Кіріспе

Аукциондарда шамадан тыс бағалауға бейімділік

Жеңімпаздың қарғысы – бұл жалпы құнды аукциондарында кездесетін құбылыс, онда барлық қатысушылар бір заттың бірдей (экс-пост) құнына ие, бірақ осы құн туралы әртүрлі жеке (экс-анте) сигналдар алады. Сонда жеңімпаз активті ең оңтайлы бағалаған қатысушы болады, демек шамадан тыс бағалауға және артық төлеуге бейім. Осыған сәйкес, жеңімпаз екі жағдайда "қарғысқа" ұшырайды: жеңімпаздың ұсынысы аукционға қойылған активтің құнынан асып, оның жағдайын нашарлатады немесе активтің құны қатысушы күткеннен төмен болады, сондықтан қатысушы таза пайда табуы мүмкін, бірақ күтілгеннен нашар нәтиже алады. Дегенмен, нақты артық төлем әдетте жеңімпаз сауда кезінде жеңімпаздың қарғысын ескермеген жағдайда ғана болады (кірістердің теңдестіру теоремасы бойынша, мұндай жағдай тумауы керек). Жеңімпаздың қарғысы құбылысы алғаш рет 1971 жылы Atlantic Richfield мұнай компаниясының үш инженеры сыртқы континенттік шельфтегі мұнай аукциондарында мұнай компанияларының күтпегендей төмен кіріс алғанын мәлімдегенде талқыланды. Сыртқы континенттік шельф аукциондары – бұл жалпы құнды аукциондар, онда жер астындағы мұнайдың құны барлық қатысушылар үшін бірдей болады.

Түсіндірме

Жалпы құндылық аукционында аукционға қойылған заттың құны барлық қатысушылар үшін шамамен бірдей болады, бірақ қатысушылар ұсыныс жасаған кезде заттың нарықтық құнын білмейді. Әрбір қатысушы аукционға қатысу алдында заттың құнын жеке бағалайды. Аукцион жеңімпазы – ең жоғары ұсыныс берген қатысушы. Аукционға қойылған заттың құны барлық қатысушылар үшін шамамен бірдей болғандықтан, оларды нарықтық құнды бағалаудағы айырмашылықтар ғана ерекшелендіреді. Осылайша, ең жоғары баға ұсынған қатысушы жеңімпаз атанды. Егер орташа ұсыныс дұрыс болса, онда ең жоғары ұсыныс берген қатысушы заттың құнын жоғары бағалаған болады. Сөйтіп, аукцион жеңімпазы артық төлеуі мүмкін. Бұл нәтиже шартты күту арқылы алынады. Бізді қатысушының аукционнан күтетін пайдасы қызықтырады (заттың күтетін құны, күтетін бағадан кем), егер қатысушы аукционды жеңіп алса деген шартпен. Қатысушының нақты бағасы бойынша күтетін пайдасы теріс болып шығады, яғни, орташа есеппен, жеңімпаз қатысушы артық төлейді. Саналы қатысушылар ұсынысты төмендету арқылы жеңімпаздың қарғысынан сақтануға тырысады, яғни саудаға түсетін заттың құны туралы алдын ала бағалауларынан төмен, бірақ аукционды жеңгеннен кейін, заттың құны туралы ex post сенімдеріне тең ұсыныс береді. Бастысы, аукционды жеңу – жеңімпаз үшін заттың құны туралы жаман жаңалық. Бұл оның ең оңтайлы бағалауды жасағанын білдіреді және егер қатысушылардың бағалаулары орташа есеппен дұрыс болса, онда артық төленген. Сондықтан, саналы қатысушылар осы әсерді ескере отырып, алдын ала бағалауларын төмендетеді. Жеңімпаздың қарғысының күші қатысушылар санының артуымен бірге күшейеді. Себебі, қатысушылардың саны көп болған сайын, олардың бірінің заттың құнын жоғары бағалауы ықтимал. Техникалық тұрғыдан алғанда, жеңімпаздың күтетін бағасы – n-ші реттік статистиканың мәні, ол қатысушылар санының өсуімен артады. Көптеген адамдар жеңімпаздың қарғысының барлық аукцион жеңімпаздарына қатысты деп ойлайды. Алайда, қайталау қажет, жеке құндылыққа ие аукциондарда (яғни, заттың нарықтағы құнына қарамастан, оған деген қалау болған жағдайда) жеңімпаздың қарғысы туындамайды. Сонымен қатар, сыртқы нарық жағдайларына қарағанда орташа ұсыныс тым төмен болуы мүмкін, мысалы, сатушы антиквариатты немесе басқа да коллекциялық затты басқа жерде жоғары бағаға сатуға болатынын білсе, ал басқа қатысушылардың қажетті білімі болмауы мүмкін.

Қарым-қатынас

Жеңімпаздың қарғысы термині статистикада, әсіресе геномдық ауқымды ассоциация зерттеулері мен эпидемиологияда орташаға регрессия құбылысын сипаттау үшін де қолданылады. Бір үлгіде көптеген тесттер жүргізілген зерттеулерде, маңыздылықтың қатаң талаптары алғашқы маңызды нәтиже жариялаған адамның (жеңімпаздың) одан кейінгі қайталау зерттеулерінде көрінетін эффектінің мөлшерінен әлдеқайда үлкен эффектті хабарлауы мүмкін.