың қаңтарында БҰҰ-ның Сомалидегі арнайы өкілі Исмат Киттани Айдидтен наурыз айында өтетін Аддис-Абба бейбітшілік конференциясына қатысуын сұрады.
In April 1992 the United Nations intervened in Somalia, creating UNOSOM I. United Nations Security Council Resolution 794 was unanimously passed on 3 December 1992, which approved a coalition led by the United States. Forming the Unified Task Force (UNITAF), the alliance was given the task of assuring security until humanitarian efforts were transferred to the UN. Aidid initially publicly opposed the deployment of United Nations forces to Somalia, but eventually relented. In January 1993, Special Representative of the UN in Somalia, Ismat Kittani, requested the Aidid come to the Addis Abba Peace Conference set to be held in March.
Төрағалық мәлімдемесі
Кейіннен 1995 жылдың маусымында Айдид өзін Сомали президенті деп жариялады. Бірақ оның жариялаған мәлімдемесі халықаралық деңгейде мойындалмады, себебі оның қарсыласы Әли Махди Мұхаммед 1991 жылы Джибутиде өткен конференцияда уақытша президент болып сайланған және халықаралық қауымдастық тарапынан осылай танылған болатын.
Aidid subsequently declared himself President of Somalia in June 1995. However, his declaration received no international recognition, as his rival Ali Mahdi Muhammad had already been elected interim president at a conference in 1991 in Djibouti and recognized as such by the international community.
Өлім
1996 жылы 24 шілдеде Айдид пен оның адамдары бұрынғы одақтастары Әли Махди Мұхаммед пен Осман Әли Аттоның күштерімен қақтығысты. Атто бұрын Айдидті қолдаған және қаржылаған, сондай-ақ оның бір туысқан тобынан шыққан адам еді. Атто Айдидтің жеңіліске ұшырауына себепкер болды деген күдік бар. Осы шайқаста Айдид оқтан жарақаттанды. Кейін 1996 жылы 1 тамызда жүрек талмасынан қайтыс болды, бұл жарақаттарын емдеу үшін жасалған операция кезінде немесе одан кейін болды.
On 24 July 1996, Aidid and his men clashed with the forces of former allies Ali Mahdi Muhammad and Osman Ali Atto. Atto was a former supporter and financier of Aidid, and of the same subclan. Atto is alleged to have masterminded the defeat of Aidid. Aidid suffered a gunshot wound in the ensuing battle. He later died from a heart attack on 1 August 1996, either during or after surgery to treat his injuries.
Отбасы
Азамат соғысы басталар алдында, Айдидтің әйелі Хадига Гурхан 1989 жылы Канадаға пана сұрап келді, оның төрт баласы да онымен бірге болды. Жергілікті БАҚ кейіннен ол әлеуметтік төлемдер алуда тұрып, Сомалиге бес айға оралғанын хабарлады. Гурхан сұхбатында әлеуметтік көмек алғанын және 1991 жылдың соңында Сомалиге қысқа мерзімге сапар шеккенін мойындады. Бірақ, кейіннен ол 1991 жылдың маусым айында Канадада тұрақты иммигрант мәртебесіне ие болғаны белгілі болды, соның салдарынан ол Канаданың заңды тұрғыны атанды. Айдидтің қарсыласы, президент Барре сол жылдың қаңтар айында құлатылды. Бұл Гурханның бес айлық сапары 1989 жылғы босқын мәртебесіне ие болу туралы бастапқы өтінішін күштен шығармағанын қамтамасыз етті. Канадалық иммиграция қызметкерлерінің жүргізген ресми тергеуі оның тұруға рұқсат алған құжаттарын заңды тәртіппен алғанын көрсетті. Генерал Айдидтің ұлы Хусейн Мохамед Фара 17 жасында АҚШ-қа эмиграциялады. 16 жыл елде тұрғаннан кейін ол азаматтыққа қабылданды және Сомалиде қызмет еткен АҚШ теңіз жаяу әскерінің сапына кірді. Әкесінің қайтысынан екі күн өткен соң, Сомали Ұлттық Одағы Фарахты жаңа президент деп жариялады, бірақ ол да халықаралық жағынан мойындалмады.
During the leading up to the civil war, Aidid's wife Khadiga Gurhan sought asylum in Canada in 1989, taking their four children with her. Local media shortly afterwards alleged that she had returned to Somalia for a five month stay while still receiving welfare payments. Gurhan admitted in an interview to collecting welfare and having briefly traveled to Somalia in late 1991. However, it was later brought to light that she had been granted landed immigrant status in June 1991, thereby making her a legal resident of Canada. Additionally, Aidid's rival President Barre had been overthrown in January of that year. This altogether ensured that Gurhan's five month trip would not have undermined her initial 1989 claim of refugee status. An official probe by Canadian immigration officials into the allegations also concluded that she had obtained her landing papers through normal legal processes. Hussein Mohamed Farrah, son of General Aidid, emigrated to the United States when he was 17 years old. Staying 16 years in the country, he eventually became a naturalized citizen and later a United States Marine who served in Somalia. Two days after his father's death, the Somali National Alliance declared Farrah as the new president, although he too was not internationally recognized.