Кіріспе

Американдық астроном (1857–1923)

Эдвард Эмерсон Барнард (16 желтоқсан 1857 – 6 ақпан 1923) – американдық астроном. Ол көбінесе Е. Э. Барнард деп аталады және өте қабілетті бақылаушы астроном ретінде танымал. Ол 1916 жылы Барнард жұлдызының үлкен жылдамдықпен қозғалуын ашқанымен әйгілі, және ол жұлдыз оның құрметіне аталған.

Ерте өмір

Барнард 1857 жылдың 16 желтоқсанында Теннесси штатының Нэшвилл қаласында Рубен Барнард пен Элизабет Джейн Барнардтың (қыз есімі Хейвуд) отбасында дүниеге келді. Оның бір інісі болған. Әкесі оның тууына үш ай бұрын қайтыс болғандықтан, ол кедей отбасында өсіп, формальды білім алу мүмкіндігі шектеулі болды. Оның алғашқы қызығушылығы фотосуретке қатысты, тоғыз жасында фотографтың көмекшісі болып жұмыс істеді. Кейіннен астрономияға қызығушылық танытты. 1876 жылы рефрактор телескоп сатып алды, ал 1881 жылы алғашқы кометасын ашты, бірақ ашылуын жарияламады. Сол жылы екінші кометасын, ал 1882 жылы үшінші кометасын тапты. Ол әлі фотостудияда жұмыс істеп жүргенде, 1881 жылы британдық Рода Калвертке үйленді. 1880-ші жылдары Хулберт Харрингтон Уорнер жаңа комета ашқан әрқайсысына 200 АҚШ доллары сыйлық беруді ұсынды. Барнард барлығы бес комета ашты және ол ақшаны өзі мен әйелі үшін үй салуға жұмсады. Оның есімі Нэшвиллдегі әуесқой астрономдардың назарына түскеннен кейін, олар Барнардқа Вандербильт университетінен стипендия алу үшін жеткілікті қаражат жинады. Ол университетті бітірмеді, бірақ Вандербильт университеті тартқан жалғыз құрметті дипломды алды. 1887 жылы Лик обсерваториясының қызметкері болып жұмысқа орналасты, бірақ кейін үлкен құралдарды пайдалану уақыты және басқа да зерттеулер мен басқару мәселелері бойынша директор Эдвард С. Холденмен келіспеушіліктер туды.

Астрономиялық жұмыстар

Барнард 1882 жылы гегенсхайнды байқады, бірақ Теодор Бёрсен мен Т. В. Бекхауздың бұрынғы жұмыстарын білмеді. 1889 жылы ол Ай Иапетустың Сатурн сақиналарының артынан өтетінін көрді. Сатурнның ең ішкі сақиналары мен планетаның арасындағы кеңістіктен Иапетус өтегенде, ол айдың үстінен көлеңке өтіп бара жатқанын байқады. Ол сол кезде түсінбесе де, Сатурнның «сөйлеушілерін» – сақиналардың шеңбер жолына перпендикуляр қара көлеңкелерді – ашты. Бастапқыда оларға күмән келтіргенмен, «Вояджер-1» ғарыш кемесі оларды растады. 1892 жылы ол жаңа жұлдызды (нова) байқады және алғашқы болып газды шығарылымдарды анықтады, осылайша оның жұлдыз жарылысы екенін түйіндеді. Сол жылы ол Юпитердің бесінші серігі – Амалтеяны да ашты. Ол 1609 жылы Галилео Галилейден бері Юпитердің жаңа айын алғашқы болып тапқан адам болды. Бұл визуалды бақылау арқылы (фотосуреттерді немесе басқа да тіркелген суреттерді қарау емес) ашылған соңғы спутник еді. 1895 жылы ол Чикаго университетінде астрономия профессоры болып жұмысқа орналасты. Ол онда Йеркес обсерваториясындағы телескопты пайдалану мүмкіндігіне ие болды. Осы кезеңдегі жұмысының көп бөлігі – Құс жолының фотосуреттерін түсіру болды. Макс Вольфпен бірге ол галактиканың кейбір қараңғы аймақтарының ішінде газ бен шаңнан тұратын бұлттар бар екенін анықтады, олар артқыдағы алыс жұлдыздарды жасырады. 1905 жылдан бастап оның қызы Мэри Р. Калверт оның ассистенті және есептеушісі болып жұмыс істеді. 1916 жылы Эдвард Барнард басқа жұлдыздарға қатысты үлкен өзіндік қозғалысы бар екенін анықтағаннан кейін, оның құрметіне Барнард жұлдызы деп аталды. Бұл Күн жүйесіне ең жақын екінші жұлдыздық жүйе, тек Альфа Центавр жүйесінен кейін ғана. Сонымен қатар ол астрофотографияның дамуына үлкен үлес қосты. Оның Барнард каталогы Барнард нысандары деп аталатын қара бұлттардың тізімін қамтиды, оларға Мессье каталогына ұқсас сандық белгілер берілген. Олар Барнард 1-ден басталып, Барнард 370-мен аяқталады]. Ол өзінің алғашқы тізімін 1919 жылы «Астрофизикалық журналда» жарияланған мақаласында жариялады: «Аспанның қараңғы белгілері және 182 нысанның каталогы». Ол 1923 жылдың 6 ақпанында Висконсин штатының Уильямс-Бэй қаласында қайтыс болды және Нэшвилл қаласында жерленді. Оның қайтысынан кейін, оның ерекше астрономиялық фотосуреттер жинағынан көптеген үлгілер 1927 жылы «Құс жолының таңдалған аймақтарының фотоатласы» ретінде жарық көрді, бұл жұмыс Мэри Р. Калверт және Йеркес обсерваториясының директоры Эдвин Б. Фрост аяқтады.